«Για κάθε διώροφο μάθημα που δίδαξα φέτος, πέρασα περίπου οκτώ ώρες στο σπίτι προετοιμαζόμενη». Η φράση ανήκει στην Jennifer Gonzalez, ιδρύτρια του Cult of Pedagogy και έμπειρη εκπαιδευτικό, η οποία δίδαξε Αγγλικά ως δεύτερη γλώσσα σε ενήλικες.
Η ομολογία αυτή είναι παράδοξα παρηγορητική. Γιατί, αν ακόμη και μια καταξιωμένη εκπαιδευτικός αφιερώνει τέσσερις ώρες προετοιμασίας για κάθε ώρα διδασκαλίας, τότε ίσως το πρόβλημα δεν είναι ότι «δεν ξέρουμε αρκετά» ή ότι «δεν είμαστε αρκετά έμπειροι». Ίσως το πρόβλημα είναι ότι εξακολουθούμε να κρίνουμε την προετοιμασία με λάθος κριτήριο: την ταχύτητα.
Ο μύθος ότι η εμπειρία κάνει όλα γρηγορότερα
Έχουμε μια κρυφή προσδοκία: όσο περισσότερα χρόνια διδάσκουμε, τόσο λιγότερο χρόνο θα χρειαζόμαστε για να ετοιμάσουμε ένα μάθημα. Όταν αυτό δεν συμβαίνει, νιώθουμε ενοχή. Σκεφτόμαστε ότι οι νέοι συνάδελφοι το κάνουν πιο γρήγορα, ότι εμείς «κολλήσαμε» σε λεπτομέρειες ή ότι δεν έχουμε μάθει να διαχειριζόμαστε τον χρόνο μας.
Όμως η εμπειρία δεν λειτουργεί μόνο ως συντομευτική διαδρομή. Λειτουργεί και ως μεγεθυντικός φακός. Όσο περισσότερα γνωρίζουμε για τη διδασκαλία, τόσο περισσότερα προβλήματα εντοπίζουμε σε ένα σχέδιο μαθήματος πριν καν το διδάξουμε — και τόσο περισσότερους τρόπους βρίσκουμε για να το βελτιώσουμε.
Ο βετεράνος εκπαιδευτικός δεν βλέπει απλώς μια δραστηριότητα. Βλέπει τον μαθητή που θα μείνει πίσω, την ερώτηση που μπορεί να δημιουργήσει παρεξήγηση, τη στιγμή που η τάξη θα χάσει το νήμα, την άσκηση που φαίνεται ελκυστική αλλά δεν οδηγεί πουθενά, την αξιολόγηση που δεν μετρά πραγματικά αυτό που δίδαξε.
Η προετοιμασία είναι αλυσίδα αποφάσεων
Ένα μάθημα δεν είναι μια σειρά από φύλλα εργασίας και παρουσιάσεις. Είναι μια αλυσίδα αποφάσεων: τι θα μάθουν οι μαθητές; Πώς θα το καταλάβω ότι το έμαθαν; Τι πρέπει να κάνουν με τη γνώση; Ποια δραστηριότητα θα τους βοηθήσει να την επεξεργαστούν; Τι θα κάνω αν δεν προλάβω; Τι θα κάνω αν προλάβω νωρίτερα;
Όταν καθόμαστε να σχεδιάσουμε από την αρχή, κάθε φορά λαμβάνουμε δεκάδες μικρές αποφάσεις. Γι’ αυτό η προετοιμασία μπορεί να φαίνεται ατελείωτη: δεν χάνουμε χρόνο σε ασήμαντα· προσπαθούμε να προβλέψουμε μια ζωντανή, απρόβλεπτη σχολική πραγματικότητα μέσα από ένα χαρτί.
Η λύση είναι μια πιο στοχευμένη λογική: να ξεκινάμε από τον προορισμό, δηλαδή από το τι θα αποδείξει ότι ο μαθητής έφτασε στον στόχο, και μετά να σχεδιάζουμε ανάστροφα. Κάθε δραστηριότητα έχει συγκεκριμένο ρόλο: να βοηθήσει τους μαθητές να αποκτήσουν νέο περιεχόμενο, να το επεξεργαστούν ώστε να το συγκρατήσουν ή να το εφαρμόσουν.
