Η ημερίδα της Βιβλιοθήκης του Ελληνικού Ανοικτού Πανεπιστημίου (ΕΑΠ) που πραγματοποιήθηκε στις 4 Νοεμβρίου 2026 στην Αγορά Αργύρη, στην Πάτρα, έφερε σε επαφή βιβλιοθήκες, μουσεία και αρχεία της Δυτικής Ελλάδας, με κοινό στόχο την ενίσχυση της συνεργασίας και της εξωστρέφειας. Κεντρικό αποτέλεσμα των εργασιών ήταν η πρόταση της Βιβλιοθήκης του ΕΑΠ για τη δικτύωση των φορέων, η οποία υιοθετήθηκε από όλους τους συμμετέχοντες, με πρώτο βήμα τη σύνταξη μνημονίου συνεργασίας.
Στόχοι της ημερίδας
Όπως ανέφερε η πρόεδρος της Επιτροπής Βιβλιοθήκης, Καθηγήτρια Μαρία Χατζηνικολάου, στόχος ήταν η δημιουργία μιας κοινότητας συνεργασίας και αλληλεπίδρασης, στην οποία οι βιβλιοθήκες θα συνδέουν γνώσεις, συλλογές και εμπειρίες προς όφελος της εκπαίδευσης, του πολιτισμού και της κοινωνίας.
Η πρωτοβουλία φιλοδοξεί να αποτελέσει την αφετηρία διαρκούς συνεργασίας, με σεβασμό στις ιδιαιτερότητες κάθε φορέα. Στοχεύει επίσης να ενισχύσει την πρόσβαση στη γνώση ως κοινό αγαθό, από την Πάτρα και τη Δυτική Ελλάδα έως τη διεθνή κοινότητα και να ευαισθητοποιήσει το ευρύτερο κοινό.
Βασικές διαπιστώσεις
Εξωστρέφεια και πρόσβαση. Κοινός τόπος των εισηγήσεων ήταν η ανάγκη για μεγαλύτερη εξωστρέφεια. Οι συλλογές αποκτούν αξία όταν είναι προσβάσιμες, ορατές και χρήσιμες στις κοινότητές τους. Χαρακτηριστικά παραδείγματα ήταν τα Γενικά Αρχεία του Κράτους Αχαΐας, με το αίτημα για ανοικτά αρχεία και πρόσβαση για κάθε πολίτη και ερευνητή.
Ο άνθρωπος στο κέντρο. Αναδείχθηκε η ανθρώπινη διάσταση της βιβλιοθήκης. Η επικοινωνία, η προσωπική επαφή και οι υπηρεσίες είναι εξίσου σημαντικές με τα τεκμήρια, ενώ η γνώση και η εκπαίδευση έχουν ουσιαστικό αντίκτυπο όταν βελτιώνουν τη ζωή των ανθρώπων. Στην ίδια κατεύθυνση κινήθηκαν οι εμπειρίες από την ενεργοποίηση της Βιβλιοθήκης της Στέγης Γραμμάτων «Κωστής Παλαμάς» και από τον εκσυγχρονισμό των δημοτικών βιβλιοθηκών προς μια ψηφιακή και ανθρωποκεντρική λειτουργία, με το παράδειγμα της Παπαχαραλαμπείου Βιβλιοθήκης Ναυπάκτου.
Ψηφιοποίηση και έντυπο τεκμήριο. Η ψηφιοποίηση συμβάλλει στη διάσωση περιεχομένου που κινδυνεύει να χαθεί όπως τονίστηκε από την Βάλβειο Βιβλιοθήκη Μεσολογγίου και αποτελεί προϋπόθεση για σύγχρονες μορφές πρόσβασης. Τονίστηκε ωστόσο ότι η ψηφιακή πρόσβαση δεν μειώνει την αξία του έντυπου τεκμηρίου, όπως αποσαφηνίστηκε από την Βιβλιοθήκη Ανδρίτσαινας, το οποίο παραμένει φορέας ιστορικής και πολιτιστικής κληρονομιάς, όπως έδειξαν οι εισηγήσεις του Μουσείου Τύπου και των ιστορικών βιβλιοθηκών.
