Πανεπιστήμια: Φοιτητές θα διαμεσολαβούν στις διαφορές μεταξύ συμφοιτητών τους

Νέος θεσμός πανεπιστημιακής διαμεσολάβησης εισάγεται στα Πανεπιστημία, με φοιτητές να αναλαμβάνουν, μετά από ειδική εκπαίδευση, ρόλο διαμεσολαβητή σε διαφορές μεταξύ συμφοιτητών τους.

Ο θεσμός προβλέπεται στο νομοσχέδιο του υπουργού Δικαιοσύνης Γιώργου Φλωρίδη με τίτλο «Κώδικας Εναλλακτικής Επίλυσης Διαφορών και άλλες διατάξεις» (στο οποίο προβλέπεται και ο νέος θεσμός για τη σχολική διαμεσολάβηση) και έχει ως στόχο την πρόληψη και τη συναινετική επίλυση διαφορών μέσα στην πανεπιστημιακή κοινότητα, αλλά και την ανάπτυξη δεξιοτήτων επικοινωνίας και κριτικής σκέψης.

Ο φοιτητής-διαμεσολαβητής λειτουργεί ως ουδέτερος τρίτος, χωρίς να επιβάλλει λύση, αλλά βοηθώντας τα εμπλεκόμενα μέρη να διερευνήσουν τις θέσεις τους και να αναζητήσουν μια κοινά αποδεκτή λύση.

Δείτε το νομοσχέδιο «Κώδικας Εναλλακτικής Επίλυσης Διαφορών και άλλες διατάξεις»

Ποιες διαφορές θα μπορούν να οδηγούνται σε διαμεσολάβηση

Στην πανεπιστημιακή διαμεσολάβηση μπορούν να υπάγονται διαφορές μεταξύ φοιτητών του ίδιου ΑΕΙ, και ειδικότερα διαπροσωπικές διαφορές και παρανοήσεις και προβλήματα ή διαταραχές στην επικοινωνία. Ωστόσο, ο θεσμός έχει σαφή όρια. Δεν υπάγονται στη διαδικασία:

• περιπτώσεις βίας, παρενόχλησης ή εκφοβισμού,
• ζητήματα ακαδημαϊκής αξιολόγησης ή βαθμολόγησης,
• πειθαρχικά παραπτώματα που ανήκουν στην αρμοδιότητα των πειθαρχικών οργάνων.

Μάλιστα, εάν κατά τη διάρκεια της διαδικασίας προκύψουν ενδείξεις πειθαρχικού παραπτώματος, αξιόποινης πράξης ή κινδύνου για τη σωματική ακεραιότητα ή την ψυχική υγεία κάποιου προσώπου, η διαδικασία διακόπτεται άμεσα και ενημερώνεται ο Συντονιστής.

20 ώρες εκπαίδευση για τους φοιτητές-διαμεσολαβητές

Τα ΑΕΙ μπορούν να οργανώνουν προγράμματα εκπαίδευσης φοιτητών-διαμεσολαβητών διάρκειας τουλάχιστον 20 ωρών. Η εκπαίδευση περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων:

• θεωρία και ανάλυση της σύγκρουσης
• αρχές και στάδια της διαμεσολάβησης
• ενεργητική ακρόαση και αποτελεσματική επικοινωνία
• τεχνικές ερωτήσεων
• εμπιστευτικότητα και ουδετερότητα
• πρακτική εξάσκηση μέσω προσομοιώσεων με περιστατικά από την πανεπιστημιακή ζωή
• αναγνώριση των περιπτώσεων που δεν μπορούν να υπαχθούν στη διαδικασία

Κάθε πρόγραμμα απευθύνεται σε έως 25 φοιτητές, ενώ συμμετέχουν παράλληλα δύο έως τρία μέλη ΔΕΠ που εκπαιδεύονται ως Συντονιστές.

Τα ΑΕΙ τηρούν μητρώο φοιτητών-διαμεσολαβητών, ενώ προβλέπεται και συνεχιζόμενη επιμόρφωση τουλάχιστον τεσσάρων ωρών ανά ακαδημαϊκό έτος.

Κάθε Σχολή ή Τμήμα που εφαρμόζει πρόγραμμα πανεπιστημιακής διαμεσολάβησης ορίζει τουλάχιστον έναν Συντονιστή από τα μέλη ΔΕΠ. Ο Συντονιστής πρέπει να έχει ολοκληρώσει την προβλεπόμενη εκπαίδευση ή τουλάχιστον 40 ώρες εκπαίδευσης στη διαμεσολάβηση.

