Στην επίσημη ένταξη της Πράξης «Εθνική Αξιολόγηση Ανάπτυξης Δεξιοτήτων στην Πρωτοβάθμια και Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση» προχωρά το Υπουργείο Παιδείας, με απόφαση της Σοφίας Ζαχαράκη.
Δικαιούχος του έργου είναι ο Ειδικός Λογαριασμός του Πανεπιστημίου Πειραιώς, ενώ ο συνολικός προϋπολογισμός ανέρχεται σε 539.400 ευρώ, με χρηματοδότηση από το Εθνικό Πρόγραμμα Ανάπτυξης. Η έναρξη της Πράξης ορίζεται στις 20 Οκτωβρίου 2026, ενώ η ολοκλήρωσή της στις 19 Δεκεμβρίου 2027.
Τι θα εξετάσει η εθνική μελέτη
Σύμφωνα με την απόφαση ένταξης, αντικείμενο του έργου είναι η εκπόνηση μιας εθνικής, εμπειρικά τεκμηριωμένης μελέτης για τον βαθμό στον οποίο η Πρωτοβάθμια και η Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση αναπτύσσουν στους μαθητές τις θεμελιώδεις και εγκάρσιες ικανότητες και δεξιότητες που περιλαμβάνονται στα ευρωπαϊκά και διεθνή πλαίσια.
Η μελέτη θα καλύψει ολόκληρη την εκπαιδευτική διαδρομή, από το Νηπιαγωγείο και το Δημοτικό έως το Γυμνάσιο, το ΓΕΛ και το ΕΠΑΛ, ενώ θα συμπεριλάβει και την Ειδική Αγωγή.
Η μελέτη θα επιχειρήσει να απαντήσει σε τέσσερα βασικά ερωτήματα:
- ποιες δεξιότητες καλλιεργούν σήμερα τα προγράμματα σπουδών στις δύο βαθμίδες, σε ποιο εύρος και βάθος και με ποια συνέχεια από τη μία βαθμίδα στην άλλη,
- ποιες είναι οι αναδυόμενες απαιτήσεις σε δεξιότητες με ορίζοντα το 2030-2035 και ποιες διεθνείς πρακτικές έχουν αναπτυχθεί,
- ποια είναι τα κενά ανάμεσα στις δεξιότητες που παρέχονται σήμερα και σε εκείνες που απαιτούνται,
- ποιες τεκμηριωμένες προτάσεις εκπαιδευτικής πολιτικής προκύπτουν από τα ευρήματα.
Έρευνα σε εκπαιδευτικούς, διευθυντές και Συμβούλους Εκπαίδευσης
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει ο τρόπος με τον οποίο θα πραγματοποιηθεί η πρωτογενής έρευνα.
Η απόφαση προβλέπει ποσοτική έρευνα αποκλειστικά σε ενήλικες επαγγελματίες του εκπαιδευτικού συστήματος, με ενδεικτικό συνολικό δείγμα 2.350 άτομα. Στην έρευνα θα συμμετέχουν πέντε διακριτές ομάδες:
- εκπαιδευτικοί Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης, δηλαδή Νηπιαγωγείου και Δημοτικού,
- εκπαιδευτικοί Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης, δηλαδή Γυμνασίου, ΓΕΛ και ΕΠΑΛ,
- εκπαιδευτικοί Ειδικής Αγωγής και Εκπαίδευσης,
- διευθυντές σχολικών μονάδων και των δύο βαθμίδων,
- Σύμβουλοι Εκπαίδευσης.
Η δειγματοληψία θα είναι στρωματοποιημένη ανά Περιφέρεια, με βάση την ταξινόμηση NUTS 2, αλλά και ανά τύπο σχολικής μονάδας. Τα αποτελέσματα θα αποτυπωθούν και σε επίπεδο Μεγάλης Γεωγραφικής Ενότητας, ώστε η μελέτη να δώσει εικόνα όχι μόνο για την κατάσταση σε εθνικό επίπεδο αλλά και για τις χωρικές διαφοροποιήσεις.
Παράλληλα, προβλέπεται ποιοτική έρευνα με 50 συνεντεύξεις και πέντε εστιασμένες ομάδες με στελέχη της εκπαίδευσης, εμπειρογνώμονες και κοινωνικούς εταίρους. Σημαντικό είναι ότι, σύμφωνα με την απόφαση, δεν θα πραγματοποιηθεί πρωτογενής έρευνα σε μαθητές ή γονείς, καθώς αυτό προβλεπόταν ως περιορισμός της σχετικής πρόσκλησης.
Από την PISA έως τις ανάγκες του 2035
Η χρονική συγκυρία είναι ιδιαίτερη. Τα αποτελέσματα της PISA 2025, που δημοσιοποιήθηκαν στις 8 Σεπτεμβρίου, δείχνουν ότι η Ελλάδα εξακολουθεί να αντιμετωπίζει σημαντικό πρόβλημα βασικών δεξιοτήτων. Ο ΟΟΣΑ καταγράφει ότι οι μαθητές της χώρας έχουν χαμηλότερες επιδόσεις από τον μέσο όρο του Οργανισμού στα Μαθηματικά, την Κατανόηση Κειμένου και τις Φυσικές Επιστήμες, ενώ και στην επίλυση προβλημάτων σε ψηφιακά περιβάλλοντα η επίδοση βρίσκεται κάτω από τον μέσο όρο.
