Ο Νικόλας Νεγροπόντε δεν προέβλεψε απλώς την εξατομικευμένη ενημέρωση. Από τα εργαστήρια του MIT, πολύ πριν εμφανιστούν τα social media και τα smartphones, προσπάθησε να περιγράψει τον τρόπο με τον οποίο η τεχνολογία θα άλλαζε τη σχέση μας με την πληροφορία.
Το 1995 δεν υπάρχει Facebook. Δεν υπάρχει Google, smartphone, TikTok ή ατελείωτο feed. Το Internet βρίσκεται ακόμη στα πρώτα του βήματα και η ενημέρωση εξακολουθεί να φτάνει στους περισσότερους ανθρώπους μέσα από εφημερίδες, περιοδικά και τηλεόραση.
Ο Νικόλας Νεγροπόντε, όμως, κοιτάζει ήδη αρκετά χρόνια μπροστά.
Στο βιβλίο του Being Digital περιγράφει το «Daily Me»: μια ψηφιακή εφημερίδα που δεν θα είναι ίδια για όλους, αλλά θα δημιουργείται ξεχωριστά για κάθε αναγνώστη, ανάλογα με τα ενδιαφέροντα και τις προτιμήσεις του. Ο υπολογιστής θα μαθαίνει τι θέλουμε να διαβάσουμε και θα επιλέγει για εμάς μέσα από έναν αχανή όγκο πληροφοριών. Σήμερα το γνωρίζουμε ως προσωποποιημένο feed.Τότε έμοιαζε σχεδόν με επιστημονική φαντασία.
Από μια ελληνική οικογένεια στο MIT
Ο Νεγροπόντε μεγαλώνει σε μια εύπορη και κοσμοπολίτικη ελληνική οικογένεια. Ο πατέρας του, Δημήτρης Νεγροπόντε, δραστηριοποιείται στη ναυτιλία και η οικογένεια κινείται ανάμεσα στην Ευρώπη και τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Τα παιδικά του χρόνια είναι γεμάτα ταξίδια, διαφορετικές γλώσσες και πολιτισμούς. Η επαφή του με διαφορετικούς τρόπους ζωής διαμορφώνει από νωρίς μια ασυνήθιστα ανοιχτή ματιά στον κόσμο.
Στα 16 του, ωστόσο, δεν ονειρεύεται να γίνει επιστήμονας ή επιχειρηματίας. Θέλει να γίνει γλύπτης και να ζήσει στο Παρίσι. Ο πατέρας του τού προτείνει μια συμφωνία: πρώτα πέντε χρόνια Αρχιτεκτονική στο MIT και στη συνέχεια πέντε χρόνια στο Παρίσι, για να ακολουθήσει την τέχνη. Ο Νεγροπόντε συμφωνεί. Το Παρίσι, όμως, δεν θα έρθει ποτέ.
Στο MIT ανακαλύπτει τους υπολογιστές και γοητεύεται από μια ερώτηση που για την εποχή είναι σχεδόν παράδοξη: όχι πώς θα γίνουν οι μηχανές ισχυρότερες, αλλά πώς θα γίνουν πιο κοντά στον άνθρωπο.
Στη δεκαετία του 1960 οι υπολογιστές είναι τεράστιες, ακριβές και δυσπρόσιτες μηχανές. Δεν υπάρχουν προσωπικοί υπολογιστές, οθόνες αφής ή φιλικές διεπαφές.Ο Νεγροπόντε θέλει να αλλάξει αυτή τη σχέση.
Το 1968 ιδρύει στο MIT το Architecture Machine Group, ένα εργαστήριο αφιερωμένο στην αλληλεπίδραση ανθρώπου και υπολογιστή. Εκεί αναπτύσσεται μια ιδέα που θα χαρακτηρίσει ολόκληρη την πορεία του: η τεχνολογία έχει πραγματική αξία όταν παύει να μοιάζει με τεχνολογία και ενσωματώνεται φυσικά στην καθημερινότητα. Από αυτή τη φιλοσοφία θα προκύψει αργότερα το MIT Media Lab, το οποίο συνιδρύει μαζί με τον Τζερόμ Βίσνερ.
