Η κυβέρνηση μπορεί να διαγράφει φοιτητές από τα μητρώα. Δεν μπορεί όμως με μια διοικητική πράξη να διαγράψει και τις αιτίες που κρατούν χιλιάδες νέους για χρόνια μακριά από το πτυχίο.
Αυτό είναι το πραγματικό πρόβλημα πίσω από τη μεγάλη επιχείρηση εκκαθάρισης των φοιτητικών καταλόγων, η οποία ξεκίνησε στα τέλη του 2025 και θα συνεχιστεί τα επόμενα χρόνια.
Στις 31 Δεκεμβρίου 2025 ολοκληρώθηκε η πρώτη φάση εφαρμογής του νέου καθεστώτος. Από τα ελληνικά πανεπιστήμια διαγράφηκαν 308.605 μη ενεργοί φοιτητές, κυρίως από τετραετή προγράμματα σπουδών, ενώ περίπου 35.000 αξιοποίησαν τις δυνατότητες παράτασης που προέβλεψε ο νόμος 5224/2025.
Η επόμενη μεγάλη ημερομηνία είναι η 31η Δεκεμβρίου 2026.
Τότε θα ολοκληρωθεί η δεύτερη φάση για φοιτητές πενταετών προγραμμάτων, κυρίως πολυτεχνικών και γεωπονικών σχολών. Η διαδικασία αφορά 132 πανεπιστημιακά τμήματα, ενώ περίπου 80.000 φοιτητές εκτιμάται ότι βρίσκονται αντιμέτωποι με το ενδεχόμενο διαγραφής.
Θα ακολουθήσουν οι εξαετείς σχολές, ώστε έως τα τέλη του 2027 να έχει ολοκληρωθεί ο πρώτος μεγάλος κύκλος εκκαθάρισης.
Και μετά;
Οι «αιώνιοι» δεν τελειώνουν επειδή σβήστηκαν από έναν κατάλογο
Αυτό είναι ίσως το ερώτημα που αποφεύγεται συστηματικά.
Οι σημερινοί «αιώνιοι» μπορεί να διαγραφούν. Οι φοιτητές όμως που μπήκαν στα πανεπιστήμια το 2023, το 2024, το 2025 και το 2026 θα βρεθούν σε λίγα χρόνια μπροστά στα ίδια χρονικά όρια.
Εάν δεν αλλάξει τίποτε στον τρόπο λειτουργίας των πανεπιστημιακών τμημάτων, είναι σχεδόν βέβαιο ότι θα εμφανιστεί μια νέα γενιά φοιτητών που θα καθυστερεί να ολοκληρώσει τις σπουδές της.
Το κράτος μπορεί τότε να τους ονομάσει «λιμνάζοντες», «ανενεργούς» ή «υπεράριθμους». Το πρόβλημα όμως θα παραμένει ίδιο.
Γιατί ο νόμος μπορεί να ορίσει ότι ένα τετραετές πτυχίο πρέπει να ολοκληρώνεται σε συγκεκριμένο αριθμό ετών. Δεν μπορεί να νομοθετήσει ότι κάθε πανεπιστημιακό πρόγραμμα είναι στην πράξη σχεδιασμένο ώστε ο μέσος φοιτητής να μπορεί να το ολοκληρώσει σε αυτόν τον χρόνο.
Όταν περνά το 8%, δεν γίνεται να φταίει μόνο το 92%
Υπάρχει μια εύκολη αφήγηση γύρω από τους «αιώνιους» φοιτητές: μπήκαν στο πανεπιστήμιο, αδιαφόρησαν, δεν διάβασαν και παρέμειναν για χρόνια εγγεγραμμένοι.
Υπάρχουν ασφαλώς και τέτοιες περιπτώσεις.
Αλλά η πραγματικότητα των ελληνικών ΑΕΙ είναι πολύ πιο σύνθετη.
Σε αρκετά τμήματα υπάρχουν μαθήματα με εξαιρετικά υψηλά ποσοστά αποτυχίας, εξεταστικές στις οποίες η μεγάλη πλειονότητα των φοιτητών κόβεται, αλληλουχίες προαπαιτούμενων μαθημάτων που μπλοκάρουν την πορεία προς το πτυχίο και προγράμματα σπουδών τα οποία έχουν στην πράξη πολύ μεγαλύτερη πραγματική διάρκεια από την ονομαστική.
Όταν σε ένα μάθημα περνά μόλις το 8% των εξεταζόμενων, δεν είναι σοβαρή εκπαιδευτική ανάλυση να θεωρείται αυτονόητα ότι απέτυχε το 92% των φοιτητών.
Πρέπει να τεθεί και το αντίστροφο ερώτημα.