Η διαδικασία μπορεί να ξεκινήσει μετά από ενημέρωση του Συντονιστή από φοιτητή, μέλος του προσωπικού του ΑΕΙ ή οποιοδήποτε άλλο πρόσωπο έχει λάβει γνώση του περιστατικού. Ο Συντονιστής εξετάζει εάν η υπόθεση μπορεί να υπαχθεί στη διαδικασία, ζητά τη συναίνεση των εμπλεκόμενων μερών και ορίζει φοιτητή-διαμεσολαβητή.

Ο διαμεσολαβητής δεν πρέπει να έχει σχέση εξάρτησης ή προσωπική σχέση με τα εμπλεκόμενα μέρη.

Η διαδικασία πραγματοποιείται σε κατάλληλο χώρο μέσα στο ΑΕΙ, ενώ μπορούν να δημιουργούνται και σταθερά Σημεία Διαμεσολάβησης.

Η συμμετοχή είναι εθελοντική τόσο για τα εμπλεκόμενα μέρη όσο και για τον φοιτητή-διαμεσολαβητή. Κανείς δεν υποχρεώνεται να προσφύγει στη διαδικασία ή να αποδεχθεί το αποτέλεσμά της. Παράλληλα, η προσφυγή στη διαμεσολάβηση ή η αποτυχία επίτευξης συμφωνίας δεν επιφέρει πειθαρχικές ή ακαδημαϊκές συνέπειες. Η διαδικασία πραγματοποιείται σε κλίμα αλληλοσεβασμού και ισότιμης ακρόασης.

Κατά τη διάρκεια της διαδικασίας δεν τηρούνται πρακτικά, ενώ οι σημειώσεις των συμμετεχόντων καταστρέφονται μετά το τέλος της συνεδρίας. Εάν τα μέρη το επιθυμούν, μπορούν να συντάξουν έγγραφο συμφωνίας, στο οποίο αναγράφονται η ημερομηνία και η ώρα, τα ονόματα των συμμετεχόντων και οι όροι της συμφωνίας. Το έγγραφο παραδίδεται στον Συντονιστή και φυλάσσεται σε ειδικό αρχείο με τήρηση της εμπιστευτικότητας. Δεν αποτελεί πρακτικό διαμεσολάβησης, δεν είναι εκτελεστό και δεν παράγει δεδικασμένο. Εάν δεν επιτευχθεί συμφωνία, ο φοιτητής-διαμεσολαβητής ενημερώνει τα μέρη για τη δυνατότητα προσφυγής στη θεσμική διαμεσολάβηση ή σε άλλη προβλεπόμενη διαδικασία.

Γραφεία και Όμιλοι Διαμεσολαβητών στα ΑΕΙ

Κάθε ΑΕΙ μπορεί, με απόφαση της Συγκλήτου, να ιδρύσει Γραφείο ή Μονάδα Διαμεσολάβησης. Παράλληλα, μπορούν να δημιουργούνται Όμιλοι Διαμεσολαβητών από φοιτητές-διαμεσολαβητές, υπό την καθοδήγηση του Συντονιστή.

Οι φοιτητές των Ομίλων μπορούν να συμμετέχουν εκ περιτροπής στα Σημεία Διαμεσολάβησης, να ενημερώνουν την πανεπιστημιακή κοινότητα και να προωθούν τον θεσμό. Τα ΑΕΙ αναλαμβάνουν, επίσης, να ενημερώνουν την πανεπιστημιακή κοινότητα για τη δυνατότητα προσφυγής στην πανεπιστημιακή διαμεσολάβηση.

Οι σημαντικότερες διατάξεις για την Πανεπιστημιακή Διαμεσολάβηση στο Σχέδιο Νόμου

Άρθρο 114

Η πανεπιστημιακή διαμεσολάβηση διέπεται από τις γενικές αρχές του Κεφαλαίου Β’ του Μέρους Α΄ του παρόντος Κώδικα και, επιπλέον, από τις ακόλουθες ειδικότερες αρχές:

α) Η συμμετοχή είναι εθελοντική τόσο για τα μέρη όσο και για τον φοιτητή - διαμεσολαβητή. Ουδείς υποχρεούται να προσφύγει στη διαδικασία ή να αποδεχθεί το αποτέλεσμά της.

