Η πρόσφατη Υπουργική Απόφαση (Υ.Α. Αριθμ. 109113 /ΓΔ4 / ΦΕΚ 5237 Β΄/19-08-2026) για τις εκπαιδευτικές μετακινήσεις των μαθητών της Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης με τις 22 σελίδες της αντικατέστησε την 12σέλιδη αντίστοιχη Υπουργική Απόφαση (Υ.Α. Αριθμ. 20883/ΓΔ4/ΦΕΚ 456 Β΄/13-02-2020), δίνοντας σαφές μήνυμα της επιδίωξής της να βελτιώσει το πλαίσιο που διέπει τις μαθητικές μετακινήσεις στην Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση.
Αν και ο «σκελετός» αυτού του νομοθετικού πλαισίου διατηρήθηκε σε μεγάλο βαθμό, θέτοντας σαφέστερα νομοθετικά όρια για τις μετακινήσεις των μαθητών, καθώς και για τις υποχρεώσεις που διέπουν τους ίδιους και τους γονείς τους, δεν αποφεύχθηκε η διαμόρφωση ρυθμίσεων που αντί να διευκολύνουν τις απαραίτητες και συνυφασμένες με την εκπαιδευτική πράξη εκπαιδευτικές και διδακτικές επισκέψεις, φαίνεται πώς ορθώνουν σημαντικά εμπόδια στην υλοποίησή τους, δυσχεραίνοντας την εύρυθμη λειτουργία των σχολικών μονάδων.
Τα εμπόδια αυτά αφορούν στις διαδικασίες που διέπουν τις μετακινήσεις με μισθωμένο όχημα χωρίς διανυκτέρευση, για την υλοποίηση των οποίων δεν αρκεί πλέον η λήψη από τον Διευθυντή του σχολείου τριών (3), τουλάχιστον, προσφορών για την επιλογή του μεταφορικού μέσου, αλλά απαιτείται ανάρτηση πρόσκλησης εκδήλωσης ενδιαφέροντος τουλάχιστον πέντε (5) εργάσιμες ημέρες πριν την ημερομηνία λήξης υποβολής της προσφοράς, γεγονός που δημιουργεί υπέρμετρο φόρτο διοικητικής εργασίας στις σχολικές μονάδες, εφόσον οι μετακινήσεις χωρίς διανυκτέρευση με μισθωμένο όχημα είναι πολλές κάθε διδακτικό έτος. Μάλιστα, όσο μεγαλύτερη είναι μία σχολική μονάδα, τόσο περισσότερες είναι, αναλογικά, οι εκπαιδευτικές και διδακτικές μετακινήσεις αυτού του τύπου. Ο γραφειοκρατικός εργασιακός φόρτος είναι πολλαπλάσια μεγαλύτερος για τα Επαγγελματικά Λύκεια, στα οποία, εκτός των άλλων μετακινήσεων προστίθενται οι απαραίτητες και συνυφασμένες με την διδακτική διαδικασία και τα αντικείμενα σπουδών των Τομέων και των Ειδικοτήτων διδακτικές επισκέψεις, οι οποίες καθορίζονται ως εννέα (9) ανά Τομέα ή Τμήμα Ειδικότητας. Διδακτικές επισκέψεις, οι οποίες: «...... Αποτελούν αναπόσπαστο μέρος του ετήσιου σχεδιασμού του εκπαιδευτικού έργου σε επίπεδο τάξης και σχολικής μονάδας. Με τον τρόπο αυτό, η εμπειρία συνιστά τη βάση απόκτησης της γνώσης και το σχολείο ανοίγεται στη ζωή και στην κοινωνία ......» (ΥΑ 20883/2020 -- Άρθρο 4).
