Νέος θεσμός σχολικής διαμεσολάβησης εισάγεται στα σχολεία από το 2027, με μαθητές να αναλαμβάνουν, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις και με την εποπτεία εκπαιδευτικού, ρόλο διαμεσολαβητή σε συγκρούσεις μεταξύ συμμαθητών τους.
Η ρύθμιση του Υπουργείου Παιδείας περιλαμβάνεται στο νομοσχέδιο του υπουργείου Δικαιοσύνης με τίτλο «Κώδικας Εναλλακτικής Επίλυσης Διαφορών και άλλες διατάξεις» και αφορά τους μαθητές από τη Δ΄, Ε΄ και Στ΄ Δημοτικού, καθώς και το σύνολο των μαθητών της Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης.
Στόχος της σχολικής διαμεσολάβησης είναι η πρόληψη και η συναινετική αντιμετώπιση συγκρούσεων στο σχολείο, αλλά και η καλλιέργεια δεξιοτήτων επικοινωνίας, διαλόγου και ειρηνικής επίλυσης διαφορών.
Δείτε το νομοσχέδιο «Κώδικας Εναλλακτικής Επίλυσης Διαφορών και άλλες διατάξεις»
Ποιες «συγκρούσεις» θα αντιμετωπίζονται στα σχολεία
Στη διαδικασία μπορούν να εντάσσονται διαπροσωπικές συγκρούσεις, διαφωνίες ή δυσκολίες επικοινωνίας μεταξύ μαθητών χαμηλής έως μέσης έντασης. Η διαδικασία μπορεί να αφορά περιστατικά που συμβαίνουν τόσο μέσα στο σχολείο όσο και σε φυσικό ή ψηφιακό περιβάλλον, εφόσον επηρεάζουν τις σχέσεις των μαθητών εντός ή εκτός της σχολικής μονάδας.
Ωστόσο, δεν θα υπάγονται στη σχολική διαμεσολάβηση τα περιστατικά που εμπίπτουν στις διατάξεις του Μέρους Β΄ του ν. 5029/2023 και οι Σχολικές Μονάδες Ειδικής Αγωγής και Εκπαίδευσης. Η διαμεσολάβηση μπορεί να λειτουργεί συμπληρωματικά με άλλα παιδαγωγικά μέτρα, χωρίς όμως να τα αντικαθιστά.
Πώς θα επιλέγονται οι μαθητές-διαμεσολαβητές
Σε κάθε σχολική μονάδα μπορεί να δημιουργείται ομάδα μαθητών-διαμεσολαβητών, αποτελούμενη από τουλάχιστον δύο μαθητές. Η ομάδα θα λειτουργεί υπό την εποπτεία ενός ή περισσότερων Συντονιστών, οι οποίοι ορίζονται από τον Σύλλογο Διδασκόντων.
Η θητεία των μαθητών-διαμεσολαβητών θα είναι ετήσια και θα μπορεί να ανανεώνεται.
Ο Συντονιστής έχει την ευθύνη για την ενημέρωση και ενθάρρυνση των μαθητών, την εκπαίδευση και επιμόρφωσή τους, την τήρηση της σχετικής λίστας και την υποστήριξη της ομάδας. Παράλληλα, θα εποπτεύει τις αρχικές συνεδρίες διαμεσολάβησης, ώστε να διασφαλίζεται ότι η διαδικασία πραγματοποιείται σύμφωνα με τους προβλεπόμενους κανόνες.
20 ώρες εκπαίδευση για τους μαθητές
Οι μαθητές που θα αναλάβουν τον ρόλο του διαμεσολαβητή δεν θα συμμετέχουν στη διαδικασία χωρίς προηγούμενη εκπαίδευση.
Η εκπαίδευσή τους θα πραγματοποιείται από τον Συντονιστή και θα έχει ελάχιστη διάρκεια 20 ωρών.
Το πρόγραμμα θα περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, την έννοια και τα στάδια της σχολικής διαμεσολάβησης, την αναγνώριση συναισθημάτων και αναγκών, βασικά στοιχεία θεωρίας συγκρούσεων, ενεργητική ακρόαση, τεχνικές ερωτήσεων και πρακτικές ασκήσεις.
Προβλέπονται επίσης προσομοιώσεις που θα βασίζονται σε περιστατικά από τη σχολική ζωή. Μαθητές που συμμετείχαν στην ομάδα προηγούμενων ετών θα μπορούν, υπό την εποπτεία του Συντονιστή, να βοηθούν στην εκπαίδευση των νέων μελών.
