Το πρώτο πράγμα που παρατήρησα όταν έγινα μέλος ΔΕΠ στην Ελλάδα το 2022 ήταν η κραυγαλέα αναποτελεσματικότητα στην οργάνωση των Γενικών Συνελεύσεων του Τμήματος.
Ασφαλώς, ορισμένες συνεδριάσεις είναι θεσμικά απαραίτητες: εκλογές οργάνων, κρίσεις μελών, μείζονα στρατηγικά ζητήματα του τμήματος. Όμως, η συντριπτική πλειονότητα των συνελεύσεων δεν εμπίπτει σε αυτές τις εξαιρέσεις. Πρόκειται για συναντήσεις ρουτίνας που συγκαλούνται μηχανικά, δεσμεύοντας δεκάδες ανθρώπους για ζητήματα που θα μπορούσαν να είχαν διευθετηθεί μέσα σε λίγα λεπτά.
Συνηθίζουμε να αντιμετωπίζουμε τις συνελεύσεις ως μια αναγκαία δημοκρατική διαδικασία. Σπανίως, όμως, εξετάζουμε την πραγματική τους απόδοση με όρους μετρήσιμων αποτελεσμάτων, χαμένου χρόνου, οικονομικής σπατάλης και περιβαλλοντικής επιβάρυνσης. Όταν καταγραφούν τα πραγματικά δεδομένα, η εικόνα παύει να είναι απλώς γραφειοκρατική και γίνεται εξόχως προβληματική.
Τα νούμερα τεσσεράμισι ετών
Η καταγραφή των επίσημων προσκλήσεων της Συνέλευσης του Τμήματος από το οποίο… παραιτήθηκα πριν ένα μήνα, προσφέρει ένα αποκαλυπτικό παράδειγμα. Σε διάστημα τεσσεράμισι ετών πραγματοποιήθηκαν περίπου 100 συνελεύσεις.
Αυτό αντιστοιχεί κατά μέσο όρο σε περίπου 22 συνεδριάσεις ανά ακαδημαϊκό έτος. Εξαιρώντας τις περιόδους διακοπών και εξετάσεων, το σώμα καλείται να συνεδριάσει σχεδόν κάθε 10 με 12 ημέρες. Πρόκειται για έναν ρυθμό που θα παρέλυε ακόμη και διοικητικά συμβούλια οργανισμών, πόσο μάλλον ένα σώμα πανεπιστημιακών δασκάλων και ερευνητών.
Ο λογαριασμός των εργατοωρών
Σε ένα τμήμα 45 μελών ΔΕΠ, η μέση συμμετοχή κυμαίνεται γύρω στα 33 άτομα. Με μέση διάρκεια δύο ωρών ανά συνάντηση, κάθε συνέλευση απορροφά περίπου 65 ανθρωποώρες.
Σε ετήσια βάση, οι περίπου 22 συνεδριάσεις καταναλώνουν περίπου 1.400 εργατοώρες. Σε βάθος τεσσεράμισι ετών, το νούμερο φτάνει περίπου τις 6.500 ώρες.
Για να γίνει κατανοητή η κλίμακα, οι 1.400 ώρες ισοδυναμούν με την πλήρη ετήσια απασχόληση ενός καθηγητή, ο οποίος εργάζεται 35 ώρες την εβδομάδα επί 40 εβδομάδες αποκλειστικά και μόνο καθισμένος σε μια καρέκλα συνεδριάσεων.
Με βάση ένα συντηρητικό μέσο μικτό κόστος 20 ευρώ ανά ώρα (συμπεριλαμβανομένων κρατήσεων και εργοδοτικών εισφορών), το άμεσο μισθολογικό κόστος του χρόνου συνεδρίασης αγγίζει τα 29.000 ευρώ ετησίως και φτάνει περίπου τα 130.000 ευρώ σε διάστημα τεσσεράμισι ετών.