Το εργαστήριο δεν χωρά εύκολα σε μία επιστημονική κατηγορία. Μηχανικοί, αρχιτέκτονες, designers, καλλιτέχνες, μουσικοί και προγραμματιστές συνεργάζονται για να σχεδιάσουν όχι απλώς το επόμενο προϊόν, αλλά την επόμενη εκδοχή της καθημερινής ζωής.
Το «Daily Me» και ο κόσμος που δεν υπήρχε ακόμη
Όταν κυκλοφορεί το Being Digital, η ψηφιακή επανάσταση μόλις αρχίζει να αποκτά μαζική δυναμική.
Ο Νεγροπόντε υποστηρίζει ότι ο κόσμος περνά από τα «άτομα» στα «bits». Τα βιβλία, οι εφημερίδες, η μουσική και οι ταινίες παύουν σταδιακά να εξαρτώνται από το φυσικό τους αντικείμενο.
Ένα τραγούδι δεν χρειάζεται πια δίσκο. Μια εφημερίδα δεν χρειάζεται χαρτί και φορτηγά διανομής. Ένα άρθρο μπορεί να φτάσει σχεδόν ακαριαία σε οποιοδήποτε σημείο του πλανήτη. Μαζί με τη φυσική μορφή αλλάζει και ο τρόπος με τον οποίο διανέμεται η πληροφορία.
Η ιδέα του «Daily Me» είναι απλή και σήμερα ακούγεται σχεδόν αυτονόητη.Αν δύο άνθρωποι έχουν διαφορετικά ενδιαφέροντα, γιατί να λαμβάνουν ακριβώς την ίδια ενημέρωση; Ο Νεγροπόντε φαντάζεται έναν υπολογιστή που γνωρίζει τι ενδιαφέρει τον χρήστη και δημιουργεί γι' αυτόν ένα προσωπικό πακέτο ειδήσεων. Ο ένας θα βλέπει περισσότερη οικονομία. Ο άλλος περισσότερη τεχνολογία. Κάποιος τρίτος αθλητισμό ή πολιτισμό.Το λογισμικό θα παρακολουθεί τι διαβάζουμε και θα προσαρμόζει συνεχώς την ενημέρωση. Με σημερινούς όρους, μιλάμε για αλγοριθμικές προτάσεις και εξατομικευμένο περιεχόμενο. Το 1995, όμως, δεν υπήρχε ούτε η τεχνολογική υποδομή ούτε η καθημερινή συνήθεια που θα έκανε αυτή την ιδέα πραγματικότητα.
Ο Νεγροπόντε βλέπει επίσης μια ακόμη αλλαγή: οι δημιουργοί περιεχομένου θα μπορούν να επικοινωνούν απευθείας με το κοινό τους, χωρίς να χρειάζονται πάντα τους παραδοσιακούς μεσάζοντες.
Μια ιδέα που σήμερα θυμίζει έντονα τη creator economy. Ο Νεγροπόντε δεν περιορίζεται στη θεωρία. Επενδύει σε τεχνολογικές startups και γίνεται ένας από τους πρώτους επενδυτές του Wired, του περιοδικού που θα γίνει σύμβολο της ψηφιακής κουλτούρας των 90s. Αλλά το επόμενο μεγάλο του στοίχημα δεν αφορά τους κατοίκους της Silicon Valley. Αφορά παιδιά που δεν έχουν καν πρόσβαση σε υπολογιστή.
Στις αρχές της δεκαετίας του 2000 παρουσιάζει την ιδέα του One Laptop per Child: έναν προσωπικό υπολογιστή για κάθε παιδί, ακόμη και στις φτωχότερες περιοχές του κόσμου.
Ο στόχος είναι ένας υπολογιστής φθηνός, ανθεκτικός, με χαμηλή κατανάλωση ενέργειας και σχεδιασμένος για περιοχές όπου η πρόσβαση σε ηλεκτρικό ρεύμα και Internet δεν είναι δεδομένη.
