Η επαγγελματική εξουθένωση των εκπαιδευτικών φαίνεται να παίρνει ολοένα μεγαλύτερες διαστάσεις, καθώς το διδακτικό έργο καλείται να συνυπάρξει με έναν διαρκώς αυξανόμενο όγκο γραφειοκρατικών και εξωδιδακτικών υποχρεώσεων. Νέες εγκύκλιοι, διοικητικές απαιτήσεις, αναθέσεις, προθεσμίες και πρόσθετες αρμοδιότητες προστίθενται καθημερινά στην εργασία των εκπαιδευτικών, αφήνοντας όλο και λιγότερο χρόνο και ενέργεια για αυτό που αποτελεί τον πυρήνα του επαγγέλματός τους: τη διδασκαλία και τους μαθητές.
Από την τάξη στη γραφειοκρατία
Το ερώτημα που τίθεται πλέον είναι κατά πόσο ο εκπαιδευτικός μπορεί να παραμείνει αποκλειστικά παιδαγωγός, όταν η καθημερινότητά του γεμίζει με υποχρεώσεις που ξεπερνούν το καθαρά εκπαιδευτικό έργο.
Οι κλασικές αναθέσεις, όπως η ευθύνη τάξεων, βιβλιοθηκών και σχολικών εκδηλώσεων, έχουν εμπλουτιστεί τα τελευταία χρόνια με νέους ρόλους, όπως μέντορες, συντονιστές, υπεύθυνοι για τον σχολικό εκφοβισμό, ομίλους και άλλες δράσεις, ενώ στο σκηνικό προστίθεται και η ατομική αξιολόγηση.
Το αποτέλεσμα είναι μια ολοένα μεγαλύτερη λίστα καθηκόντων, η οποία, σύμφωνα με την κριτική που ασκείται, απορροφά χρόνο και ενέργεια από τη διδασκαλία. Το βάρος δεν αφορά μόνο τον αριθμό των αρμοδιοτήτων. Οι συνεχείς οδηγίες, εγκύκλιοι και αυστηρές προθεσμίες δημιουργούν ένα περιβάλλον μόνιμης πίεσης, με τους εκπαιδευτικούς να καλούνται να προσαρμόζονται διαρκώς σε νέες απαιτήσεις.
Χαρακτηριστικές είναι οι μαρτυρίες εκπαιδευτικών που περιγράφουν μια καθημερινότητα στην οποία η αγάπη για το σχολείο συνυπάρχει με την αίσθηση ότι «δεν προλαβαίνουν».
Παράλληλα, σε αρκετές περιπτώσεις οι εκπαιδευτικοί καλούνται να διαχειριστούν ζητήματα που δεν συνδέονται άμεσα με το παιδαγωγικό τους έργο. Από τεχνικά προβλήματα και εξοπλισμό μέχρι διοικητικές και οργανωτικές εκκρεμότητες, η λίστα των απαιτήσεων μεγαλώνει.
Όταν ο εκπαιδευτικός γίνεται... «για όλα»
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η περίπτωση των εκπαιδευτικών Πληροφορικής, οι οποίοι συχνά καλούνται να αντιμετωπίσουν προβλήματα υπολογιστών, δικτύων, εκτυπωτών και παρουσιάσεων, πέρα από το διδακτικό τους αντικείμενο.
Την ίδια στιγμή, η ευθύνη που μεταφέρεται στις σχολικές μονάδες μπορεί να αφορά ακόμη και ζητήματα που σχετίζονται με τις υποδομές των σχολείων.
Η υπόθεση της έκρηξης λέβητα στις Σέρρες, που οδήγησε στον θάνατο μαθητή και στη δικαστική διερεύνηση ευθυνών στελεχών της εκπαίδευσης, αναφέρεται ως χαρακτηριστικό παράδειγμα της πίεσης που μπορεί να δημιουργεί η ανάληψη ευθυνών για ζητήματα που συνδέονται με τις σχολικές εγκαταστάσεις.
Η εξουθένωση δεν είναι μόνο σωματική
Πέρα από την κούραση, το πιο ανησυχητικό στοιχείο είναι η απώλεια του νοήματος της ίδιας της δουλειάς.
Όταν ο εκπαιδευτικός περνά περισσότερο χρόνο συμπληρώνοντας υποχρεώσεις, οργανώνοντας δράσεις και ανταποκρινόμενος σε διοικητικές απαιτήσεις και λιγότερο χρόνο μέσα στην τάξη, δημιουργείται η αίσθηση ότι απομακρύνεται από τον βασικό λόγο για τον οποίο επέλεξε το επάγγελμα.
Η απογοήτευση αυτή, σύμφωνα με το κείμενο, συνδέεται με αυξημένη συναισθηματική εξάντληση και επαγγελματική απογοήτευση. Η χαρά της διδασκαλίας, αντί να λειτουργεί ως πηγή ανανέωσης, κινδυνεύει να δώσει τη θέση της στην κόπωση.
Η εικόνα που περιγράφεται είναι ενός σχολείου όπου οι απαιτήσεις αυξάνονται, αλλά ο χρόνος και οι αντοχές των εκπαιδευτικών παραμένουν πεπερασμένα.
Το ζήτημα, επομένως, δεν αφορά μόνο τους ίδιους τους εκπαιδευτικούς. Αφορά τη λειτουργία ολόκληρου του δημόσιου σχολείου. Γιατί όταν ο άνθρωπος που βρίσκεται καθημερινά απέναντι στους μαθητές είναι εξαντλημένος από τις υποχρεώσεις που προηγούνται και ακολουθούν τη διδασκαλία, το ερώτημα γίνεται ευρύτερο:
Πόσο μπορεί να αντέξει ένα σχολείο όταν εξαντλείται ο ίδιος ο άνθρωπος που καλείται να το κρατήσει όρθιο;
Και σε αυτή την εξίσωση προστίθεται ένα ακόμη μεγάλο αγκάθι: οι χαμηλές αποδοχές και το αυξημένο κόστος ζωής, ιδιαίτερα για τους εκπαιδευτικούς που εργάζονται μακριά από τον τόπο κατοικίας τους, επιβαρύνοντας ακόμη περισσότερο μια ήδη δύσκολη καθημερινότητα.
