Ένα νέο κεφάλαιο στην αντιμετώπιση του μελανώματος ανοίγει η τεχνολογία mRNA, με μια εξατομικευμένη θεραπεία που κατασκευάζεται με βάση τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του όγκου κάθε ασθενούς. Τα πρώτα δεδομένα από μεγάλη διεθνή μελέτη Φάσης 3 είναι ενθαρρυντικά, ενώ στη δοκιμή συμμετέχει και η Ελλάδα μέσω του Λαϊκού Νοσοκομείου.
Η τεχνολογία mRNA, που έγινε παγκοσμίως γνωστή την περίοδο της πανδημίας, δοκιμάζεται πλέον σε ένα εντελώς διαφορετικό πεδίο: την ογκολογία.
Στο επίκεντρο βρίσκεται μια εξατομικευμένη θεραπεία νεοαντιγόνων για το μελάνωμα, η οποία σε συνδυασμό με ανοσοθεραπεία έχει δείξει μέχρι στιγμής λιγότερες υποτροπές και μεγαλύτερο διάστημα επιβίωσης χωρίς μεταστατική νόσο.
Η Ελλάδα συμμετέχει στη διεθνή κλινική μελέτη, με κύρια ερευνήτρια στη χώρα την καθηγήτρια Παθολογίας-Ογκολογίας του ΕΚΠΑ και διευθύντρια της Α΄ Παθολογικής Κλινικής του Λαϊκού Νοσοκομείου, Έλενα Γκόγκα.
Δεν είναι ένα «κλασικό» εμβόλιο
Παρότι χρησιμοποιείται ευρέως ο όρος «εμβόλιο», η θεραπεία λειτουργεί διαφορετικά από ένα συμβατικό εμβόλιο πρόληψης.
Πρόκειται ουσιαστικά για μια εξατομικευμένη θεραπεία νεοαντιγόνων.
Για κάθε ασθενή λαμβάνεται υλικό από τον όγκο και αίμα. Στη συνέχεια αναλύονται οι γενετικές αλλοιώσεις του καρκίνου και επιλέγονται συγκεκριμένοι στόχοι που είναι χαρακτηριστικοί του όγκου του συγκεκριμένου ασθενούς.
Με βάση αυτούς δημιουργείται μια εξατομικευμένη mRNA θεραπεία.
Με απλά λόγια, το «εμβόλιο» του ενός ασθενούς δεν είναι ίδιο με του άλλου.
Το «δακτυλικό αποτύπωμα» του καρκίνου
Η λογική της θεραπείας είναι να αξιοποιήσει το μοναδικό βιολογικό «αποτύπωμα» του όγκου.
Το mRNA μεταφέρει οδηγίες στο ανοσοποιητικό σύστημα, ώστε να μάθει να αναγνωρίζει συγκεκριμένα χαρακτηριστικά των καρκινικών κυττάρων και να τα στοχεύει αποτελεσματικότερα.
Η καθηγήτρια Έλενα Γκόγκα χαρακτήρισε τη συγκεκριμένη προσέγγιση ιδιαίτερα σημαντική ακριβώς επειδή βασίζεται στο «δακτυλικό αποτύπωμα» του κάθε ασθενούς.
Πάνω από 1.100 ασθενείς σε 26 χώρες
Η διεθνής μελέτη είναι Φάσης 3 και ξεκίνησε το 2023.
Συμμετέχουν περίπου 1.100 ασθενείς σε 26 χώρες, όλοι με μελάνωμα υψηλού κινδύνου υποτροπής που είχε ήδη αφαιρεθεί χειρουργικά.
Οι ασθενείς χωρίστηκαν σε δύο ομάδες.
Η πρώτη ομάδα έλαβε μόνο ανοσοθεραπεία για περίπου έναν χρόνο.
Η δεύτερη έλαβε ανοσοθεραπεία σε συνδυασμό με την εξατομικευμένη mRNA θεραπεία, η οποία χορηγήθηκε σε εννέα δόσεις.