Για την υλοποίηση αυτών των απαραίτητων διδακτικών επισκέψεων ακολουθεί της προκήρυξης της μετακίνησης των μαθητών η τεκμηριωμένη απόφαση του Συλλόγου Διδασκόντων, η ανάθεση της σύμβασης στο υποψήφιο ταξιδιωτικό γραφείο και η προσκόμιση στο σχολείο των έξι (6) απαραίτητων δικαιολογητικών που πιστοποιούν την νόμιμη λειτουργία του. Και, ακόμη, η έγγραφη ενημέρωση της αρμόδιας Διεύθυνσης Τροχαίας της Ελληνικής Αστυνομίας για την ημερομηνία και την ώρα πραγματοποίησης της μετακίνησης προκειμένου να διενεργηθεί επιτόπιος τροχονομικός έλεγχος των λεωφορείων μεταφοράς, καθώς και η ηλεκτρονική αποστολή, τουλάχιστον τρεις (3) ημέρες πριν την αναχώρηση της εκάστοτε δράσης, των ηλεκτρονικών αντιγράφων των επτά (7) απαραίτητων εγγράφων που πιστοποιούν την ασφαλή μετακίνηση του οχήματος.
Για να γίνει αντιληπτός αυτός ο όγκος γραφειοκρατικών διαδικασιών αξίζει να αναφερθεί ότι σε ένα Επαγγελματικό Λύκειο με έξι τομείς και δώδεκα Ειδικότητες και, αντίστοιχα, εννέα τμήματα Τομέων και δώδεκα Ειδικοτήτων ο συνολικός αριθμός των διδακτικών μετακινήσεων μπορεί να ανέλθει στον μέγιστο αριθμό των 189 (εκατόν ογδόντα εννέα). Και αυτές είναι μόνο οι διδακτικές επισκέψεις Τομέων και Ειδικοτήτων. Προφανώς, ακόμη και αν μετακινούνται δύο τμήματα κάθε φορά με το ίδιο μεταφορικό μέσο για τον ίδιο ή για παραπλήσιους χώρους διδακτικής επίσκεψης, απαιτούνται περίπου 90 (ενενήντα) προκηρύξεις που θα αναρτηθούν στην ιστοσελίδα του σχολείου πέντε εργάσιμες ημέρες πριν την λήξη της πρόσκλησης, 90 (ενενήντα) αντίστοιχες αιτιολογημένες αποφάσεις του Συλλόγου Διδασκόντων, 90 (ενενήντα) υπογραφές συμβάσεων, 90 (ενενήντα) προσκομίσεις στο σχολείο των έξι (6) δικαιολογητικών του υποψήφιου ανάδοχου, με τα οποία πιστοποιούνται όλες οι νόμιμες προϋποθέσεις λειτουργίας του υποψήφιου ταξιδιωτικού πρακτορείου, 90 (ενενήντα) έγγραφες ενημερώσεις της αρμόδιας Διεύθυνσης Τροχαίας της Ελληνικής Αστυνομίας για την ημερομηνία και την ώρα πραγματοποίησης της μετακίνησης προκειμένου να διενεργηθεί επιτόπιος τροχονομικός έλεγχος των λεωφορείων μεταφοράς, καθώς και 90 (ενενήντα) ηλεκτρονικές αποστολές των ηλεκτρονικών αντιγράφων των επτά (7) απαραίτητων εγγράφων που πιστοποιούν την ασφαλή μετακίνηση του οχήματος.
Επισημαίνεται και πάλι ότι αυτοί οι αριθμοί αφορούν μόνο στις διδακτικές επισκέψεις των Τομέων και των Ειδικοτήτων του ΕΠΑ.Λ. του παραδείγματός μας.
