Το διάλειμμα είναι για τους μαθητές μια ανάσα από το μάθημα. Για τους εκπαιδευτικούς, όμως, είναι μια περίοδος αυξημένης ευθύνης. Η εφημερία δεν αποτελεί μια τυπική διαδικασία που απλώς συμπληρώνει το σχολικό πρόγραμμα, αλλά ένα σημαντικό κομμάτι της καθημερινής λειτουργίας της σχολικής μονάδας, καθώς συνδέεται άμεσα με την ασφάλεια και την προστασία των μαθητών.
Στην πράξη, η επιτήρηση δεν είναι πάντα εύκολη υπόθεση. Η μορφολογία του σχολικού χώρου, το μέγεθος της αυλής, ο αριθμός των μαθητών αλλά και η ύπαρξη σημείων που δεν είναι εύκολα ορατά μπορούν να δημιουργήσουν πρόσθετες δυσκολίες στους εκπαιδευτικούς που έχουν αναλάβει εφημερία.
Οι «τυφλές γωνίες» που απαιτούν ιδιαίτερη προσοχή
Μια σχολική αυλή δεν είναι πάντοτε ένας ενιαίος και απόλυτα ορατός χώρος. Σκάλες, αποθήκες, κατασκευές, πυκνή βλάστηση ή άλλα εμπόδια μπορεί να δημιουργούν σημεία τα οποία δεν βρίσκονται στο άμεσο οπτικό πεδίο του εφημερεύοντα εκπαιδευτικού.
Πρόκειται για τα λεγόμενα «νεκρά οπτικά σημεία», τα οποία χρειάζονται ιδιαίτερη προσοχή κατά τον σχεδιασμό της εφημερίας.
Ενδεικτικά, τέτοια σημεία μπορεί να είναι:
- χώροι πίσω από μεγάλες κατασκευές ή πυκνή βλάστηση,
- σκάλες και διάδρομοι που δεν έχουν άμεση ορατότητα,
- γωνίες της αυλής πίσω από αποθήκες ή άλλα κτίσματα,
- σημεία στα οποία η ορατότητα περιορίζεται από τη διαμόρφωση του χώρου.
Η ύπαρξη τέτοιων σημείων καθιστά ακόμη πιο σημαντικό τον σωστό καταμερισμό των χώρων επιτήρησης. Ο στόχος δεν είναι απλώς να υπάρχουν εκπαιδευτικοί στην αυλή, αλλά να υπάρχει ουσιαστική εποπτεία του χώρου στον οποίο κινούνται οι μαθητές.
Η εφημερία δεν είναι «μια ακόμη υποχρέωση»
Ο εκπαιδευτικός που έχει αναλάβει εφημερία έχει συγκεκριμένο ρόλο κατά την προσέλευση, τα διαλείμματα και την αποχώρηση των μαθητών. Η παρουσία του αποσκοπεί στην πρόληψη περιστατικών, στην άμεση παρέμβαση όταν προκύψει κάποιο πρόβλημα και στη διασφάλιση της ομαλής λειτουργίας του σχολείου.
Ιδιαίτερη σημασία έχει και η αντιμετώπιση ενός περιστατικού, όπως ένας τραυματισμός μαθητή. Σε τέτοιες περιπτώσεις εξετάζονται τα πραγματικά περιστατικά και κατά πόσο τηρήθηκαν τα προβλεπόμενα καθήκοντα επιτήρησης.
Αυτό καθιστά κρίσιμο όχι μόνο το ποιος εφημερεύει, αλλά και το πώς έχει οργανωθεί η εφημερία.
Πώς οργανώνεται η εφημερία
Το πρόγραμμα εφημεριών καταρτίζεται στην αρχή του σχολικού έτους από τον Σύλλογο Διδασκόντων, ενώ η οργάνωση και η εφαρμογή του εποπτεύονται από τη διεύθυνση της σχολικής μονάδας.