Το κρυφό κόστος του δρόμου και του καυσαερίου
Η επιβάρυνση δεν σταματά στην αίθουσα. Όταν οι συνεδριάσεις ορίζονται δια ζώσης σε περιφερειακές εγκαταστάσεις, όπως αυτή του πρώην Τμήματός μου, ξεκινά μια δεύτερη σπατάλη. Ακόμη και αν ορισμένοι συνάδελφοι βρίσκονται ήδη στα γραφεία τους, η πλειονότητα αναγκάζεται να μετακινηθεί αποκλειστικά για τη συνέλευση.
Η μετακίνηση προσωπικού από τον αστικό ιστό προς τις εγκαταστάσεις του εν λόγω τμήματος με επιστροφή αντιστοιχεί σε τουλάχιστον 30 χιλιόμετρα και περίπου 50 λεπτά οδήγησης ανά άτομο. Για 40 μετακινούμενους:
- Σε κάθε συνέλευση διανύονται αθροιστικά 1.200 χιλιόμετρα.
- Χάνονται περίπου 33 εργατοώρες στο τιμόνι.
- Καίγονται καύσιμα αξίας περίπου 170 ευρώ ανά συνάντηση.
- Εκλύονται στην ατμόσφαιρα περίπου 170 κιλά διοξειδίου του άνθρακα ανά συνεδρίαση.
Σε ετήσια βάση, διανύονται περίπου 26.000 χιλιόμετρα, σπαταλώνται περίπου 730 ώρες στους δρόμους και εκλύονται περίπου 3,7 τόνοι διοξειδίου του άνθρακα.
Στο σύνολο των τεσσεράμισι ετών, τα χιλιόμετρα φτάνουν περίπου τα 120.000, τα καύσιμα κοστίζουν περίπου 17.000 ευρώ και οι εκπομπές ρύπων αγγίζουν τους 17 τόνους CO₂.
Το συνολικό τίμημα
Όταν αθροιστεί ο χρόνος της αίθουσας, ο χρόνος του δρόμου και τα καύσιμα, το αποτέλεσμα είναι αποκαλυπτικό:
- Χρόνος: Περίπου 100 ανθρωποώρες ανά συνεδρίαση, δηλαδή περίπου 2.200 ώρες ετησίως και συνολικά περίπου 10.000 ώρες σε τεσσεράμισι χρόνια.
- Οικονομική αξία: Περίπου 2.100 ευρώ ανά συνεδρίαση, δηλαδή περίπου 47.000 ευρώ ετησίως και συνολικά περίπου 214.000 ευρώ σε τεσσεράμισι χρόνια.
- Κόστος ευκαιρίας: Οι περίπου 2.200 ώρες ετησίως αντιστοιχούν στον χρόνο που απαιτείται για τη συγγραφή τουλάχιστον 10 δημοσιεύσεων σε έγκριτα επιστημονικά περιοδικά ή στην ουσιαστική καθοδήγηση δεκάδων φοιτητών.
Το πιο προβληματικό στοιχείο είναι η ίδια η θεματολογία. Το 70% με 80% των θεμάτων της ημερήσιας διάταξης αφορά τυπικές εγκρίσεις: επικαιροποιήσεις μητρώων εκλεκτόρων, άδειες άσκησης ιδιωτικού έργου, τυπικές εγκρίσεις αιτήσεων φοιτητών. Ζητήματα ρουτίνας για τα οποία δεκάδες επιστήμονες διασχίζουν την πόλη απλώς για να επικυρώσουν με την παρουσία τους μια εισήγηση. Ποιος ιδιοκτήτης επιχείρησης θα πλήρωνε 35 υψηλόμισθα στελέχη να μετακινηθούν απλώς για να επικυρώσουν αποφάσεις που λύνονται με ένα email;
Το παραπάνω κόστος αφορά αποκλειστικά τις Γενικές Συνελεύσεις, αφήνοντας εκτός κάδρου τις επιμέρους συνεδριάσεις των τομέων και των αμέτρητων επιτροπών που ροκανίζουν καθημερινά το ερευνητικό έργο των μελών ΔΕΠ.