Όμως, σε αυτές προστίθενται:
- Οι εκπαιδευτικές επισκέψεις στο πλαίσιο εγκεκριμένων εκπαιδευτικών προγραμμάτων σχολικών δραστηριοτήτων, εκπαιδευτικών ομίλων και επισκέψεις σε Κέντρα Καινοτομίας,
- Οι εκπαιδευτικές επισκέψεις στο πλαίσιο των Αναλυτικών Προγραμμάτων Σπουδών,
- Οι ημερήσιες ή πολυήμερες εκπαιδευτικές εκδρομές,
- Η Συμμετοχή μαθητών/τριών σε διαγωνισμούς, μαθητικά συνέδρια, ημερίδες, δράσεις και λοιπές εκδηλώσεις στο εσωτερικό,
- Οι επισκέψεις στη Βουλή των Ελλήνων,
- Οι εκπαιδευτικές επισκέψεις στο εξωτερικό στο πλαίσιο ευρωπαϊκών προγραμμάτων, διεθνών προγραμμάτων και λοιπών εκπαιδευτικών δράσεων,
- Οι εκπαιδευτικές δράσεις στο πλαίσιο του Προγράμματος «Erasmus+»,
- Οι σχολικές Αθλητικές Δραστηριότητες - Αγώνες
Προφανώς, εφόσον: «Σκοπός των εκπαιδευτικών δράσεων εκτός σχολικής μονάδας είναι η διασύνδεσή τους με το περιεχόμενο των Αναλυτικών Προγραμμάτων Σπουδών ώστε οι μαθητές/τριες να αποκτούν ολιστική προσέγγιση στη μάθηση, να συνδέουν τη σχολική γνώση με το κοινωνικό, πολιτισμικό και φυσικό περιβάλλον και να ενθαρρύνονται να συμμετέχουν σε δραστηριότητες εκπαιδευτικού χαρακτήρα που συνδράμουν στη βιωματική μάθηση και την κοινωνικοποίησή τους» (άρθρο 2 της Υ.Α. 109113 /2026) θα πρέπει η υλοποίησή τους να διασφαλίζει την ασφαλή και απρόσκοπτη μετακίνηση των μαθητών και των συνοδών εκπαιδευτικών τους, γεγονός που επιβάλλει την απαίτηση συγκεκριμένων προϋποθέσεων.
Προκειμένου να συρρικνωθεί σε σημαντικό βαθμό αυτός ο διοικητικός γραφειοκρατικός φόρτος, χωρίς να γίνει καμία έκπτωση στον βαθμό και στην ποιότητα της ασφαλούς μετακίνησης μαθητών και εκπαιδευτικών, θα μπορούσε, για τις μετακινήσεις χωρίς διανυκτέρευση, οι οποίες σε συντριπτικό βαθμό είναι εντός ωραρίου λειτουργίας της σχολικής μονάδας, να συνεχίσει να υφίσταται το προηγούμενο νομοθετικό καθεστώς (ΥΑ 20883/2020), σύμφωνα με το οποίο δεν υπήρχε η προϋπόθεση της προκήρυξης των πέντε εργάσιμων ημερών αυτού του είδους μετακίνησης ούτε η προσκόμιση των έξι (6) απαραίτητων για την πιστοποίηση της νόμιμης λειτουργίας του ταξιδιωτικού πρακτορείου δικαιολογητικών, αλλά ούτε και η διενέργεια επιτόπιου τροχονομικού ελέγχου των λεωφορείων μεταφοράς, σε περίπτωση που η μετακίνηση των μαθητών είναι σε απόσταση μέχρι 35 χιλιόμετρα από το σχολείο (Φ.14/89494/ΓΔ4/9-7-2020/ΦΕΚ 2888 B΄ και Φ1/41804/ΓΔ4/19-4-2024).