Το θεσμικό πλαίσιο προβλέπει συγκεκριμένους κανόνες σχετικά με:
- τους χώρους στους οποίους πραγματοποιείται η επιτήρηση,
- τον αριθμό των εκπαιδευτικών που εφημερεύουν,
- τον χρόνο προσέλευσης,
- τα καθήκοντα των εφημερευόντων κατά τη διάρκεια της σχολικής ημέρας.
Μεταξύ άλλων, προβλέπεται η έγκαιρη προσέλευση των εκπαιδευτικών, ενώ η εφημερία αφορά όχι μόνο το διάλειμμα αλλά συνολικά τα στάδια προσέλευσης, παραμονής και αποχώρησης των μαθητών, σύμφωνα με το ισχύον πλαίσιο.
Ποιοι εκπαιδευτικοί απαλλάσσονται από την εφημερία
Δεν συμμετέχουν όλοι οι εκπαιδευτικοί υποχρεωτικά στο πρόγραμμα εφημεριών. Η νομοθεσία προβλέπει συγκεκριμένες περιπτώσεις απαλλαγής.
Μεταξύ άλλων, από την εφημερία εξαιρούνται:
- οι Διευθυντές και οι Υποδιευθυντές,
- εκπαιδευτικοί που υπηρετούν σε τρία ή περισσότερα σχολεία, όταν συντρέχουν οι προβλεπόμενες προϋποθέσεις,
- αναπληρωτές μειωμένου ωραρίου,
- εκπαιδευτικοί παράλληλης στήριξης, λόγω των ειδικών καθηκόντων που έχουν αναλάβει,
- εκπαιδευτικοί των Τμημάτων Ένταξης στις περιπτώσεις που προβλέπονται από το σχετικό πλαίσιο.
Παράλληλα, ο Σύλλογος Διδασκόντων μπορεί, σε εξαιρετικές περιπτώσεις και όταν υπάρχουν σοβαροί λόγοι, να αποφασίσει την απαλλαγή εκπαιδευτικού από την εφημερία.
Το πρόγραμμα πρέπει να είναι ξεκάθαρο και καταγεγραμμένο
Η οργάνωση της εφημερίας δεν σταματά στην κατάρτιση ενός πίνακα. Το πρόγραμμα αναρτάται στη σχολική μονάδα και αποστέλλεται στην αρμόδια Διεύθυνση Εκπαίδευσης μαζί με το εβδομαδιαίο ωρολόγιο πρόγραμμα, σύμφωνα με τις προβλεπόμενες διαδικασίες.
Εξίσου σημαντικό είναι κάθε αλλαγή ή αντικατάσταση εφημερεύοντα να καταγράφεται στο Ημερολόγιο Σχολικής Ζωής.
Η καταγραφή αυτή δεν αποτελεί απλή γραφειοκρατική διαδικασία. Δημιουργεί ένα σαφές πλαίσιο για το ποιος έχει αναλάβει την επιτήρηση κάθε στιγμή και περιορίζει τα περιθώρια σύγχυσης ή παραλείψεων.
Η εφημερία είναι ένα από εκείνα τα κομμάτια της σχολικής καθημερινότητας που συχνά περνούν απαρατήρητα όσο όλα κυλούν ομαλά. Όταν όμως προκύψει ένα περιστατικό, η σημασία της σωστής οργάνωσης γίνεται αμέσως εμφανής.
Η ύπαρξη «τυφλών σημείων», η ανεπαρκής κάλυψη μιας αυλής ή μια αλλαγή στο πρόγραμμα που δεν καταγράφηκε μπορούν να δημιουργήσουν προβλήματα τα οποία θα μπορούσαν να είχαν προληφθεί.
Γι’ αυτό και η εφημερία χρειάζεται να αντιμετωπίζεται ως μια οργανωμένη διαδικασία πρόληψης και όχι ως μια τυπική υπηρεσιακή υποχρέωση. Η σωστή κατανομή των χώρων, η σαφής ενημέρωση των εκπαιδευτικών και η τήρηση των προβλεπόμενων διαδικασιών αποτελούν βασικές προϋποθέσεις για ένα ασφαλές σχολικό περιβάλλον.