Ο νόμος υπάρχει, η πρακτική υστερεί
Το θεσμικό πλαίσιο έχει ήδη προβλέψει τη λύση. Ο νόμος 4957/2022 (άρθρο 44) ορίζει ρητά ότι οι συνεδριάσεις των συλλογικών οργάνων μπορούν να διεξάγονται και εξ αποστάσεως μέσω τηλεδιάσκεψης ή με μεικτό τρόπο. Παράλληλα, το πνεύμα του νόμου προβλέπει ότι οι τακτικές συνελεύσεις συγκαλούνται μία με δύο φορές το εξάμηνο για στρατηγικές αποφάσεις, ενώ τα τρέχοντα ζητήματα διεκπεραιώνονται υπηρεσιακά.
Γιατί λοιπόν διατηρείται η παλιά συνήθεια; Επειδή η αδράνεια είναι ισχυρότερη από τον ορθολογισμό, και επειδή η φυσική παρουσία εξακολουθεί να συγχέεται με την ουσιαστική παραγωγή έργου.
Τέσσερα βήματα κοινής λογικής
Ο εξορθολογισμός δεν απαιτεί νομοθετικές αλλαγές. Αρκεί μια διοικητική απόφαση:
- Αυστηρό φίλτρο θεμάτων: Καμία συνεδρίαση για θέματα ρουτίνας. Τυπικές εγκρίσεις, αναθέσεις και άδειες πρέπει να διεκπεραιώνονται ασύγχρονα, με περιφορά ή ηλεκτρονική ψηφοφορία.
- Καθιέρωση τηλεδιάσκεψης: Όλες οι τακτικές διαδικαστικές συνεδριάσεις να γίνονται διαδικτυακά. Εξοικονομούνται άμεσα περίπου 33 ώρες μετακίνησης, εκατοντάδες ευρώ σε καύσιμα και περίπου 170 κιλά καυσαερίων ανά συνεδρίαση.
- Δραστική μείωση συχνότητας: Περιορισμός των συνελεύσεων σε 2 έως 3 ανά εξάμηνο, αποκλειστικά για ουσιαστικά ακαδημαϊκά ζητήματα, νέα προγράμματα σπουδών και στρατηγικό σχεδιασμό.
- Χρονική πειθαρχία: Αποστολή εισηγήσεων 48 ώρες νωρίτερα, συγκεκριμένος χρόνος τοποθέτησης ανά θέμα και ανώτατο όριο διάρκειας τα 60 έως 75 λεπτά. Σε περίπτωση που απαιτείται περαιτέρω έρευνα, ορίζεται άτομο ή ολιγομελής επιτροπή για να ετοιμάσει πρόταση για έγκριση στην επόμενη συνεδρίαση.
Το δημόσιο πανεπιστήμιο συχνά διαμαρτύρεται για έλλειψη πόρων. Δεν έχει, όμως, την πολυτέλεια να σπαταλά τον πολυτιμότερο πόρο που διαθέτει: τον χρόνο και την πνευματική ενέργεια των καθηγητών και ερευνητών του.
Ο Δρ Άγγελος Ροδαφηνός είναι συγγραφέας, AI consultant, και πρώην Καθηγητής του ΑΠΘ. Σπούδασε και εργάστηκε σε 13 πανεπιστήμια στην Αμερική, Αυστραλία, Κύπρο και Ελλάδα.
* Σημείωση του συγγραφέα: Το άρθρο συντάχθηκε με τη βοήθεια TN (Gemini). Ό,τι λάθος είναι της ΤΝ. Ό,τι έξυπνο, ανθρώπινο και χρήσιμο ανήκει στον Δρ Ρο, που έκανε τις σωστές προτροπές, τη σωστή επεξεργασία, και τις σωστές ερωτήσεις.
