Το κουδούνι μπορεί να σηματοδοτεί το τέλος της σχολικής ημέρας, όμως για έναν εκπαιδευτικό η επιστροφή στο σπίτι δε σημαίνει πάντοτε ότι αποκαθίστανται οι δυνάμεις που δαπανήθηκαν στην τάξη, καθώς η προετοιμασία, οι εκκρεμότητες και η ευθύνη για τα παιδιά συχνά παραμένουν παρούσες και μετά την αποχώρηση από το σχολείο.
Σε αυτή την πλευρά της εκπαιδευτικής εργασίας εστιάζει η μελέτη της Χριστίνας Στίγγα, εκπαιδευτικού ΠΕ70, με τίτλο «Εργασιακή εξουθένωση εκπαιδευτικών δυτικής Ελλάδας», η οποία δημοσιεύεται στο International Journal of Educational Innovation, στον τόμο 8, τεύχος 6 του 2026.
Η βασική εικόνα που αποτυπώνει είναι ότι η εξουθένωση χρειάζεται να εξετάζεται μέσα στο εργασιακό περιβάλλον, εκεί όπου οι απαιτήσεις συναντούν τους διαθέσιμους πόρους και όπου η προσπάθεια μπορεί να συνοδεύεται από υποστήριξη ή, αντίθετα, από την αίσθηση ότι περνά απαρατήρητη.
Η ταυτότητα της έρευνας
Η μελέτη αξιοποιεί απαντήσεις 131 εκπαιδευτικών Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης, από τους οποίους 72 υπηρετούσαν στην Αχαΐα, 38 στην Αιτωλοακαρνανία και 21 στην Ηλεία, ενώ η ηλεκτρονική συλλογή δεδομένων πραγματοποιήθηκε τον Νοέμβριο και τον Δεκέμβριο του 2023.
Όπως αναφέρεται στην εργασία, η έρευνα πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο εργαστηρίου του Τμήματος Διοίκησης Επιχειρήσεων του Πανεπιστημίου Πατρών, σε συνεργασία με τη Διδασκαλική Ομοσπονδία Ελλάδας, με στρωματοποιημένη τυχαία δειγματοληψία και ανώνυμα ερωτηματολόγια.
Για την αποτύπωση της εξουθένωσης χρησιμοποιήθηκε το BAT12-GR, με τέσσερις βασικές διαστάσεις: εξάντληση, ψυχική αποστασιοποίηση, γνωστική δυσλειτουργία και συναισθηματική δυσλειτουργία.
Η εξάντληση ξεχωρίζει στην εικόνα των απαντήσεων
Η συνολική εξουθένωση είχε μέση τιμή 2,70 σε κλίμακα 1–5, επίπεδο που η μελέτη χαρακτηρίζει μέτριο, ενώ η εξάντληση εμφάνισε υψηλότερο μέσο όρο, 3,26, παραπέμποντας στην ένταση της σωματικής και πνευματικής κόπωσης που καταγράφουν οι απαντήσεις.
| Διάσταση που εξετάστηκε | Μέση βαθμολογία στην κλίμακα 1–5 |
|---|---|
| Εξάντληση | 3,26 |
| Ψυχική αποστασιοποίηση | 2,74 |
| Συναισθηματική δυσλειτουργία | 2,51 |
| Γνωστική δυσλειτουργία | 2,29 |
| Συνολική εξουθένωση | 2,70 |
Οι τιμές αποτελούν μέσες βαθμολογίες του δείγματος και δεν εκφράζουν ποσοστά εκπαιδευτικών με διάγνωση εξουθένωσης. Η διάκριση αυτή έχει σημασία, επειδή ένας συνολικός μέσος όρος δεν περιγράφει με τον ίδιο τρόπο κάθε συμμετέχοντα ούτε επιτρέπει να αποδοθεί μια κοινή εμπειρία σε ολόκληρο τον κλάδο.
Φόρτος, σεβασμός και αναγνώριση
Στους στατιστικούς ελέγχους της μελέτης, η αίσθηση έλλειψης σεβασμού προς την εργασία συνδεόταν με υψηλότερη εξουθένωση, όπως και η αίσθηση ότι η προσπάθεια δεν αναγνωρίζεται από τη διοίκηση, ενώ στατιστικά σημαντική ήταν και η σχέση με τον αυξημένο φόρτο εργασίας.
Ειδικότερα, στο ερώτημα για υπερβολικό φόρτο, που περιλάμβανε ώρες διδασκαλίας, αξιολογήσεις και προετοιμασία υλικού, το 39% δήλωσε απόλυτη συμφωνία, εύρημα που αναδεικνύει την ανάγκη να εξετάζεται τι πραγματικά απαιτείται από τον εκπαιδευτικό μέσα και έξω από την τάξη.
Το ζήτημα της αναγνώρισης αφορά επίσης τον τρόπο με τον οποίο οργανώνεται η καθημερινή συνεργασία, αν υπάρχει χώρος να ακουστούν οι δυσκολίες και αν η διοικητική ανταπόκριση βοηθά στην επίλυση προβλημάτων, αντί να προσθέτει νέες εκκρεμότητες.
Η εκπαιδευτική εργασία στηρίζεται στη διαρκή παρουσία και προσοχή απέναντι στους μαθητές, επομένως η συζήτηση για τις αντοχές των ανθρώπων που την ασκούν αποτελεί μέρος της συζήτησης για την ποιότητα του ίδιου του σχολείου.
Τι μπορεί να αλλάξει στο εργασιακό περιβάλλον
Η μελέτη προτείνει αναδιάρθρωση του φόρτου, επαρκείς πόρους, ουσιαστική αναγνώριση και υποστηρικτικό κλίμα, μεταφέροντας το ενδιαφέρον σε παρεμβάσεις που αφορούν την οργάνωση της εργασίας.
Σε πρακτικό επίπεδο, μια τέτοια κατεύθυνση θέτει ερωτήματα για τον χρόνο που απαιτεί κάθε υποχρέωση, τη βοήθεια που διατίθεται όταν προκύπτει δυσκολία και τη δυνατότητα των εκπαιδευτικών να συμμετέχουν στις αποφάσεις που επηρεάζουν την καθημερινότητά τους.
Τα όρια των συμπερασμάτων
Τα ευρήματα αφορούν συγκεκριμένο περιφερειακό δείγμα και μία χρονική περίοδο, συνεπώς δεν αποτελούν πανελλαδική αποτύπωση ούτε μέτρηση της κατάστασης του 2026, ενώ οι στατιστικές σχέσεις δεν αρκούν για να αποδείξουν ότι ένας παράγοντας προκαλεί από μόνος του εξουθένωση.
Προσφέρουν, ωστόσο, μια χρήσιμη αφετηρία για να εξεταστεί τι χρειάζεται να αλλάξει, ώστε η αφοσίωση στο σχολείο να μπορεί να διατηρείται μέσα σε συνθήκες που επιτρέπουν στον εκπαιδευτικό να ανακτά δυνάμεις, να συνεργάζεται και να αισθάνεται ότι η προσφορά του αναγνωρίζεται.
Πηγή: Χριστίνα Στίγγα, «Εργασιακή εξουθένωση εκπαιδευτικών δυτικής Ελλάδας», International Journal of Educational Innovation, 8(2026), τεύχος 6, σ. 112–125