Η συμμετοχή στη σχολική διαμεσολάβηση θα είναι εθελοντική. Μαθητής που δεν επιθυμεί να συμμετάσχει δεν θα αντιμετωπίζει κύρωση ή άλλη δυσμενή συνέπεια. Η διαδικασία θα είναι επίσης εμπιστευτική. Τα εμπλεκόμενα μέρη και οι μαθητές-διαμεσολαβητές δεν θα κοινοποιούν σε τρίτους πληροφορίες που έμαθαν λόγω της συμμετοχής τους.
Υπάρχει, ωστόσο, εξαίρεση όταν προκύπτει πληροφορία που, κατά την εύλογη κρίση των μαθητών-διαμεσολαβητών, μπορεί να συνιστά κίνδυνο για την υγεία, την ασφάλεια ή τη ζωή κάποιου προσώπου. Σε αυτή την περίπτωση οφείλουν να ενημερώσουν αμέσως τον Συντονιστή.
Οι μαθητές-διαμεσολαβητές θα πρέπει να ενεργούν με ανεξαρτησία, ουδετερότητα και αμεροληψία απέναντι στα εμπλεκόμενα μέρη.
Πώς θα ξεκινά η διαμεσολάβηση
Η διαδικασία μπορεί να ξεκινήσει όταν οι μαθητές-διαμεσολαβητές πληροφορηθούν ένα περιστατικό που ενδέχεται να μπορεί να αντιμετωπιστεί μέσω σχολικής διαμεσολάβησης. Ο Συντονιστής είναι αυτός που θα κρίνει εάν η υπόθεση είναι κατάλληλη, λαμβάνοντας υπόψη τις συνθήκες του περιστατικού, την έντασή του και κυρίως την ασφάλεια των συμμετεχόντων.
Εφόσον κριθεί κατάλληλη, θα ζητείται η συναίνεση των εμπλεκόμενων μαθητών.
Η συνεδρία θα πραγματοποιείται εντός της σχολικής μονάδας και κατά τη διάρκεια του διαλείμματος, σε ειδικά διαμορφωμένο χώρο. Σε αυτή θα παρίστανται μόνο οι μαθητές που εμπλέκονται στη διαφορά και οι μαθητές-διαμεσολαβητές. Οι τελευταίοι θα μπορούν, εφόσον κρίνεται απαραίτητο, να συναντούν ξεχωριστά κάθε πλευρά.
Τι θα γίνεται μετά τη διαμεσολάβηση
Κατά τη διαδικασία δεν θα τηρούνται πρακτικά, ενώ τυχόν σημειώσεις των συμμετεχόντων θα καταστρέφονται μετά το τέλος της συνεδρίας.
Εφόσον το επιθυμούν τα εμπλεκόμενα μέρη, μπορούν να συντάξουν έγγραφο συμφωνίας, στο οποίο θα αναφέρονται η ημερομηνία και η ώρα, οι συμμετέχοντες και οι όροι στους οποίους συμφώνησαν.
Το έγγραφο παραδίδεται στον Συντονιστή και φυλάσσεται σε ειδικό αρχείο της σχολικής μονάδας με τήρηση της εμπιστευτικότητας.
Δεν αποτελεί πρακτικό διαμεσολάβησης, δεν είναι εκτελεστό και δεν παράγει δεδικασμένο.
Τι προβλέπεται για τα σχολεία
Για να λειτουργήσει ο θεσμός, θα πρέπει πρώτα να ενταχθεί στον σχολικό κανονισμό, έπειτα από απόφαση του Συλλόγου Διδασκόντων. Οι εκπαιδευτικοί θα κατευθύνουν τους μαθητές προς τη διαδικασία όταν διαπιστώνουν περιστατικό που μπορεί να αντιμετωπιστεί μέσω διαμεσολάβησης και θα διευκολύνουν τη συμμετοχή τους.
Παράλληλα, η σχολική μονάδα θα πρέπει, στον βαθμό που αυτό είναι εφικτό και ανάλογα με τη βαθμίδα, να διαθέτει κατάλληλο χώρο και την απαραίτητη υλικοτεχνική υποστήριξη. Οι γονείς και κηδεμόνες θα ενημερώνονται για τη λειτουργία του προγράμματος, ενώ τα σχολεία μπορούν να αναλαμβάνουν και δράσεις ενημέρωσης της τοπικής κοινότητας για την καλλιέργεια κουλτούρας ειρηνικής επίλυσης διαφορών.
