Κάθε Οκτώβριο, οι αποφάσεις για τα ολιγομελή τμήματα του Μεταλυκειακού Έτους – Τάξης Μαθητείας προκαλούν συζητήσεις και αντιδράσεις. Είναι απολύτως θεμιτό να διεκδικεί κανείς ευκαιρίες για τους νέους. Δεν είναι, όμως, θεμιτό να θεωρείται ότι όποιος ζητά μια έγκριση διαθέτει περισσότερη ευαισθησία από εκείνον που οφείλει να σταθμίσει τις ανάγκες όλων.
Στη Γενική Γραμματεία Ε.Ε.Κ. & Δ.Β.Μ. δεν περιμένουμε χειροκροτήματα επειδή κάνουμε τη δουλειά μας. Δεν παραχωρούμε, όμως, σε κανέναν το μονοπώλιο της ευαισθησίας. Το ενδιαφέρον για τους μαθητευόμενους αποδεικνύεται από τη διαδρομή του καθενός, τις αποφάσεις και τα αποτελέσματα.
Ας δούμε τα στοιχεία.
Το 2026–2027 υποβλήθηκαν 375 αιτήματα κατ’ εξαίρεση λειτουργίας ολιγομελών τμημάτων. Εγκρίθηκαν 257, δηλαδή το 68,5%, με 1.405 εγγεγραμμένους μαθητευόμενους. Από το 2018– 2019 έχουν εγκριθεί συνολικά 1.576 ολιγομελή τμήματα, με 8.120 εγγραφές.
Οι φετινές αποφάσεις στηρίχθηκαν κυρίως σε κριτήριο πληρότητας 63% του προβλεπόμενου ελάχιστου αριθμού μαθητευομένων. Δεν εφαρμόστηκε, όμως, άκαμπτα. Υπήρξε ειδική μέριμνα για υποψήφιους μαθητευόμενους αποφοίτους ΕΝΕΕΓΥ-Λ και για νησιωτικά τμήματα που δεν μπορούσαν να συνενωθούν στο ίδιο νησί. Εγκρίθηκαν, έτσι, και τμήματα κάτω από το 63%, όταν υπήρχαν τεκμηριωμένες δυσκολίες πρόσβασης ή τεκμηριωμένες προτάσεις.
Ενδεικτικά, στην Ήπειρο εγκρίθηκαν 24 από 27 αιτήματα, στην Κεντρική Μακεδονία 50 από 82, στη Θεσσαλία 25 από 39, στην Αττική 5 από 8, στη Στερεά Ελλάδα 10 από 15 και στα Δωδεκάνησα 5 από 8.
Η εξαίρεση έχει αξία όταν αντιμετωπίζει πραγματικές δυσκολίες. Όχι όταν μετατρέπεται σε αυτονόητη απαίτηση.
Υπάρχει, όμως, ένα ερώτημα που συχνά μένει εκτός συζήτησης: εξετάστηκαν όλες οι εναλλακτικές;
Πάγια στρατηγική της ΓΓ ΕΕΚ & ΔΒΜ είναι η κατανομή των προσφερόμενων θέσεων να γίνεται με κριτήριο τη βιωσιμότητα των τμημάτων. Αυτό είναι γνωστό σε όλα τα στελέχη που συμμετέχουν στη διοίκηση της μαθητείας δηλαδή ότι πρέπει να διαχειρίζονται ορθολογικά τις θέσεις και μετά την υποβολή των αιτήσεων των μαθητευομένων να διερευνούν, όπου είναι εφικτό, συνενώσεις τμημάτων της ίδιας ειδικότητας όταν διαπιστώνονται τμήματα με ιδιαίτερα μικρό αριθμό εγγεγραμμένων. Σε ορισμένες περιπτώσεις αυτό επιτεύχθηκε ενώ σε άλλες εκδηλώθηκαν αντιδράσεις, χωρίς να έχει προηγηθεί συζήτηση με τους ίδιους τους μαθητευόμενους.
Στη μαθητεία, το εργαστηριακό μάθημα πραγματοποιείται μία ημέρα την εβδομάδα. Τις υπόλοιπες τέσσερις ο μαθητευόμενος βρίσκεται στον χώρο εργασίας του. Επομένως, μια εύλογη μετακίνηση σε άλλο Εργαστηριακό Κέντρο ή Σχολικό Εργαστήριο ΕΠΑΛ/ΠΕΠΑΛ για μία ημέρα δεν σημαίνει ούτε καθημερινό ταξίδι ούτε αλλαγή εργοδότη.
Γιατί να αποκλείεται μια τέτοια δυνατότητα προτού ερωτηθούν οι ίδιοι οι ενδιαφερόμενοι;
Ανάλογη ευθύνη υπάρχει και στην ενημέρωση κατά την υποβολή αιτήσεων. Όταν ένας υποψήφιος δηλώνει μόνο μία επιλογή, είτε από άγνοια είτε ενδεχομένως καθ' υπόδειξη, πρέπει να γνωρίζει ότι το τμήμα μπορεί να μην εγκριθεί.