β) Η διαδικασία διεξάγεται σε κλίμα αλληλοσεβασμού και ισότιμης ακρόασης.

γ) Η προσφυγή στη διαδικασία ή η μη επίτευξη συμφωνίας δεν συνεπάγεται πειθαρχικές ή ακαδημαϊκές συνέπειες.

Άρθρο 115 – Εκπαίδευση φοιτητών - διαμεσολαβητών

1. Τα Ανώτατα Εκπαιδευτικά Ιδρύματα (Α.Ε.Ι.) δύνανται να οργανώνουν προγράμματα εκπαίδευσης φοιτητών - διαμεσολαβητών ελάχιστης διάρκειας είκοσι (20) ωρών. Η εκπαίδευση περιλαμβάνει τουλάχιστον:

α) θεωρία σύγκρουσης και ανάλυση αυτής,

β) αρχές και στάδια διαμεσολάβησης,

γ) δεξιότητες ενεργητικής ακρόασης και αποτελεσματικής επικοινωνίας,

δ) τεχνικές ερωτήσεων,

ε) εμπιστευτικότητα και ουδετερότητα,

στ) πρακτική εξάσκηση μέσω προσομοιώσεων με περιστατικά της πανεπιστημιακής ζωής, και

ζ) αναγνώριση περιπτώσεων που δεν υπάγονται στη διαμεσολάβηση σύμφωνα με την παρ. 2 του άρθρου 113.

2. Κάθε πρόγραμμα απευθύνεται σε ομάδες έως είκοσι πέντε (25) φοιτητών, με τη συμμετοχή δύο (2) έως τριών (3) μελών του Διδακτικού Ερευνητικού Προσωπικού (Δ.Ε.Π.) που εκπαιδεύονται ταυτόχρονα ως Συντονιστές. Η εκπαίδευση παρέχεται από πιστοποιημένους εκπαιδευτές διαμεσολάβησης κατά τον παρόντα Κώδικα ή από φορείς εγκεκριμένους από την Επιτροπή Ελέγχου Φορέων Κατάρτισης.
3. Τα Α.Ε.Ι. τηρούν μητρώο φοιτητών - διαμεσολαβητών. Η εγγραφή πιστοποιεί την ολοκλήρωση της εκπαίδευσης και παρέχει δικαίωμα συμμετοχής στο πρόγραμμα.
4. Η εκπαίδευση ανανεώνεται με συνεχιζόμενη επιμόρφωση τεσσάρων (4) τουλάχιστον ωρών ανά ακαδημαϊκό έτος.

Άρθρο 116 – Συντονιστής

1. Κάθε Σχολή ή Τμήμα Ανωτάτου Εκπαιδευτικού Ιδρύματος (Α.Ε.Ι.) που εφαρμόζει πρόγραμμα πανεπιστημιακής διαμεσολάβησης ορίζει τουλάχιστον έναν (1) Συντονιστή από τα μέλη του Διδακτικού Ερευνητικού Προσωπικού (Δ.Ε.Π.).
2. Ο Συντονιστής πρέπει να έχει ολοκληρώσει την εκπαίδευση κατά την περ. β) της παρ. 4 του άρθρου 154 ή εκπαίδευση σαράντα (40) τουλάχιστον ωρών στη διαμεσολάβηση, που παρέχεται από πιστοποιημένο εκπαιδευτή ή Φορέα Κατάρτισης Διαμεσολαβητών.
3. Ο Συντονιστής:

α) εποπτεύει τη λειτουργία του προγράμματος,

β) υποστηρίζει τους φοιτητές - διαμεσολαβητές κατά τη διεξαγωγή της διαδικασίας,

γ) αξιολογεί την καταλληλότητα κάθε διαφοράς για υπαγωγή στη διαδικασία, και

δ) παρεμβαίνει σε περίπτωση εφαρμογής της παρ. 3 του άρθρου 113.