Είναι σωστά σχεδιασμένο το μάθημα; Αντιστοιχούν τα θέματα των εξετάσεων σε όσα διδάχθηκαν; Υπάρχει επαρκής εκπαιδευτική υποστήριξη; Είναι λογικό ένα μάθημα να λειτουργεί επί χρόνια ως φίλτρο που καθυστερεί την αποφοίτηση εκατοντάδων νέων;
Η υψηλή ακαδημαϊκή απαίτηση δεν είναι πρόβλημα.
Η συστηματική μαζική αποτυχία είναι.
Το παράδειγμα του Μαθηματικού Αθήνας
Ενδεικτική είναι η περίπτωση του Τμήματος Μαθηματικών του ΕΚΠΑ, όπου σύμφωνα με στοιχεία φοιτητών ο μέσος χρόνος αποφοίτησης φτάνει πλέον περίπου τα 9,3 χρόνια.
Πρόκειται για τετραετές πρόγραμμα σπουδών.
Όταν λοιπόν ο μέσος απόφοιτος ενός τμήματος χρειάζεται περισσότερο από το διπλάσιο της τυπικής διάρκειας για να πάρει το πτυχίο του, δύσκολα μπορεί κάποιος να υποστηρίξει ότι το πρόβλημα βρίσκεται αποκλειστικά στην ατομική συμπεριφορά των φοιτητών.
Εκεί υπάρχει και θεσμικό πρόβλημα.
Και όσο το κράτος ζητά από τους φοιτητές να τελειώνουν εγκαίρως, άλλο τόσο οφείλει να ζητά από τα πανεπιστήμια να εξηγούν γιατί σε ορισμένα τμήματα η έγκαιρη αποφοίτηση αποτελεί μάλλον εξαίρεση παρά κανόνα.
Οι φοιτητές δεν σπουδάζουν σε κοινωνικό κενό
Υπάρχει και μια δεύτερη πλευρά που συχνά εξαφανίζεται από τη δημόσια συζήτηση.
Πολλοί φοιτητές εργάζονται.
Άλλοι δεν μπορούν να πληρώσουν ενοίκιο στην πόλη σπουδών τους και μετακινούνται συνεχώς. Άλλοι αντιμετωπίζουν οικογενειακές υποχρεώσεις, οικονομικές δυσκολίες ή προβλήματα υγείας. Υπάρχουν νέοι που σπουδάζουν ενώ ταυτόχρονα δουλεύουν τέσσερις, έξι ή οκτώ ώρες την ημέρα για να μπορούν απλώς να παραμένουν φοιτητές.
Αυτές οι συνθήκες δεν εξαφανίζονται επειδή ένας νόμος αποφάσισε ότι η φοίτηση έχει ημερομηνία λήξης.
Γι’ αυτό και είναι διαφορετικό πράγμα να διαγράφεται από τα μητρώα κάποιος που έχει εγκαταλείψει πλήρως τις σπουδές του εδώ και δεκαετίες και διαφορετικό να αντιμετωπίζεται ως «πρόβλημα» ένας ενεργός φοιτητής που παλεύει να τελειώσει μέσα σε δύσκολες οικονομικές και ακαδημαϊκές συνθήκες.
Το εύκολο είναι η διαγραφή
Οι 308.605 διαγραφές δημιουργούν έναν εντυπωσιακό αριθμό.
Οι περίπου 80.000 που ακολουθούν δημιουργούν έναν ακόμη.
Αλλά η εκπαιδευτική πολιτική δεν μπορεί να μετριέται μόνο με το πόσους φοιτητές έβγαλε από ένα μητρώο.
Η πραγματικά δύσκολη πολιτική είναι άλλη: να μειωθεί ο μέσος χρόνος αποφοίτησης χωρίς να μειωθεί το επίπεδο των σπουδών, να στηριχθούν οι εργαζόμενοι φοιτητές, να ενισχυθούν η φοιτητική μέριμνα και η στέγαση, να εξεταστούν τα μαθήματα με διαχρονικά εξωφρενικά ποσοστά αποτυχίας και να αναλαμβάνουν ευθύνη όχι μόνο οι φοιτητές αλλά και τα ίδια τα πανεπιστημιακά τμήματα.
Διαφορετικά, η σημερινή «λύση» κινδυνεύει να αποδειχθεί απλώς μια λογιστική άσκηση.
Θα διαγραφούν οι «αιώνιοι» από τα μητρώα, αλλά οι μηχανισμοί που δημιουργούν καθυστερημένες σπουδές θα μείνουν ανέγγιχτοι.
Και σε λίγα χρόνια το ίδιο πρόβλημα θα επιστρέψει με νέα ονόματα, νέους αριθμούς και νέα γενιά φοιτητών.
Γιατί όταν αντιμετωπίζεις μόνο το αποτέλεσμα και όχι την αιτία, δεν λύνεις το πρόβλημα.
Απλώς το μεταθέτεις στην επόμενη εξεταστική.