Θεσμικά και νομικά ζητήματα. Συζητήθηκαν οι θεσμικοί περιορισμοί, τα τεχνικά και τα νομικά ζητήματα που σχετίζονται με την ανοικτή πρόσβαση, τα οποία απαιτούν κοινή αντιμετώπιση.
Προοπτικές συνεργασίας
Η πρόταση για δικτύωση των φορέων διατυπώθηκε από τη Βιβλιοθήκη του ΕΑΠ και υιοθετήθηκε από όλους τους συμμετέχοντες. Τα βασικά επόμενα βήματα είναι τα εξής:
- Σύνταξη μνημονίου συνεργασίας, με πρωτοβουλία της Βιβλιοθήκης του ΕΑΠ.
- Τακτική επικοινωνία μεταξύ των συμμετεχόντων φορέων.
- Καταγραφή των φορέων, των συλλογών και των υπηρεσιών τους.
- Δημιουργία κοινού ψηφιακού χώρου για την ανάρτηση πηγών, πόρων, εκδηλώσεων και δράσεων.
- Ανάπτυξη κοινών δράσεων και ανταλλαγή εμπειριών και καλών πρακτικών, ώστε οι συλλογές να γίνουν προσβάσιμες σε ακόμη ευρύτερο κοινό και σε άτομα με ειδικές ανάγκες.
Εισηγήσεις
Οι εισηγήσεις κάλυψαν ένα ευρύ φάσμα θεμάτων, που λειτούργησαν συμπληρωματικά η μια της άλλης.
Από Πανεπιστημιακές βιβλιοθήκες
- Μαρία Χατζηνικολάου, Βιβλιοθήκη ΕΑΠ: Εξ αποστάσεως, αλλά όχι από απόσταση: η βιβλιοθήκη κοντά στην εκπαίδευση, την έρευνα και την τοπική κοινωνία.
- Γιάννης Τσάκωνας, Βιβλιοθήκη Πανεπιστημίου Πατρών: Η Βιβλιοθήκη του Πανεπιστημίου Πατρών ως φορέας γνώσης, μνήμης και κοινωνικής συνεισφοράς.
Από Δημοτικές και Δημόσιες βιβλιοθήκες
- Μαρίνα Περιβολάρη, «Ανοίγοντας μια νέα σελίδα»: Η Δημοτική Βιβλιοθήκη Πατρών, όταν το νέο συναντά το παλιό!
- Ανδριανή Ζαφειροπούλου, Παπαχαραλάμπειος Δημόσια Κεντρική Βιβλιοθήκη Ναυπάκτου: Βιβλιοθήκες, παράθυρα ανοικτά: η περίπτωση της Παπαχαραλαμπείου Δημόσιας Κεντρικής Βιβλιοθήκης Ναυπάκτου.
- Μάκης Παπαγιαννόπουλος, Παπαχριστοπούλειος Δημοτική Βιβλιοθήκη Αμαλιάδας: Πτυχές της πολύχρονης ιστορίας της Παπαχριστοπουλείου Δημοτικής Βιβλιοθήκης Αμαλιάδας
- Αικατερίνη Κρομμυδάκη, Ιστορική Δημόσια Βιβλιοθήκη Ανδρίτσαινας: Μια ιστορική βιβλιοθήκη στην ψηφιακή εποχή: η εμπειρία της Δημοτικής Ιστορικής Δημόσιας Βιβλιοθήκης Ανδρίτσαινας.
- Αλέξανδρος Σωτηρακόπουλος, Βάλβειος Βιβλιοθήκη Μεσολογγίου: Σύγχρονες πρακτικές εκσυγχρονισμού των δημοτικών βιβλιοθηκών: από την παραδοσιακή λειτουργία στη σύγχρονη ψηφιακή και ανθρωποκεντρική βιβλιοθήκη.
- Σοφία Κολοκοτρώνη, Δημοτική Βιβλιοθήκη Αιγίου «Γεώργιος Παναγόπουλος»: Δημοτική Βιβλιοθήκη Αιγίου: παρελθόν, παρόν και μέλλον.
