Νέος θεσμός σχολικής διαμεσολάβησης εισάγεται στα σχολεία, με μαθητές να αναλαμβάνουν, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις και με την εποπτεία εκπαιδευτικού, ρόλο διαμεσολαβητή σε συγκρούσεις μεταξύ συμμαθητών τους.
Η ρύθμιση και οι σχετικές διατάξεις περιλαμβάνονται στο νομοσχέδιο του υπουργείου Δικαιοσύνης με τίτλο «Κώδικας Εναλλακτικής Επίλυσης Διαφορών και άλλες διατάξεις» και αφορά τους μαθητές από τη Δ΄, Ε΄ και Στ΄ Δημοτικού, καθώς και το σύνολο των μαθητών της Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης.
Στόχος της σχολικής διαμεσολάβησης είναι η πρόληψη και η συναινετική αντιμετώπιση συγκρούσεων στο σχολείο, αλλά και η καλλιέργεια δεξιοτήτων επικοινωνίας, διαλόγου και ειρηνικής επίλυσης διαφορών.
Δείτε το νομοσχέδιο «Κώδικας Εναλλακτικής Επίλυσης Διαφορών και άλλες διατάξεις»
Στη σχολική διαμεσολάβηση μπορούν να υπάγονται διαπροσωπικές συγκρούσεις, διαφορές ή δυσκολίες επικοινωνίας χαμηλής έως μέσης έντασης μεταξύ μαθητών. Ενδεικτικά, προβλέπονται περιστατικά χρήσης απρεπών χαρακτηρισμών κατά τη διάρκεια σχολικών ή εξωσχολικών δραστηριοτήτων, καθώς και περιστατικά διάδοσης αναληθών πληροφοριών, ανεξάρτητα από το αν εκδηλώνονται μέσα στο σχολικό περιβάλλον ή σε φυσικό και ψηφιακό περιβάλλον, εφόσον μπορούν να επηρεάσουν τις σχέσεις των μαθητών εντός ή εκτός της σχολικής κοινότητας.
Από το πεδίο εφαρμογής εξαιρούνται τα περιστατικά που υπάγονται στις διατάξεις του ν. 5029/2023 (Α΄ 55), δηλαδή οι περιπτώσεις βίας και παρενόχλησης ενώ παράλληλα, η σχολική διαμεσολάβηση δεν εφαρμόζεται στις Σχολικές Μονάδες Ειδικής Αγωγής και Εκπαίδευσης.
Ποιος έχει την ευθύνη της διαδικασίας
Σε κάθε σχολική μονάδα μπορεί να συγκροτείται ομάδα μαθητών-διαμεσολαβητών, αποτελούμενη από δύο ή περισσότερους μαθητές. Η ομάδα λειτουργεί υπό την εποπτεία ενός ή περισσότερων Συντονιστών, οι οποίοι ορίζονται από τον Σύλλογο Διδασκόντων.
Ο Συντονιστής αποτελεί τον βασικό θεσμικό κρίκο για την οργάνωση και την εποπτεία του προγράμματος και είναι υπεύθυνος για:
- την ενημέρωση και ενθάρρυνση των μαθητών με σκοπό τη συμμετοχή τους στο πρόγραμμα σχολικής διαμεσολάβησης,
- την εκπαίδευση και επιμόρφωση των μαθητών-διαμεσολαβητών,
- την κατάρτιση και τήρηση της λίστας των μαθητώνδιαμεσολαβητών της σχολικής μονάδας,
- την οργάνωση περιοδικών συναντήσεων των μαθητώνδιαμεσολαβητών με σκοπό την υποστήριξη του έργου τους και την αξιολόγηση της πορείας εφαρμογής του προγράμματος,
- την παρακολούθηση και εποπτεία των αρχικών συνεδριών διαμεσολάβησης, προς διασφάλιση της ορθής τήρησης της διαδικασίας.
Η σχολική διαμεσολάβηση βασίζεται στην εθελοντική συμμετοχή. Η μη συμμετοχή ενός μαθητή δεν συνεπάγεται κύρωση ή άλλη δυσμενή συνέπεια. Παράλληλα, η διαδικασία είναι εμπιστευτική, ενώ οι μαθητές-διαμεσολαβητές οφείλουν να ενημερώνουν αμέσως τον Συντονιστή όταν περιέλθει στην αντίληψή τους πληροφορία που, κατά την εύλογη κρίση τους, μπορεί να συνιστά κίνδυνο για την υγεία, την ασφάλεια ή τη ζωή προσώπου.
