Με αφορμή τη συζήτηση που άνοιξε μετά τον τραγικό θάνατο του Γιώργου Μαζωνάκη, ο καθηγητής του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας Γεώργιος Κ. Σακκάς επιχειρεί να βάλει τα πράγματα στη θέση τους γύρω από την Ιατρική του Τρόπου Ζωής, ένα πεδίο που συχνά συγχέεται με πρακτικές οι οποίες δεν έχουν επιστημονική τεκμηρίωση.
«Η Ιατρική του Τρόπου Ζωής δεν είναι "εναλλακτική", "κβαντική", "ενεργειακή" ή "σαμανική" ιατρική. Δεν περιλαμβάνει μη τεκμηριωμένες παρεμβάσεις, δεν αντιτίθεται στη συμβατική ιατρική και δεν υποκαθιστά την επείγουσα περίθαλψη, τη φαρμακευτική αγωγή, τις χειρουργικές επεμβάσεις ή οποιαδήποτε θεραπεία επιβάλλεται από τις κλινικές κατευθυντήριες οδηγίες».
Ο κ. Σακκάς είναι καθηγητής Άσκησης σε Κλινικούς Πληθυσμούς, διευθυντής του Ξενόγλωσσου Διατμηματικού Προγράμματος Μεταπτυχιακών Σπουδών «Ιατρική του Τρόπου Ζωής» στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας και διευθυντής του αντίστοιχου Προγράμματος Εξειδίκευσης του ΚΕΔΙΒΙΜ του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας.
Όπως εξηγεί στο Αθηναϊκό-Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων, η δημόσια συζήτηση που ακολούθησε τον θάνατο του Γιώργου Μαζωνάκη ανέδειξε την ανάγκη να αποσαφηνιστεί τι ακριβώς περιλαμβάνει το συγκεκριμένο πεδίο και, κυρίως, ποια είναι τα όριά του.
Τι περιλαμβάνει η Ιατρική του Τρόπου Ζωής
Ο ίδιος περιγράφει την Ιατρική του Τρόπου Ζωής ως ένα σύγχρονο κλινικό πεδίο που βασίζεται σε επιστημονικά δεδομένα και εστιάζει σε παράγοντες που επηρεάζουν άμεσα την υγεία.
«Αποτελεί σύγχρονο, τεκμηριωμένο κλινικό πεδίο, το οποίο αξιοποιεί επιστημονικά ελεγμένες παρεμβάσεις στη διατροφή, τη σωματική δραστηριότητα, τον ύπνο, τη διαχείριση του στρες, την σεξουαλική υγεία, την αποφυγή επιβλαβών ουσιών και συμπεριφορών και την ενίσχυση των υγιών κοινωνικών σχέσεων και στην επίδραση του περιβάλλοντος στην υγεία. Στόχος της είναι η πρόληψη, η καλύτερη διαχείριση και, όπου αυτό υποστηρίζεται από επαρκή επιστημονικά δεδομένα, η ύφεση ή η επιβράδυνση της εξέλιξης χρόνιων νοσημάτων. Εφαρμόζεται πάντοτε με επίκεντρο τον ασθενή, μέσα από διεπιστημονική συνεργασία και παράλληλα με την ενδεδειγμένη ιατρική φροντίδα».
Με άλλα λόγια, στο επίκεντρο βρίσκονται παράγοντες του καθημερινού τρόπου ζωής, όπως η διατροφή, η άσκηση, ο ύπνος, η διαχείριση του στρες και η αποφυγή επιβλαβών συνηθειών. Η παρέμβαση, σύμφωνα με τον καθηγητή, δεν λειτουργεί έξω από το σύστημα της ιατρικής φροντίδας, αλλά παράλληλα με αυτή.
Γιατί η πρόληψη βρίσκεται στο επίκεντρο
Ο κ. Σακκάς συνδέει την αναγκαιότητα της Ιατρικής του Τρόπου Ζωής με την έκταση των χρόνιων νοσημάτων και τους παράγοντες κινδύνου που μπορούν να τροποποιηθούν.
«Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, τα μη μεταδιδόμενα νοσήματα ευθύνονται περίπου για τα τρία τέταρτα των θανάτων παγκοσμίως. Το κάπνισμα, η σωματική αδράνεια, η ανθυγιεινή διατροφή και η επιβλαβής χρήση αλκοόλ συγκαταλέγονται στους σημαντικότερους τροποποιήσιμους παράγοντες κινδύνου. Η συστηματική αντιμετώπισή τους δεν αποτελεί μόδα, ιδεολογία ή εμπορική επινόηση· αποτελεί βασικό πυλώνα της σύγχρονης πρόληψης και της δημόσιας υγείας».