Από Αρχεία και Μουσεία
- Ανδριανή Μελίστα και Ειρήνη Πογιαντζή, Γενικά Αρχεία του Κράτους Αχαΐας: Ανοικτά αρχεία, πρόσβαση στην πληροφορία για κάθε πολίτη και ερευνητή.
- Γιώργος Ηλιόπουλος, Μουσείο Τύπου Ε.Σ.Η.Ε.Π.Η.Ν: Ο Τύπος ως ιστορικό τεκμήριο και φορέας γνώσης: ο ρόλος του Μουσείου Τύπου.
- Ροδάνθη Φλώρου, Βυρωνική Εταιρεία Ιεράς Πόλεως Μεσολογγίου: Γνωρίζοντας τη Βυρωνική Εταιρεία Ιεράς Πόλεως Μεσολογγίου: ερευνητικό κέντρο και μουσείο για τον Λόρδο Βύρωνα και τον Φιλελληνισμό.
- Σάββας Καζάνης, Βιβλιοθήκη – Μουσείο Ολοκαυτώματος Καλαβρύτων: Η βιβλιοθήκη του Μουσείου Καλαβρυτινού Ολοκαυτώματος.
Από Ιστορικές και Ειδικές Βιβλιοθήκες
- Χρύσα Δημητρίου, Βιβλιοθήκη Ιεράς Μονής Μεγάλου Σπηλαίου: Η βιβλιοθήκη της Ιεράς Μονής του Μεγάλου Σπηλαίου: ένας ζωντανός θησαυρός γνώσης, μνήμης και πολιτισμού.
- Ειρήνη-Σοφία Μωραΐτη, Στέγη Γραμμάτων «Κωστής Παλαμάς»: Η πρόκληση ενεργοποίησης μιας βιβλιοθήκης: η περίπτωση της Βιβλιοθήκης της Στέγης Γραμμάτων «Κωστής Παλαμάς».
- Αικατερίνη Γουργουρίνη και Μιχάλης Καραγεωργίου, Βιβλιοθήκη Φυλακών Αγίου Στεφάνου: Η βιβλιοθήκη ως πύλη γνώσης και ελευθερίας.
Χαιρετισμοί και συμμετοχή
Την ημερίδα χαιρέτισε ο πρύτανης του ΕΑΠ, καθηγητής Εμμανουήλ Κουτούζης, ο οποίος υπογράμμισε την αξία των βιβλιοθηκών και τη σημασία της Βιβλιοθήκης του ΕΑΠ για την επίτευξη της αποστολής του ιδρύματος για ανοικτή και εξ αποστάσεως εκπαίδευση και έρευνα. Ενημέρωσε δε, ότι έχει αγοραστεί κτήριο στο κέντρο της Πάτρας για τη στέγαση των υπηρεσιών της Εξ Αποστάσεως Βιβλιοθήκης του ΕΑΠ, ώστε να είναι πιο κοντά και πιο προσβάσιμη σε όλους τους πολίτες. Ο αντιπρύτανης Ακαδημαϊκών Υποθέσεων, αν. καθηγητής Στασινός Σταυριανέας, χαρακτήρισε τη Βιβλιοθήκη «καρδιά του Ελληνικού Ανοικτού Πανεπιστημίου» υπογραμμίζοντας ότι στην πλούσια συλλογή έντυπων και ψηφιακών πηγών της στηρίζεται σημαντικό μέρος του εκπαιδευτικού υλικού των προγραμμάτων σπουδών και της ερευνητικής της δραστηριότητας. Ολοκληρώνοντας τόνισε τη σημασία της περαιτέρω ανάπτυξής της την οποία, το Πανεπιστήμιο, θα συνεχίσει να υποστηρίζει.