Η έναρξη της διαδικασίας γίνεται μετά την ενημέρωση του Συντονιστή από τους μαθητές-διαμεσολαβητές. Ο Συντονιστής αξιολογεί αν το περιστατικό είναι κατάλληλο για σχολική διαμεσολάβηση, λαμβάνοντας υπόψη, μεταξύ άλλων, την ένταση του περιστατικού και την ασφάλεια των συμμετεχόντων. Εφόσον κριθεί κατάλληλο, ζητείται η συναίνεση των εμπλεκόμενων μερών.
Η διαδικασία πραγματοποιείται εντός της σχολικής μονάδας και κατά τη διάρκεια του διαλείμματος, σε κατάλληλα διαμορφωμένο χώρο. Δεν τηρούνται πρακτικά, ενώ τυχόν σημειώσεις των συμμετεχόντων καταστρέφονται μετά το τέλος της συνεδρίας. Εφόσον τα μέρη το επιθυμούν, μπορούν να συντάξουν έγγραφο συμφωνίας, το οποίο παραδίδεται στον Συντονιστή και φυλάσσεται σε ειδικό αρχείο της σχολικής μονάδας με τήρηση της εμπιστευτικότητας.
Η εκπαίδευση των μαθητών-διαμεσολαβητών πραγματοποιείται από τον Συντονιστή και έχει ελάχιστη διάρκεια 20 ωρών. Περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, την έννοια και τα στάδια της σχολικής διαμεσολάβησης, την αναγνώριση θέσεων, συναισθημάτων και αναγκών, βασικά στοιχεία θεωρίας συγκρούσεων, ενεργητική ακρόαση, τεχνικές ερωτήσεων, καθώς και πρακτικές ασκήσεις και προσομοιώσεις.
Τι προβλέπεται για τη σχολική μονάδα
Για να λειτουργήσει ο θεσμός, απαιτείται η ένταξη της σχολικής διαμεσολάβησης στον σχολικό κανονισμό, κατόπιν απόφασης του Συλλόγου Διδασκόντων.
Οι εκπαιδευτικοί της σχολικής μονάδας κατευθύνουν τους μαθητές προς τη διαδικασία όταν διαπιστώνουν κατάλληλο περιστατικό και διευκολύνουν τη συμμετοχή τους, σύμφωνα με τις οδηγίες του Συντονιστή.
Παράλληλα, προβλέπεται η ενημέρωση γονέων και κηδεμόνων, καθώς και η δυνατότητα ανάπτυξης δράσεων ενημέρωσης της τοπικής κοινότητας με στόχο την καλλιέργεια κουλτούρας ειρηνικής επίλυσης διαφορών.
Οι σχετικές διατάξεις του νομοσχεδίου
Σχολική διαμεσολάβηση
Άρθρο 102
Σκοπός και αντικείμενο
Σκοπός του παρόντος Υποκεφαλαίου είναι η ενίσχυση του σχολικού κλίματος συνεργασίας, διαλόγου και αμοιβαίου σεβασμού εντός της σχολικής κοινότητας, μέσω της θεσμοθέτησης διαδικασίας σχολικής διαμεσολάβησης μεταξύ των μαθητών των τάξεων Δ’, Ε’ και Στ’ Δημοτικού των σχολικών μονάδων της πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης, καθώς και του συνόλου των μαθητών των σχολικών μονάδων της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης. Η σχολική διαμεσολάβηση αποβλέπει ιδίως στην πρόληψη και συναινετική αντιμετώπιση συγκρούσεων εντός της σχολικής κοινότητας, στην ανάπτυξη δεξιοτήτων επικοινωνίας και ειρηνικής επίλυσης διαφορών, καθώς και στην ενδυνάμωση της ενεργού συμμετοχής των μαθητών στη σχολική ζωή. Στη σχολική διαμεσολάβηση δύνανται να υπάγονται διαπροσωπικές συγκρούσεις, διαφορές ή δυσκολίες επικοινωνίας μεταξύ μαθητών χαμηλής έως μέσης έντασης, ανεξαρτήτως αν λαμβάνουν χώρα εντός του οικείου σχολικού περιβάλλοντος, σε φυσικό ή ψηφιακό περιβάλλον, εφόσον δύνανται να επηρεάσουν τις μεταξύ τους σχέσεις εντός ή εκτός της σχολικής μονάδας. Εξαιρούνται από το πεδίο εφαρμογής της σχολικής διαμεσολάβησης τα περιστατικά που υπάγονται στις διατάξεις του Μέρους Β’ του ν. 5029/2023 (Α΄ 55). Η σχολική διαμεσολάβηση δύναται να εφαρμόζεται συμπληρωματικά με άλλα παιδαγωγικά μέτρα ή ενέργειες παιδαγωγικού χαρακτήρα, εφόσον τούτο κρίνεται κατάλληλο και ασφαλές, χωρίς να τα υποκαθιστά. Η σχολική διαμεσολάβηση δεν εφαρμόζεται στις Σχολικές Μονάδες Ειδικής Αγωγής και Εκπαίδευσης.