Επιπρόσθετα, εφόσον τόσο για τις μετακινήσεις χωρίς διανυκτέρευση, όσο και για τις μετακινήσεις με διανυκτέρευση είναι απαραίτητη η προσκόμιση από τον υποψήφιο ανάδοχο των έξι (6) δικαιολογητικών που πιστοποιούν την νόμιμη λειτουργία του ταξιδιωτικού γραφείου που εκπροσωπεί, προτείνεται η δημιουργία, σε επίπεδο Περιφερειακής Διεύθυνσης Εκπαίδευσης, ηλεκτρονικού μητρώου ετήσιας ισχύος τουριστικών γραφείων / μεταφορέων που έχουν ήδη ελεγχθεί ως προς τα κριτήρια που θέτει το άρθρο 22 της Υ.Α. 109113/2026. Το ηλεκτρονικό αυτό μητρώο θα δίνει την δυνατότητα σε κάθε σχολική μονάδα να αντλεί την πιστοποίηση του υποψήφιου ταξιδιωτικού πρακτορείου απευθείας από αυτό, χωρίς να είναι απαραίτητη η επανάληψη του πλήρους ελέγχου τόσο από την συγκεκριμένη σχολική μονάδα όσο και από άλλες σχολικές μονάδες που, τυχόν, θα συνεργαστούν με το συγκεκριμένο ταξιδιωτικό πρακτορείο. Η προτεινόμενη λειτουργία του εν λόγω ηλεκτρονικού μητρώου θα διατηρήσει στον ίδιο απαραίτητο βαθμό το επίπεδο ασφάλειας μεταφοράς των μαθητών και εκπαιδευτικών, ενώ θα βοηθήσει στην αποφυγή άσκοπων επαναληπτικών ελέγχων για τον ίδιο μεταφορέα από διαφορετικά σχολεία. Και, σίγουρα, θα αποφορτίσει τις σχολικές μονάδες από χρονοβόρες και επαναλαμβανόμενες διοικητικές διαδικασίες.
Ακόμη, για τις μετακινήσεις μέχρι 35 χιλιόμετρα, η υποχρέωση της αποστολής των δικαιολογητικών πιστοποίησης της ασφαλούς μετακίνησης ενός οχήματος στην Τροχαία θα μπορούσε να πραγματοποιείται από τον μεταφορέα που επιλέχθηκε για την μετακίνηση με την αποστολή σχετικού μηνύματος από την σχολική μονάδα τόσο προς την Τροχαία όσο και προς τον μεταφορέα της απόφασης ανάθεσης της μεταφοράς στον εν λόγω μεταφορέα. Αυτός, έγκαιρα και σε συγκεκριμένες προθεσμίες θα έχει την υποχρέωση να αποστείλει τα σχετικά δικαιολογητικά στην Τροχαία, η οποία, με την σειρά της, μόλις τα ελέγξει να ενημερώνει την σχολική μονάδα για την εγκυρότητά τους. Με τον τρόπο αυτό, το σχολείο παραμένει προσηλωμένο στην ευθύνη της παιδαγωγικής οργάνωσης της εκπαιδευτικής ή διδακτικής μετακίνησης, όταν αυτή υλοποιείται σε απόσταση μικρότερη των 35 χιλιομέτρων από το σχολείο.
Οι εκπαιδευτικές δράσεις εκτός σχολικής μονάδας αποτελούν απαραίτητο συστατικό της εκπαιδευτικής πράξης και διαμορφωτικό παράγοντα της κοινωνικοποίησης των μαθητών. Η στήριξή αυτών των δράσεων από την εκπαιδευτική κοινότητα είναι συνεχής και αδιαμφισβήτητη. Η πρόσφατη Υ. Α. που διέπει εδώ και λίγες ημέρες το νέο νομοθετικό πλαίσιο υλοποίησης των εκπαιδευτικών δράσεων είναι φανερό ότι κινήθηκε στον δρόμο της υποστήριξής τους, θέτοντας σαφέστερα τους όρους και τους κανόνες για την ασφαλή και απρόσκοπτη υλοποίηση των δράσεων αυτών. Η βελτίωση κάποιων ρυθμίσεων που θα διευκολύνουν την εύρυθμη λειτουργία των σχολικών μονάδων στην κατεύθυνση της ελάττωσης του διοικητικού έργου, χωρίς να υφίσταται καμία έκπτωση ή διαπραγμάτευση στην διεκδίκηση της ασφάλειας μαθητών και εκπαιδευτικών, θα προσφέρει την μέγιστη στήριξη στο έργο της εκπαιδευτική κοινότητας για την επίτευξη των στόχων της.
