Η φράση «Δει δη χρημάτων» αποτελεί μία από τις πλέον αναγνωρίσιμες παροιμιώδεις εκφράσεις της αρχαιοελληνικής γραμματείας που επιβιώνουν έως σήμερα. Αν και η σημασία της είναι άμεσα συνδεδεμένη με την ανάγκη οικονομικών πόρων για την επίτευξη ενός σκοπού, η ιστορική της αφετηρία εντοπίζεται σε μια περίοδο έντονης πολιτικής και στρατιωτικής αντιπαράθεσης στην αρχαία Αθήνα.
Η προέλευση και το πλήρες απόσπασμα
Η πατρότητα της ρήσης ανήκει στον σπουδαίο Αθηναίο ρήτορα Δημοσθένη. Διατυπώθηκε στο πλαίσιο των «Φιλιππικών», της σειράς δημόσιων λόγων που εκφώνησε με στόχο την ευαισθητοποίηση των Αθηναίων απέναντι στην επεκτατική πολιτική του βασιλιά Φιλίππου Β΄ της Μακεδονίας.
Το πλήρες απόσπασμα της δημηγορίας διαμορφώνεται ως εξής:
- Αρχαίο κείμενο: «Δει δη χρημάτων, ω άνδρες Αθηναίοι, και άνευ τούτων ουδέν εστί γενέσθαι των δεόντων».
- Νεοελληνική απόδοση: «Ε, λοιπόν, υπάρχει ανάγκη χρημάτων, άνδρες Αθηναίοι, καθώς χωρίς αυτά είναι αδύνατο να πραγματοποιηθεί οτιδήποτε από τα δέοντα».
Το πολιτικό παρασκήνιο και η διαμάχη με τον Αισχίνη
Πίσω από τη ρητορική επίκληση για τη συγκέντρωση πόρων κρυβόταν μια οξεία πολιτική σύγκρουση. Ο Δημοσθένης χρησιμοποίησε το επιχείρημα αυτό για να πλήξει τον κύριο πολιτικό του αντίπαλο, τον ρήτορα Αισχίνη.
Ο Αισχίνης τασσόταν υπέρ μιας διαλλακτικότερης στάσης απέναντι στο Μακεδονικό Βασίλειο, γεγονός που ώθησε τον Δημοσθένη να τον κατηγορήσει ανοιχτά ως «μισθωτό» του Φιλίππου - υποστηρίζοντας δηλαδή ότι χρηματιζόταν από την ξένη δύναμη για να εξυπηρετεί τα συμφέροντά της εις βάρος της Αθήνας.