Όταν η εμπειρία αυξάνει τις απαιτήσεις
Στα πρώτα χρόνια διδασκαλίας, συχνά αρκούμουν στο να «καλύψω την ύλη». Με τα χρόνια, αρχίζα να βλέπω το μάθημα ως ολότητα: στόχους, προϋποθέσεις, διαφοροποίηση, γλώσσα, ρυθμό, συμμετοχή, συναισθηματική ασφάλεια, αξιολόγηση, ανατροφοδότηση.
Αυτό σημαίνει ότι η εμπειρία μάς κάνει πιο απαιτητικούς απέναντι στον εαυτό μας. Δεν αρκεί η δραστηριότητα να είναι «ωραία». Ρωτάμε: βοηθά όλους τους μαθητές; Έχει νόημα; Συνδέεται με τον στόχο; Μπορώ να δω μέσα από αυτήν τι έμαθαν; Τι θα κάνω με όσους δεν τα κατάφεραν;
Έτσι, ο χρόνος που αφιερώνουμε δεν είναι πάντα ένδειξη αναποτελεσματικότητας. Συχνά είναι ένδειξη επαγγελματικής ωριμότητας. Βλέπουμε περισσότερα, άρα φροντίζουμε περισσότερα.
Το «αρκετά καλό» μάθημα
Υπάρχει όμως και μια άλλη αλήθεια: δεν χρειάζεται κάθε μάθημα να είναι αριστούργημα. Η Gonzalez, σε άρθρο στο truthforteachers υποστηρίζει ότι ένας ή δύο αποτελεσματικοί τρόποι εργασίας μέσα σε μια διδακτική ώρα αρκούν, ενώ κάποια από τις καλύτερες στιγμές στην τάξη δεν μπορούν να προγραμματιστούν καθόλου.
Η τέχνη του εκπαιδευτικού δεν είναι να σχεδιάζει ένα τέλειο σενάριο. Είναι να δημιουργεί τις προϋποθέσεις ώστε να συμβεί μάθηση — και να μπορεί να την αναγνωρίσει όταν συμβαίνει. Μερικές φορές μια καλή ερώτηση, ένας σαφής στόχος, μια σύντομη ανατροφοδότηση και ένας τρόπος ελέγχου της κατανόησης κάνουν περισσότερη δουλειά από μια εντυπωσιακή, πολύωρα σχεδιασμένη παρουσίαση.
Πώς να μην καίμε τον εαυτό μας
Μερικές πρακτικές μπορούν να κάνουν την προετοιμασία πιο ανθρώπινη, χωρίς να υποβαθμίζουν την ποιότητα:
- Να ξεκινάμε από τον στόχο και την αξιολόγηση, όχι από το υλικό.
- Να επαναχρησιμοποιούμε και να προσαρμόζουμε επιτυχημένες δομές μαθημάτων, αντί να ξεκινάμε πάντα από το μηδέν.
- Να επιλέγουμε λιγότερες, αλλά ουσιαστικότερες δραστηριότητες.
- Να ενσωματώνουμε σύντομους τρόπους ελέγχου κατανόησης, όπως μια ερώτηση εξόδου ή μια απλή παρατήρηση στην τάξη.
- Να δεχόμαστε ότι ένα μάθημα μπορεί να είναι «αρκετά καλό», ειδικά όταν ο χρόνος είναι περιορισμένος.
Η ενοχή δεν είναι διδακτική μέθοδος
Αν χρειάζεστε χρόνο για να σχεδιάσετε ένα μάθημα, δεν είστε αναπόφευκτα αργοί ή ανεπαρκείς. Ίσως είστε απλώς κάποιος που παίρνει σοβαρά τη δουλειά του, που ξέρει πόσο εύθραυστη μπορεί να είναι μια σχολική ώρα και που θέλει οι μαθητές του να μην φύγουν μόνο με σημειώσεις, αλλά με κατανόηση.
Η εμπειρία δεν μας απαλλάσσει από την προετοιμασία. Μας δίνει, όμως, τη δυνατότητα να προετοιμαζόμαστε πιο έξυπνα: όχι για να εντυπωσιάσουμε με ένα άψογο σχέδιο, αλλά για να στηρίξουμε πραγματική μάθηση. Και αυτό, τελικά, δεν είναι καθυστέρηση. Είναι επαγγελματική συνείδηση.