Η ανάγκη για την εκπόνηση της μελέτης συνδέεται στην απόφαση με τα αποτελέσματα διεθνών αξιολογήσεων. Ως χαρακτηριστικό παράδειγμα αναφέρεται η PISA 2022, όπου το 47% των 15χρονων μαθητών στην Ελλάδα δεν έφτασε το βασικό επίπεδο επάρκειας στα Μαθηματικά, έναντι 31% στον μέσο όρο του ΟΟΣΑ. Παράλληλα, γίνεται αναφορά στην πρώτη συμμετοχή της Ελλάδας στη διεθνή έρευνα ICILS 2023 για τον ψηφιακό γραμματισμό, όπου η χώρα κατέγραψε επίδοση κάτω από τον διεθνή μέσο όρο.
Η λογική της νέας μελέτης είναι ότι οι αδυναμίες που καταγράφονται στην ηλικία των 15 ετών δεν εμφανίζονται ξαφνικά στη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση, αλλά διαμορφώνονται σωρευτικά από τα πρώτα σχολικά χρόνια. Για τον λόγο αυτό, το ΥΠΑΙΘΑ επιδιώκει να εξετάσει ενιαία τις δύο βαθμίδες, από τις πρώτες τάξεις του σχολείου έως το Λύκειο.
Η μελέτη θα εξετάσει, παράλληλα, ποιες δεξιότητες αναμένεται να αποκτήσουν μεγαλύτερη σημασία τα επόμενα χρόνια, με ορίζοντα το 2030-2035, ώστε να εντοπιστούν έγκαιρα οι αποκλίσεις ανάμεσα σε αυτά που παρέχει σήμερα το εκπαιδευτικό σύστημα και σε αυτά που θα απαιτούνται στο μέλλον.
Διεθνής σύγκριση με 10 χώρες
Στο πλαίσιο του έργου προβλέπεται και διεθνής συγκριτική έκθεση, η οποία θα περιλαμβάνει πέντε μελέτες περίπτωσης και συγκριτική αποτίμηση 10 χωρών. Θα ακολουθήσει έκθεση «Horizon Scanning», με καταγραφή τάσεων και αναδυόμενων απαιτήσεων ανά εκπαιδευτική βαθμίδα.
Με αυτόν τον τρόπο, η μελέτη δεν θα περιοριστεί στην καταγραφή της σημερινής εικόνας αλλά θα επιχειρήσει να συνδέσει τα ευρήματα του ελληνικού εκπαιδευτικού συστήματος με τις διεθνείς εξελίξεις.
Η απόφαση ένταξης περιγράφει αναλυτικά και τα παραδοτέα του έργου.
Μεταξύ άλλων προβλέπονται:
Π1: Μεθοδολογικός Οδηγός και Εργαλεία Έρευνας.
Π2: Διαγνωστική Έκθεση Υφιστάμενης Κατάστασης.
Π3: Διεθνής Συγκριτική Έκθεση.
Π4: Έκθεση Horizon Scanning για τις αναδυόμενες απαιτήσεις σε δεξιότητες.
Π5: Τέσσερις εκθέσεις Μεγάλων Γεωγραφικών Ενοτήτων και εθνική σύνθεση των ευρημάτων.
Π6: Έκθεση Ανάλυσης Κενών και Αναγκών σε εθνικό και χωρικό επίπεδο.
Π7: Σχέδιο Εκσυγχρονισμού με προτάσεις πολιτικής σε διαφορετικούς χρονικούς ορίζοντες.
Π8: Policy Brief σε τρεις εκδοχές.
Π9: Βάση δεδομένων εθνικών και χωρικών δεικτών και αυτοτελές διαδραστικό εργαλείο ανοικτής πρόσβασης.
Προβλέπεται επίσης ημερίδα παρουσίασης των αποτελεσμάτων, υλικό διάχυσης και τελική απολογιστική έκθεση.
Το Π9 προβλέπει βάση δεδομένων δεικτών και ψηφιακό εργαλείο ανοικτής πρόσβασης, μέσω του οποίου θα μπορούν να παρακολουθούνται οι εθνικοί και χωρικοί δείκτες. Το Υπουργείο περιγράφει ως αναμενόμενο αποτέλεσμα μια ενιαία και διεθνώς συγκρίσιμη αποτύπωση της παροχής δεξιοτήτων στις δύο βαθμίδες, με χωρική ευκρίνεια, τεκμηρίωση των αναγκών επιμόρφωσης και έναν μηχανισμό δεικτών που θα μπορεί να επικαιροποιείται σε επόμενους κύκλους.