Άρθρο 117 – Διεξαγωγή της διαδικασίας πανεπιστημιακής διαμεσολάβησης

1. Η πανεπιστημιακή διαμεσολάβηση εκκινεί κατόπιν ενημέρωσης του Συντονιστή από φοιτητή, μέλος του προσωπικού του Ανώτατου Εκπαιδευτικού Ιδρύματος (Α.Ε.Ι.) ή οποιοδήποτε πρόσωπο λαμβάνει γνώση περιστατικού, με κάθε πρόσφορο μέσο. Ο Συντονιστής αξιολογεί αν η διαφορά υπάγεται στο πεδίο εφαρμογής της πανεπιστημιακής διαμεσολάβησης κατά το άρθρο 113, ζητεί τη συναίνεση των μερών και ορίζει φοιτητή - διαμεσολαβητή, μεριμνώντας ώστε αυτός να μην έχει σχέση εξάρτησης ή προσωπική σχέση με τα μέρη.
2. Η διαδικασία διεξάγεται σε κατάλληλο χώρο εντός του Α.Ε.Ι., στον οποίο δύνανται να ορίζονται σταθερά Σημεία Διαμεσολάβησης με κατάλληλη σήμανση.
3. Ο φοιτητής - διαμεσολαβητής:

α) ενημερώνει τα μέρη για τη φύση, τις αρχές και τους περιορισμούς της διαδικασίας,

β) ζητά τη ρητή συγκατάθεσή τους,

γ) ακούει τη θέση κάθε μέρους,

δ) διευκολύνει τον διάλογο χωρίς να υποδεικνύει λύσεις, και

ε) συνεπικουρεί τα μέρη στη διατύπωση κοινά αποδεκτής λύσης.

4. Οι φοιτητές - διαμεσολαβητές δύνανται να συναντούν κάθε μέρος χωριστά, εφόσον τούτο κρίνεται σκόπιμο για την πρόοδο της διαδικασίας.

Άρθρο 118 – Έγγραφο συμφωνίας

1. Κατά τη διαδικασία δεν τηρούνται πρακτικά. Σημειώσεις συμμετεχόντων καταστρέφονται κατά το πέρας της συνεδρίας.
2. Εφόσον τα μέρη το επιθυμούν, δύνανται να συντάξουν έγγραφο συμφωνίας, στο οποίο αναγράφονται η ημερομηνία και ώρα, τα ονόματα των συμμετεχόντων και οι όροι της συμφωνίας. Το έγγραφο δύναται να υπογράφεται από τα μέρη και, εφόσον το επιθυμούν, από τους φοιτητές - διαμεσολαβητές.
3. Το έγγραφο συμφωνίας παραδίδεται στον Συντονιστή και φυλάσσεται σε ειδικό αρχείο, τηρουμένης της εμπιστευτικότητας.
4. Το έγγραφο συμφωνίας δεν αποτελεί πρακτικό διαμεσολάβησης κατά τον παρόντα Κώδικα, δεν είναι εκτελεστό και δεν παράγει δεδικασμένο.
5. Αν δεν επιτευχθεί συμφωνία, ο φοιτητής - διαμεσολαβητής ενημερώνει τα μέρη για τη δυνατότητα προσφυγής σε διαμεσολάβηση κατά τον παρόντα Κώδικα ή σε άλλη θεσμική διαδικασία.

Άρθρο 119 – Θεσμική οργάνωση

1. Κάθε Ανώτατο Εκπαιδευτικό Ίδρυμα (Α.Ε.Ι.) δύναται, με απόφαση της Συγκλήτου, να ιδρύει Γραφείο ή Μονάδα Διαμεσολάβησης.
2. Τα Α.Ε.Ι. δύνανται να συστήνουν Ομίλους Διαμεσολαβητών, αποτελούμενους από φοιτητές - διαμεσολαβητές με την καθοδήγηση του Συντονιστή, για την εκ περιτροπής παρουσία στα Σημεία Διαμεσολάβησης, την ενημέρωση της πανεπιστημιακής κοινότητας και την προώθηση του προγράμματος.
3. Τα Α.Ε.Ι. μεριμνούν για την ενημέρωση της πανεπιστημιακής κοινότητας σχετικά με τη δυνατότητα προσφυγής στην πανεπιστημιακή διαμεσολάβηση.
4. Η Κεντρική Επιτροπή Διαμεσολάβησης (Κ.Ε.Δ.) του άρθρου 127, σε συνεργασία με τα Υπουργεία Παιδείας, Θρησκευμάτων και Αθλητισμού και Δικαιοσύνης, δύναται να εκδίδει κατευθυντήριες οδηγίες για την εφαρμογή του παρόντος Υποκεφαλαίου.