Το πεδίο έχει αναπτύξει διεθνή παρουσία, με επιστημονικές εταιρείες, επαγγελματικές ενώσεις και οργανωμένα δίκτυα σε διαφορετικές περιοχές του κόσμου.
Σύμφωνα με τον κ. Σακκά, δημόσια διαθέσιμα στοιχεία καταγράφουν 66 σχετικούς φορείς. Από αυτούς, 52 είναι εθνικές ή περιφερειακές οργανώσεις - 25 στην Ευρώπη, 16 στην Ασία και τη Μέση Ανατολή, επτά στην Αμερική, δύο στην Αφρική και δύο στην Ωκεανία- ενώ περιλαμβάνονται ακόμη 14 υπερεθνικοί οργανισμοί, συμβούλια, φορείς πιστοποίησης και εκπαιδευτικά ή ερευνητικά ινστιτούτα και δίκτυα.
Μεταξύ άλλων αναφέρονται το American College of Lifestyle Medicine, η British Society of Lifestyle Medicine και η Australasian Society of Lifestyle Medicine, η οποία καλύπτει την Αυστραλία και τη Νέα Ζηλανδία. Ωστόσο, όπως επισημαίνει ο καθηγητής, η ύπαρξη οργανισμών και εκπαιδευτικών δομών δεν αποτελεί από μόνη της απόδειξη επιστημονικής αξιοπιστίας. Το κρίσιμο στοιχείο είναι η ποιότητα των ερευνητικών δεδομένων, η ασφάλεια των παρεμβάσεων και η τήρηση των κανόνων επιστημονικής δεοντολογίας.
Σε διεθνές επίπεδο έχουν αναπτυχθεί εκπαιδευτικά προγράμματα, συνέδρια, πρότυπα επάρκειας και διαδικασίες πιστοποίησης για γιατρούς και άλλους επαγγελματίες υγείας.
Στην Ελλάδα, σύμφωνα με τον κ. Σακκά, ολοκληρώθηκε φέτος πιστοποιημένο σεμινάριο εξειδίκευσης του ΚΕΔΙΒΙΜ του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, μέσω του οποίου εξειδικεύτηκαν 330 γιατροί από διαφορετικές ειδικότητες.
Η επιστήμη απέναντι στην ψευδοεπιστήμη
Ο διαχωρισμός ανάμεσα σε τεκμηριωμένες παρεμβάσεις και πρακτικές χωρίς επιστημονική βάση αποτελεί βασικό σημείο της τοποθέτησης του καθηγητή.
Η ύπαρξη οργανωμένων φορέων και εκπαιδευτικών προγραμμάτων, όπως σημειώνει, δεν σημαίνει ότι το πεδίο δεν πρέπει να ελέγχεται επιστημονικά. Αντίθετα, απαιτείται συνεχής αξιολόγηση των δεδομένων, διαφάνεια, δεοντολογία και σαφής προσδιορισμός των ορίων της επαγγελματικής ευθύνης.
«Στην Ελλάδα, στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας λειτουργεί το πρώτο αγγλόφωνο Διατμηματικό Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών στην Ιατρική του Τρόπου Ζωής, με συμμετοχή επιστημόνων από την Ιατρική, την Επιστήμη της Άσκησης και τη Διατροφή και μάλιστα βαθμολογήθηκε Νο1 στον κόσμο. Η εκπαίδευση βασίζεται στην τεκμηριωμένη πρακτική, στην κριτική αξιολόγηση της βιβλιογραφίας, στην ασφάλεια των ασθενών και στη σαφή διάκριση μεταξύ επιστήμης και ψευδοεπιστήμης.
Η απάντηση, επομένως, σε οποιαδήποτε παραπληροφόρηση δεν πρέπει να είναι η απαξίωση της πρόληψης, αλλά η θεσμική της θωράκιση: σαφής ορισμός του πεδίου, πιστοποιημένη εκπαίδευση, έλεγχος των θεραπευτικών ισχυρισμών, προστασία των πολιτών από παραπλανητικές πρακτικές και ουσιαστική ενσωμάτωση της πρόληψης στην πρωτοβάθμια φροντίδα υγείας.
Η επιστήμη κρίνεται από τα δεδομένα, τη μεθοδολογία, τη δεοντολογία και τα αποτελέσματά της - όχι από αυθαίρετους συσχετισμούς. Η Ιατρική του Τρόπου Ζωής αποτελεί μέρος της λύσης στη μεγάλη επιδημία των χρόνιων νοσημάτων και οφείλουμε να την αντιμετωπίζουμε με την επιστημονική ακρίβεια και τη θεσμική σοβαρότητα που της αναλογούν».