Αν χαθεί έστω μια εναλλακτική δυνατότητα μαθητείας, ποιος αναλαμβάνει την ευθύνη; Η πραγματική φροντίδα αρχίζει με την υπεύθυνη ενημέρωση και τη διασφάλιση ουσιαστικών επιλογών.
Χρειάζεται, επίσης, μια καθαρή θεσμική διάκριση. Το Μεταλυκειακό Έτος-Τάξη Μαθητείας δεν είναι δευτεροβάθμια σχολική εκπαίδευση, είναι προαιρετική, συγχρηματοδοτούμενη μεταδευτεροβάθμια διαδρομή, με αμειβόμενη μάθηση στην εργασία, απαιτήσεις ποιότητας και κανόνες επιλεξιμότητας.
Και η βιωσιμότητα δεν είναι γραφειοκρατική εμμονή. Επιβεβαιώνεται διαχρονικά ότι τα ολιγομελή εμφανίζουν υψηλότερα ποσοστά μη ολοκλήρωσης. Πρόκειται για μια διαφορά που αξίζει να μας προβληματίσει και να λαμβάνεται υπόψη στον σχεδιασμό βιώσιμων τμημάτων. Τα στοιχεία μάς καλούν να αξιολογούμε όχι μόνο την έναρξη, αλλά και την επιτυχή ολοκλήρωση της μαθητείας.
Επίσης τα αιτήματα έγκρισης πρέπει να αποτελούν θεσμικά τεκμηριωμένες εισηγήσεις της εκπαιδευτικής ιεραρχίας, όχι να υποκαθίστανται από μεμονωμένες παρεμβάσεις.
Η γνώμη όλων είναι σεβαστή. Όταν, όμως, η λειτουργία ενός τμήματος συνεπάγεται πρόσθετο αμειβόμενο έργο και επιλεξιμότητα δαπανών συγχρηματοδοτούμενων έργων, η αντικειμενικότητα των κριτηρίων προστατεύει τους πάντες.
Τι απαντούμε, άλλωστε, στον εκπαιδευτικό που αναλαμβάνει το εργαστηριακό μάθημα δώδεκα μαθητευομένων και την εποπτεία τους σε διαφορετικούς χώρους εργασίας, όταν θεωρούμε αυτονόητη τη λειτουργία τμήματος τριών ή τεσσάρων μαθητευομένων χωρίς ειδική αιτιολόγηση; Και πώς αποτιμούμε δίκαια την οργάνωση του εργαστηριακού μαθήματος, όταν η ωριαία αμοιβή του δεν διαφοροποιείται ανάλογα με το μέγεθος του τμήματος;
Και ας δούμε τη μεγαλύτερη εικόνα.
Το 2026–2027 προσφέρθηκαν 15.762 θέσεις μαθητείας και υποβλήθηκαν 10.687 αιτήσεις.
Με περισσότερες προσφερόμενες θέσεις από αιτήσεις, μήπως ήρθε η ώρα να συζητούμε λιγότερο για το πόσα ολιγομελή θα εγκρίνουμε και περισσότερο για το πώς θα αξιοποιήσουμε καλύτερα τις διαθέσιμες ευκαιρίες;
Ασφαλώς, οι θέσεις δεν αντιστοιχούν αυτομάτως στις ειδικότητες και στις περιοχές όλων των υποψηφίων. Ακριβώς γι' αυτό χρειάζονται: καλύτερη αντιστοίχιση, έγκαιρος προγραμματισμός και συνεργασία.
Η μαθητεία έχει σχεδόν μία δεκαετία εφαρμογής. Επιτυχία δεν μπορεί να θεωρείται να εγκρίνουμε κάθε χρόνο εκατοντάδες εξαιρέσεις. Επιτυχία θα είναι να τις χρειαζόμαστε όλο και λιγότερο, διατηρώντας τη δυνατότητα στήριξης των πραγματικά δύσκολων περιπτώσεων.
Οι εκπαιδευτικοί είναι πολύτιμοι συνεργάτες μας και η τεκμηριωμένη κριτική τους είναι αναγκαία. Το ίδιο, όμως, αξίζει να αναγνωρίζεται και η ευθύνη όσων καλούνται να λαμβάνουν αποφάσεις για το σύνολο.
Η ευαισθησία δεν είναι σύνθημα ούτε μονοπώλιο. Είναι ευθύνη απέναντι σε κάθε μαθητευόμενο και αποδεικνύεται στην πράξη, με υπεύθυνη καθοδήγηση και ουσιαστική μέριμνα για την ποιοτική μετάβασή του στην αγορά εργασίας.
(*) Της Όλγας Καφετζοπούλου,
Γενικής Γραμματέως Επαγγελματικής Εκπαίδευσης, Κατάρτισης και Διά Βίου Μάθησης