Άρθρο 103
Ομάδα μαθητών – διαμεσολαβητών και Συντονιστής
Σε κάθε σχολική μονάδα δύναται να συγκροτείται ομάδα μαθητών – διαμεσολαβητών, αποτελούμενη από δύο (2) ή περισσότερους μαθητές – διαμεσολαβητές. Η ομάδα λειτουργεί υπό την εποπτεία ενός (1) ή περισσότερων Συντονιστών, οριζόμενων από τον Σύλλογο Διδασκόντων. Η θητεία των μελών είναι ετήσια και δύναται να ανανεώνεται.
Άρθρο 104
Αρμοδιότητες Συντονιστή
Ο Συντονιστής είναι αρμόδιος για:
α) την ενημέρωση και ενθάρρυνση των μαθητών, με σκοπό τη συμμετοχή τους στο πρόγραμμα σχολικής διαμεσολάβησης,
β) την εκπαίδευση και επιμόρφωση των μαθητών – διαμεσολαβητών,
γ) την κατάρτιση και τήρηση της λίστας των μαθητών – διαμεσολαβητών της σχολικής μονάδας,
δ) την οργάνωση περιοδικών συναντήσεων των μαθητών – διαμεσολαβητών, με σκοπό την υποστήριξη του έργου τους και την αξιολόγηση της πορείας εφαρμογής του προγράμματος,
ε) την παρακολούθηση και εποπτεία των αρχικών συνεδριών διαμεσολάβησης, προς διασφάλιση της ορθής τήρησης της διαδικασίας.
Άρθρο 105
Βασικές αρχές σχολικής διαμεσολάβησης
Η σχολική διαμεσολάβηση διέπεται από την αρχή της εθελοντικής συμμετοχής. Η μη συμμετοχή δεν συνεπάγεται κύρωση ή δυσμενή συνέπεια σε βάρος του μαθητή που δεν επιθυμεί να συμμετάσχει. Η διαδικασία είναι εμπιστευτική. Τα μέρη και οι μαθητές – διαμεσολαβητές δεν κοινοποιούν σε τρίτους στοιχεία ή πληροφορίες που περιήλθαν σε γνώση τους λόγω της συμμετοχής τους στη διαδικασία. Κατ’ εξαίρεση της παρ. 2, οι μαθητές – διαμεσολαβητές ενημερώνουν αμέσως τον Συντονιστή, εφόσον περιέλθει στην αντίληψή τους πληροφορία ικανή κατά την εύλογη κρίση τους να συνιστά κίνδυνο για την υγεία, την ασφάλεια ή τη ζωή προσώπου. Οι μαθητές – διαμεσολαβητές ενεργούν με ανεξαρτησία και ουδετερότητα σε σχέση με τα μέρη και τη διαφορά, καθώς και με αμεροληψία κατά τη διάρκεια της διαδικασίας.
Άρθρο 106
Έναρξη της διαδικασίας και καταλληλότητα
Η σχολική διαμεσολάβηση εκκινεί κατόπιν ενημέρωσης του Συντονιστή από τους μαθητές – διαμεσολαβητές, όταν λαμβάνουν γνώση με κάθε πρόσφορο μέσο περιστατικού που δύναται να υπαχθεί σε σχολική διαμεσολάβηση Ο Συντονιστής αξιολογεί αν η υπόθεση είναι κατάλληλη για σχολική διαμεσολάβηση, λαμβάνοντας υπόψη κάθε σχετική περίσταση και ιδίως την ένταση του περιστατικού και την ασφάλεια των συμμετεχόντων. Εφόσον η υπόθεση κριθεί κατάλληλη, ο Συντονιστής επικοινωνεί με τα μέρη και ζητεί τη συναίνεσή τους για υπαγωγή σε σχολική διαμεσολάβηση.
