«Α μπε μπα μπλομ, του κίθε μπλομ, α μπε μπα μπλομ, του κίθε μπλομ, μπλιμ μπλομ». Μια φράση που σχεδόν όλοι έχουμε χρησιμοποιήσει ως παιδιά, όταν προσπαθούσαμε να αποφασίσουμε ποιος θα ξεκινήσει πρώτος στο παιχνίδι. Οι παράξενες συλλαβές της έχουν μείνει χαραγμένες στη μνήμη μας, χωρίς οι περισσότεροι να γνωρίζουμε από πού προέρχονται. Μια ιδιαίτερη θεωρία, μάλιστα, υποστηρίζει ότι το γνωστό λάχνισμα έχει τις ρίζες του στην αρχαία Ελλάδα και συνδέεται με πολεμικά παιχνίδια των μικρών Αθηναίων. Η συγκεκριμένη ερμηνεία, ωστόσο, δεν στηρίζεται σε ιστορικά ή γλωσσικά στοιχεία.
Η θεωρία που θέλει το «α μπε μπα μπλομ» αρχαία πολεμική φράση
Σύμφωνα με μια εκδοχή που έχει αναπαραχθεί σε διάφορες ιστοσελίδες, το γνωστό παιδικό λάχνισμα αποτελεί παραμορφωμένη μορφή μιας αρχαίας ελληνικής φράσης: «Απεμπολών, του κείθεν εμβολών».
Όπως υποστηρίζει η συγκεκριμένη θεωρία, η αρχική έκφραση αλλοιώθηκε σταδιακά μέσα στους αιώνες, καθώς ξένοι λαοί που δεν γνώριζαν καλά την ελληνική γλώσσα την πρόφεραν διαφορετικά. Με αυτόν τον τρόπο, υποτίθεται ότι μετατράπηκε στη φράση που χρησιμοποιούν μέχρι σήμερα τα παιδιά.
Η ερμηνεία που δίνεται είναι εξίσου εντυπωσιακή: «Σε απωθώ, σε σπρώχνω πέρα, χτυπώντας σε με το δόρυ μου». Το λάχνισμα, σύμφωνα με την ίδια εκδοχή, προερχόταν από ένα παιχνίδι που έπαιζαν οι μικροί Αθηναίοι, μέσα από το οποίο εξασκούνταν σε πολεμικές δραστηριότητες.
Μάλιστα, η θεωρία επιχειρεί να συνδέσει τις έννοιες του πολίτη και του οπλίτη, υποστηρίζοντας ότι τα παιδιά προετοιμάζονταν από μικρή ηλικία για τον μελλοντικό τους ρόλο ως πολεμιστές.
Γιατί η αρχαιοελληνική ερμηνεία δεν ευσταθεί
Παρά την ευφάνταστη εξήγηση, η συγκεκριμένη ετυμολογία δεν διαθέτει τεκμηρίωση. Η υποτιθέμενη αρχαία φράση δεν εντοπίζεται στην αρχαία ελληνική γραμματεία, ενώ παρουσιάζει σοβαρά προβλήματα τόσο στη σύνταξη όσο και στη σημασία των λέξεων που περιλαμβάνει.
Ειδικότερα, το ρήμα «απεμπολώ» δεν σημαίνει «απωθώ», όπως υποστηρίζει η θεωρία, ενώ το «εμβολώ» δεν αποτελεί υπαρκτό ρηματικό τύπο που να δικαιολογεί την προτεινόμενη ερμηνεία. Επομένως, η σύνδεση του λαχνίσματος με μια αρχαία πολεμική έκφραση δεν στηρίζεται σε γλωσσικά δεδομένα.
Επιπλέον, το «α μπε μπα μπλομ» χρησιμοποιείται ως λάχνισμα, δηλαδή ως ένα ρυθμικό παιδικό στιχάκι που βοηθά στην τυχαία επιλογή του παιδιού που θα ξεκινήσει πρώτο ένα παιχνίδι. Δεν πρόκειται για διάλογο ανάμεσα σε δύο αντίπαλες ομάδες, όπως περιγράφεται στην επίμαχη θεωρία.
Οι συλλαβές του, άλλωστε, θυμίζουν περισσότερο ηχομιμητικές εκφράσεις και παιχνιδίσματα της παιδικής γλώσσας, παρά κάποια σύνθετη αρχαία φράση.
Από το «κου-πε-πε» μέχρι το «άκατα μάκατα»
Το «α μπε μπα μπλομ» δεν είναι η μοναδική παιδική έκφραση που έχει συνδεθεί με υποτιθέμενες αρχαιοελληνικές ρίζες.
Μια αντίστοιχη θεωρία υποστηρίζει ότι το «κου-πε-πε», που χρησιμοποιούμε όταν παίζουμε με μωρά, προέρχεται από την αρχαία φράση «κούπα, ω παι!». Σύμφωνα με αυτή την εκδοχή, οι μητέρες της αρχαιότητας έδειχναν στα παιδιά τους την κούπα με το γάλα, χρησιμοποιώντας τη συγκεκριμένη έκφραση. Ωστόσο, η λέξη «κούπα» αποτελεί λατινικό δάνειο και όχι αρχαία ελληνική λέξη.
Μια ακόμη πιο απίθανη ετυμολογική απόπειρα συνδέει τη λέξη «πούστης», τουρκικής προέλευσης, με την υποτιθέμενη αρχαία φράση «πού στη;». Σύμφωνα με αυτή την εκδοχή, οι αρχαίοι αστυφύλακες χρησιμοποιούσαν τη φράση για να αναζητήσουν και να συλλάβουν ομοφυλόφιλους άνδρες.
Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσονται και άλλα γνωστά παιδικά λαχνίσματα, όπως το «άκατα μάκατα σούκουτου μπε» και το «κοπερτί το κοπερτί», για τα οποία έχουν κατά καιρούς διατυπωθεί ανάλογες προσπάθειες σύνδεσης με την αρχαία ελληνική γλώσσα.
Πώς δημιουργούνται οι γλωσσικοί μύθοι
Τέτοιου είδους θεωρίες εξακολουθούν να κυκλοφορούν στο διαδίκτυο, συχνά χωρίς να έχει προηγηθεί έλεγχος της αξιοπιστίας τους. Η ιδέα ότι μια φράση που χρησιμοποιούμε καθημερινά ή ένα παιδικό τραγουδάκι έχει αρχαία ελληνική καταγωγή είναι αναμφίβολα ελκυστική. Ωστόσο, η ομοιότητα στον ήχο δεν αποτελεί από μόνη της απόδειξη κοινής προέλευσης.
Η ετυμολογία μιας λέξης απαιτεί ιστορικές μαρτυρίες, γλωσσικά δεδομένα και τεκμηριωμένη εξέταση της εξέλιξής της μέσα στον χρόνο. Χωρίς αυτά, ακόμη και η πιο εντυπωσιακή εξήγηση μπορεί να αποδειχθεί απλώς ένας γλωσσικός μύθος.
Έτσι, το «α μπε μπα μπλομ» παραμένει ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα παιδικά λαχνίσματα, χωρίς να χρειάζεται να επιστρατεύσουμε αρχαίους οπλίτες, δόρατα και πολεμικές αναμετρήσεις για να εξηγήσουμε την ύπαρξή του.