Το 2005, μαζί με τον τότε γενικό γραμματέα του ΟΗΕ Κόφι Ανάν, παρουσιάζει το πρώτο λειτουργικό πρωτότυπο. Είναι ένα μικρό, πράσινο laptop που μοιάζει περισσότερο με παιχνίδι παρά με τον επαγγελματικό υπολογιστή της εποχής. Το μήνυμα, όμως, είναι πολύ μεγαλύτερο από τη συσκευή: η πρόσβαση στην τεχνολογία δεν πρέπει να αποτελεί προνόμιο.
Το laptop των 100 δολαρίων και η δύσκολη πραγματικότητα
Το όραμα αποδεικνύεται δυσκολότερο στην πράξη. Το κόστος δεν πέφτει όσο γρήγορα είχε υπολογιστεί, οι κυβερνήσεις δεν προχωρούν στις μαζικές παραγγελίες που αρχικά αναμένονταν και το project δέχεται κριτική για την πεποίθηση ότι η τεχνολογία μπορεί από μόνη της να αντιμετωπίσει σύνθετα εκπαιδευτικά προβλήματα. Την ίδια στιγμή, η αγορά αλλάζει με ιλιγγιώδη ταχύτητα. Τα φθηνά netbooks, τα tablets και στη συνέχεια τα smartphones κάνουν την πρόσβαση στην υπολογιστική ισχύ πολύ πιο οικονομική. Το laptop των 100 δολαρίων δεν κατακτά τον κόσμο όπως είχε οραματιστεί ο Νεγροπόντε. Αφήνει, όμως, το αποτύπωμά του. Μέχρι το 2011 είχαν διανεμηθεί περισσότερα από 2,4 εκατομμύρια μηχανήματα και, κυρίως, είχε τεθεί στο επίκεντρο ένα ερώτημα που έμοιαζε κάποτε αδιανόητο: πόσο φθηνός μπορεί να γίνει ένας προσωπικός υπολογιστής ώστε να είναι πραγματικά προσβάσιμος σε όλους;
Ο Νεγροπόντε συχνά παρουσιάζεται ως άνθρωπος που «προέβλεψε το μέλλον».
Η αλήθεια είναι πιο σύνθετη.
Κάποιες προβλέψεις του δεν επαληθεύτηκαν. Ορισμένα από τα εγχειρήματά του δεν εξελίχθηκαν όπως είχε φανταστεί και η αισιοδοξία του για τη δύναμη της τεχνολογίας έχει προκαλέσει κατά καιρούς έντονη κριτική. Ίσως όμως εκεί ακριβώς βρίσκεται η αξία της ιστορίας του.
Δεν αντιμετώπιζε το μέλλον ως μια πρόβλεψη που πρέπει να πετύχει με ακρίβεια. Το έβλεπε ως πεδίο πειραματισμού.
Κάποιες ιδέες αποτυγχάνουν. Κάποιες έρχονται πολύ νωρίς. Και κάποιες καταφέρνουν να γίνουν τόσο καθημερινές, ώστε ξεχνάμε πόσο παράξενες ακούγονταν όταν πρωτοδιατυπώθηκαν.
Από το φυσικό στο ψηφιακό.
Από το ίδιο περιεχόμενο για όλους στην εξατομίκευση.
Από τον παραδοσιακό διανομέα στον δημιουργό που απευθύνεται απευθείας στο κοινό του.
Και από τον υπολογιστή ως απλή μηχανή στον υπολογιστή ως αναπόσπαστο κομμάτι της καθημερινής ζωής. Το 1995, το «Daily Me» έμοιαζε με μια παράξενη ιδέα ενός καθηγητή του MIT. Σήμερα, δισεκατομμύρια άνθρωποι ανοίγουν το κινητό τους και αντικρίζουν έναν διαφορετικό ψηφιακό κόσμο από εκείνον που βλέπει ο διπλανός τους — έναν κόσμο που έχει ήδη φιλτραριστεί, ταξινομηθεί και προσαρμοστεί στις δικές τους προτιμήσεις. Δεν το λέμε πια «Daily Me».Το λέμε απλώς feed.
Και ίσως αυτή να είναι η πιο επιτυχημένη μορφή πρόβλεψης: όταν η ιδέα γίνεται τόσο μέρος της καθημερινότητας, ώστε ξεχνάμε ότι κάποτε ανήκε στο μέλλον.