Άρθρο 107
Διεξαγωγή της διαδικασίας σχολικής διαμεσολάβησης
Εφόσον τα μέρη συναινέσουν, ο Συντονιστής οργανώνει τη διαδικασία, ορίζοντας τον χρόνο και τον χώρο διεξαγωγής και επιλέγοντας τους μαθητές – διαμεσολαβητές. Η σχολική διαμεσολάβηση διεξάγεται εντός της σχολικής μονάδας, σε διαμορφωμένο χώρο, κατά τη διάρκεια του διαλείμματος. Στη συνεδρία παρίστανται αποκλειστικά τα μέρη και οι μαθητές – διαμεσολαβητές. Οι μαθητές – διαμεσολαβητές δύνανται να συναντούν κάθε μέρος χωριστά, εφόσον τούτο κρίνεται σκόπιμο για την πρόοδο της διαδικασίας.
Άρθρο 108
Έγγραφο συμφωνίας
Κατά τη διαδικασία δεν τηρούνται πρακτικά. Τυχόν σημειώσεις συμμετεχόντων καταστρέφονται κατά το πέρας της συνεδρίας. Εφόσον τα μέρη το επιθυμούν, δύνανται να συντάξουν έγγραφο συμφωνίας, στο οποίο αναγράφονται η ημερομηνία και ώρα, τα ονόματα των συμμετεχόντων και οι όροι της συμφωνίας. Το έγγραφο δύναται να υπογράφεται από τα μέρη και, εφόσον το επιθυμούν, από τους μαθητές – διαμεσολαβητές. Το έγγραφο συμφωνίας παραδίδεται στον Συντονιστή και φυλάσσεται σε ειδικό αρχείο εντός της σχολικής μονάδας, τηρουμένης της εμπιστευτικότητας. Το έγγραφο της συμφωνίας δεν αποτελεί πρακτικό διαμεσολάβησης κατά τον παρόντα Κώδικα, δεν είναι εκτελεστό και δεν παράγει δεδικασμένο.
Άρθρο 109
Εκπαίδευση στη σχολική διαμεσολάβηση
Ο Συντονιστής επιμορφώνεται στη σχολική διαμεσολάβηση μέσω ειδικών προγραμμάτων κατά την περ. α) της παρ. 4 του άρθρου 154. Η εκπαίδευση των μαθητών – διαμεσολαβητών πραγματοποιείται από τον Συντονιστή, έχει ελάχιστη διάρκεια είκοσι (20) ωρών, και περιλαμβάνει κατ’ ελάχιστον: α) την έννοια, τον σκοπό και τα στάδια της σχολικής διαμεσολάβησης, β) την αναγνώριση θέσεων, συναισθημάτων και αναγκών, γ) τα βασικά στοιχεία θεωρίας συγκρούσεων, δ) την ενεργητική ακρόαση, ε) τις τεχνικές ερωτήσεων, και στ) τις πρακτικές ασκήσεις και προσομοιώσεις. Η εκπαίδευση περιλαμβάνει προσομοιώσεις βασισμένες σε περιστατικά της σχολικής ζωής. Μέλη της ομάδας προηγούμενων ετών δύνανται να συνδράμουν, υπό την εποπτεία του Συντονιστή, στην εκπαίδευση νέων μελών.
Άρθρο 110
Υποχρεώσεις σχολικής μονάδας
Προϋπόθεση για τη λειτουργία της σχολικής διαμεσολάβησης είναι η ένταξή της στον σχολικό κανονισμό, κατόπιν απόφασης του οικείου Συλλόγου Διδασκόντων. Οι εκπαιδευτικοί της σχολικής μονάδας: α) κατευθύνουν τους μαθητές προς τη σχολική διαμεσολάβηση όταν διαπιστώνουν κατάλληλο περιστατικό, και β) διευκολύνουν τη συμμετοχή τους στη διαδικασία, ως μέρη ή ως μαθητές – διαμεσολαβητές, σύμφωνα με τις οδηγίες του Συντονιστή. Η σχολική μονάδα παρέχει, στο μέτρο του δυνατού και ανάλογα με τη βαθμίδα εκπαίδευσης, στην οποία ανήκει, υλικοτεχνική υποστήριξη και κατάλληλο χώρο για την εκπαίδευση και τη διεξαγωγή της σχολικής διαμεσολάβησης.
Άρθρο 111
Ενημέρωση γονέων και τοπικής κοινότητας
Η σχολική μονάδα ενημερώνει τους γονείς και κηδεμόνες για τη λειτουργία του προγράμματος σχολικής διαμεσολάβησης με κάθε πρόσφορο μέσο. Η σχολική μονάδα δύναται να αναλαμβάνει δράσεις ενημέρωσης της τοπικής κοινότητας για την ανάπτυξη κουλτούρας ειρηνικής επίλυσης διαφορών.