Χαιρετισμό απηύθυναν ο αντιπεριφερειάρχης Αχαΐας Φωκίων Ζαΐμης, ο οποίος εξέφρασε τη βούληση της Περιφέρειας Δυτικής Ελλάδας να συνδράμει την προσπάθεια, και ο διευθυντής Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης Αχαΐας Γεώργιος Παπατσίμπας, ο οποίος αναφέρθηκε στη σημασία των σχολικών βιβλιοθηκών. Τις ευχές του Μητροπολίτη Πατρών κ.κ. Χρυσοστόμου μετέφερε ο πατήρ Κωνσταντίνος Γουρδούπης, ενώ ο Μητροπολίτης Καλαβρύτων και Αιγιαλείας κ.κ. Ιερώνυμος αναφέρθηκε στην ιστορική Βιβλιοθήκη της Ιεράς Μονής Μεγάλου Σπηλαίου και στη συμβολή του μοναχισμού στη διαφύλαξη και μετάδοση της γνώσης. Γραπτούς χαιρετισμούς απέστειλαν ο υφυπουργός Πολιτισμού Ιάσων Φωτήλας, ο βουλευτής Ανδρέας Κατσανιώτης και οι αντιπεριφερειάρχες Χαράλαμπος Μπονάνος και Τάκης Παπαδόπουλος.
Τις εργασίες της ημερίδας παρακολούθησαν φοιτήτριες και φοιτητές και των τριών πανεπιστημίων της περιοχής μας, μέλη της διοίκησης του ΕΑΠ και της ακαδημαϊκής κοινότητας, εκπρόσωποι φορέων και πολίτες. Παρευρέθηκαν, μεταξύ άλλων, ο αν Καθηγητής Στασινός Σταυριανέας, αντιπρύτανης Ακαδημαϊκών Υποθέσεων του ΕΑΠ, ο Καθηγητής Ιωάννης Καλαβρουζιώτης και τελευταίος Πρόεδρος της τότε Διοικούσας Επιτροπής του ΕΑΠ. Από τα μέλη της Επιτροπής Βιβλιοθήκης, παρευρέθηκε η αν. Καθηγήτρια Μαρία Κατσαντώνη. Επίσης η Κοσμήτορας της Σχολής ΣΕΤ του ΕΑΠ, Καθηγήτρια Ειρήνη Μαυρομμάτη, τα μέλη ΔΕΠ του ΕΑΠ Καθηγητές Ευάγγελος Κουμανάκος Αντιπρόεδρος της Επιτροπής Ερευνών, οι αν. Καθηγητές Πέτρος Κόκκινος από ΣΘΕΤ, Αργυρώ Σγουρού από ΣΘΕΤ και οι Επίκουρες Καθηγήτριες Χριστίνα -Βασιλική Θεοδοσίου από ΣΑΕ και Μαγδαληνή Σπέλλα από ΣΘΕΤ και ο Επίκουρος Καθηγητής Ελευθέριος Πρωτόπαπας.
Ιδιαίτερα ευχάριστη έκπληξη ήταν η παρουσία μαθητών και μαθητριών της Γ΄ Λυκείου του Πειραματικού Σχολείου Πατρών, που μαζί με πολλούς πολίτες συνέβαλαν στην εκπλήρωση ενός από τους στόχους της ημερίδας, αυτόν της ευαισθητοποίησης του ευρύτερου κοινού.
Έκθεση και παράλληλες δράσεις
Στο πλαίσιο της ημερίδας παρουσιάστηκε έκθεση σπάνιων βιβλίων με τεκμήρια από το Μουσείο Τύπου, την Ιστορική Βιβλιοθήκη Ανδρίτσαινας, τη Στέγη Γραμμάτων «Κωστής Παλαμάς», τη Δημοτική Βιβλιοθήκη Πατρών, τις εκδόσεις του ΕΑΠ και μία ιδιωτική συλλογή. Την επιμέλεια είχε η ιστορικός τέχνης Δήμητρα Χριστοδουλοπούλου.
Οι εργασίες ολοκληρώθηκαν με ξενάγηση στην οικία Παλαμά από τον κ. Ν. Μπακρόζη.
Η είσοδος ήταν ελεύθερη και οι εργασίες μεταδόθηκαν διαδικτυακά. Η μετάδοση έχει συγκεντρώσει περισσότερες από 900 επισκέψεις και είναι διαθέσιμη στο μόνιμο κανάλι του ΕΑΠ, στον σύνδεσμο https://www.youtube.com/watch?v=jeRYh2f2_v0
