Στις 27 Αυγούστου, τιμάται ο Άγιος Φανούριος και σε πολλές ενορίες οι πιστοί προσέρχονται με φανουρόπιτες, τηρώντας ένα από τα πιο χαρακτηριστικά έθιμα της ημέρας. Η παράδοση θέλει τη γλυκιά πίτα να παρασκευάζεται την παραμονή ή ανήμερα της γιορτής και να μεταφέρεται στην εκκλησία, προκειμένου να διαβαστεί και να ευλογηθεί. Στη συνέχεια κόβεται και μοιράζεται σε συγγενείς, φίλους και γείτονες. Η φανουρόπιτα συνδέεται παραδοσιακά με την παράκληση προς τον Άγιο Φανούριο να «φανερώσει» κάτι που έχει χαθεί, αλλά και να βοηθήσει στην επίλυση δύσκολων καταστάσεων. Άλλοι πιστοί την προσφέρουν ζητώντας υγεία, δύναμη, παρηγοριά ή ελπίδα.
Το έθιμο της φανουρόπιτας
Η ευλόγηση των φανουρόπιτων πραγματοποιείται στις περισσότερες ενορίες την παραμονή και ανήμερα της γιορτής. Οι πιστοί πηγαίνουν την πίτα στον ναό, όπου διαβάζεται η ειδική ευχή προς τιμήν του Αγίου Φανουρίου.
Η παράδοση έχει συνδέσει τη φανουρόπιτα κυρίως με την εύρεση χαμένων πραγμάτων, όμως για πολλούς αποτελεί και μια συμβολική προσφορά ευχαριστίας και προσευχής. Μετά την ευλογία, η πίτα μοιράζεται, καθώς θεωρείται ότι η προσφορά και το μοίρασμα αποτελούν βασικό μέρος του εθίμου.
Το απολυτίκιο του Αγίου αναφέρει χαρακτηριστικά: «Ουράνιον εφύμνιον εν γη τελείται λαμπρώς, επίγειον πανήγυριν νυν εορτάζει φαιδρώς, Αγγέλων πολίτευμα».
Γιατί η φανουρόπιτα έχει 7 ή 9 υλικά
Ένα από τα πιο γνωστά χαρακτηριστικά της φανουρόπιτας είναι ο μονός αριθμός των υλικών. Συνήθως παρασκευάζεται με 7 ή 9 συστατικά, με την εκδοχή των 9 υλικών να είναι ιδιαίτερα διαδεδομένη.
Ωστόσο, δεν υπάρχει εκκλησιαστικός κανόνας που να επιβάλλει συγκεκριμένο αριθμό υλικών. Η επιλογή του 7 ή του 9 προέρχεται από τη λαϊκή παράδοση και τους συμβολισμούς που έχουν αποδοθεί στους αριθμούς αυτούς με την πάροδο των χρόνων.
Ο αριθμός 9 έχει συνδεθεί, μεταξύ άλλων, συμβολικά με τις εννέα τάξεις των αγγελικών δυνάμεων, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι μια φανουρόπιτα με διαφορετικό αριθμό συστατικών δεν είναι αποδεκτή. Επομένως, όποιος επιλέξει να φτιάξει φανουρόπιτα με 7 αντί για 9 υλικά δεν παραβιάζει κάποιον εκκλησιαστικό κανόνα.
Η φανουρόπιτα με τα 9 υλικά
Για την παραδοσιακή, εύκολη και νηστίσιμη εκδοχή χρειάζονται:
- 1⅓ κούπα ζάχαρη
- 1 κούπα ηλιέλαιο
- 1½ κούπα χυμό πορτοκαλιού
- 1 κουταλάκι του γλυκού κανέλα
- Ξύσμα από 2 ακέρωτα πορτοκάλια
- 2 κουταλιές της σούπας κονιάκ
- 500 γρ. αλεύρι που φουσκώνει μόνο του
- 1 κούπα χοντροκομμένα καρύδια
- 1 κούπα σταφίδες
Προαιρετικά μπορεί να προστεθεί λίγη ζάχαρη άχνη για το σερβίρισμα.
Πώς φτιάχνεται
Αρχικά προθερμαίνουμε τον φούρνο στους 180°C και λαδώνουμε και αλευρώνουμε ένα στρογγυλό ταψί περίπου 30 εκατοστών.
Σε ένα μεγάλο μπολ ανακατεύουμε τη ζάχαρη, το ηλιέλαιο, τον χυμό και το ξύσμα πορτοκαλιού και το κονιάκ. Στη συνέχεια προσθέτουμε σταδιακά το αλεύρι και ανακατεύουμε μέχρι να δημιουργηθεί ένα ομοιογενές μείγμα.
Ρίχνουμε τα καρύδια και τις σταφίδες και ανακατεύουμε ώστε να κατανεμηθούν σε όλο το μείγμα. Αδειάζουμε στο ταψί και ψήνουμε για περίπου 50 λεπτά, μέχρι η φανουρόπιτα να πάρει χρώμα και να ψηθεί στο εσωτερικό. Ο έλεγχος μπορεί να γίνει με ένα ξυλάκι στο κέντρο της πίτας. Αφού κρυώσει, μπορεί να πασπαλιστεί με ζάχαρη άχνη και να σχηματιστεί ένας σταυρός στην επιφάνειά της.
Η ευχή της φανουρόπιτας
Όταν η φανουρόπιτα προσφέρεται στην εκκλησία, διαβάζεται η σχετική ευχή:
«Κύριε Ιησού Χριστέ, ο Ουράνιος Άρτος, ο της βρώσεως της μενούσης εις τον αιώνα πλουσιοπάροχος χορηγός, ο δοτήρ των αγαθών, ο δε Ηλιού τροφήν αγεώργητον πηγάσας, η ελπίς των απηλπισμένων, η βοήθεια των αβοηθήτων και σωτηρία των ψυχών ημών. Ευλόγησον τα δώρα ταύτα και τους ταύτα σοι προσκομίσαντας, εις δόξαν σην και τιμήν του αγίου ενδόξου μεγαλομάρτυρος Φανουρίου».
Στην ευχή ζητείται, μεταξύ άλλων, η ευλογία των προσφορών και η βοήθεια του Αγίου, ώστε οι πιστοί να οδηγηθούν «προς εργασίαν των εντολών» του Θεού και να ζουν με χαρά και αγαλλίαση. Η ευχή ολοκληρώνεται με επίκληση της Θεοτόκου, του Αγίου Φανουρίου και όλων των Αγίων.
