Σήμερα το θρανίο μοιάζει αυτονόητο. Για πολλούς αιώνες, όμως, δεν ήταν.
Στην αρχαία Ελλάδα οι μαθητές κάθονταν σε χαμηλά σκαμνιά, τους δίφρους, σε πάγκους ή ακόμη και στο έδαφος. Παρόμοια ήταν η εικόνα στα βυζαντινά χρόνια, ενώ ακόμη και στα πρώτα χρόνια του ελληνικού κράτους πολλά σχολεία δεν διέθεταν κανονικά θρανία.
Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση του Γεωργίου Γενναδίου. Όταν ανέλαβε την αναδιοργάνωση της Σχολής του Βουκουρεστίου, «σήκωσε τα παιδιά από τα ψαθιά και το πάτωμα όπου κάθονταν σταυροπόδι και τα έβαλε σε θρανίο».
Μια κίνηση αυτονόητη σήμερα, πραγματική αλλαγή για την εποχή.
Όταν η σχολική αίθουσα απέκτησε κανόνες
Με τη δημιουργία του ελληνικού κράτους άρχισε να οργανώνεται συστηματικά και ο χώρος του σχολείου. Ήδη από το 1830 ο Ιωάννης Κοκκώνης περιέγραφε τη θέση της έδρας, των πινάκων και των θρανίων.
Η μεγάλη τομή ήρθε στα τέλη του 19ου αιώνα. Με τη συμβολή του νομομηχανικού Δημήτριου Καλλία καθορίστηκαν πρότυπα για τα σχολικά κτίρια και τον εξοπλισμό τους.
Το διάταγμα του 1898 όριζε ακόμη και το ύψος των θρανίων, την κλίση της επιφάνειάς τους και την απόσταση του μαθητή από το γραφείο.
Το θρανίο είχε πάψει να είναι ένα απλό έπιπλο. Είχε γίνει μέρος της εκπαιδευτικής διαδικασίας.
Και ξανά στο πάτωμα…
Η ιστορία, όμως, δεν κινείται πάντα προς τα εμπρός.
Μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο πολλά σχολεία ήταν κατεστραμμένα και ο εξοπλισμός σχεδόν ανύπαρκτος. Φωτογραφίες και μαρτυρίες δείχνουν ξανά παιδιά στο πάτωμα, σε αυτοσχέδιους πάγκους ή μπροστά σε σανίδες που στηρίζονταν ακόμη και πάνω σε βαρέλια.
Παιδιά ξυπόλητα, με φθαρμένα ρούχα και ελάχιστα σχολικά είδη.
Και όμως, συνέχιζαν να πηγαίνουν σχολείο.
Από τα ψαθιά στο θρανίο και από τα ερείπια του πολέμου ξανά στη σχολική αίθουσα, η ιστορία του θρανίου αφηγείται τελικά κάτι μεγαλύτερο: την επίμονη προσπάθεια κάθε γενιάς να κρατήσει ανοιχτή την πόρτα της εκπαίδευσης.
*Διευθύντρια Μουσείου Σχολικής Ζωής και Εκπαίδευσης