Τι έδειξαν τα πρώτα αποτελέσματα
Τα μέχρι στιγμής δεδομένα δείχνουν ότι οι ασθενείς που έλαβαν τον συνδυασμό εμφάνισαν:
- λιγότερες υποτροπές,
- μεγαλύτερο διάστημα χωρίς μεταστατική νόσο,
- ενισχυμένη αντικαρκινική ανοσολογική απόκριση.
Η ελληνική ομάδα στο Λαϊκό Νοσοκομείο έχει επίσης καταγράψει θετικά αποτελέσματα ως προς τη μείωση των υποτροπών και την αύξηση του διαστήματος χωρίς μεταστατική νόσο.
Ποιο είναι το mRNA εμβόλιο
Η θεραπεία έχει την ονομασία intismeran ή mRNA-4157 και δοκιμάζεται σε συνδυασμό με την πεμπρολιζουμάμπη, μια ανοσοθεραπεία που χρησιμοποιείται ήδη στη θεραπεία του μελανώματος.
Η βασική ιδέα είναι διπλή:
η εξατομικευμένη mRNA θεραπεία «δείχνει» στο ανοσοποιητικό τους στόχους του όγκου και η ανοσοθεραπεία βοηθά το ανοσοποιητικό να επιτεθεί αποτελεσματικότερα.
Συμμετέχει και το Λαϊκό Νοσοκομείο
Η ελληνική συμμετοχή δίνει ιδιαίτερο ενδιαφέρον στη συγκεκριμένη έρευνα.
Η κλινική δοκιμή πραγματοποιήθηκε και στο Λαϊκό Νοσοκομείο, με την Έλενα Γκόγκα να έχει τον ρόλο της κύριας ερευνήτριας στην Ελλάδα.
Έτσι, Έλληνες ασθενείς συμμετέχουν σε μια από τις σημαντικότερες διεθνείς μελέτες που βρίσκονται αυτή τη στιγμή σε εξέλιξη για το μελάνωμα.
Δεν έχει εγκριθεί ακόμη
Παρά τα ενθαρρυντικά αποτελέσματα, υπάρχει μια κρίσιμη διευκρίνιση.
Η συγκεκριμένη θεραπεία δεν έχει ακόμη εγκριθεί για ευρεία χρήση.
Η μελέτη συνεχίζεται και τα δεδομένα θα πρέπει να αξιολογηθούν από τους αρμόδιους ρυθμιστικούς οργανισμούς σε ΗΠΑ και Ευρώπη πριν υπάρξει πιθανή έγκριση και εμπορική διάθεση.
Άρα, δεν πρόκειται για θεραπεία που μπορεί σήμερα να λάβει οποιοσδήποτε ασθενής εκτός των σχετικών κλινικών δοκιμών.
Το μεγάλο ερώτημα που παραμένει
Τα μέχρι στιγμής αποτελέσματα είναι ενθαρρυντικά ως προς τις υποτροπές και την εμφάνιση μεταστάσεων.
Ωστόσο, οι ερευνητές περιμένουν ακόμη να διαπιστώσουν εάν αυτό το όφελος θα οδηγήσει τελικά και σε μεγαλύτερη συνολική επιβίωση των ασθενών.
Αυτό θεωρείται ένα από τα σημαντικότερα επόμενα σημεία αξιολόγησης της θεραπείας.
Από το μελάνωμα και σε άλλες μορφές καρκίνου
Η σημασία της τεχνολογίας ενδέχεται να ξεπεράσει το μελάνωμα.
Αντίστοιχες εξατομικευμένες mRNA θεραπείες εξετάζονται ήδη και για άλλες μορφές καρκίνου, μεταξύ των οποίων:
- ο καρκίνος του πνεύμονα,
- ο καρκίνος της ουροδόχου κύστης.
Τα αποτελέσματα αυτών των μελετών αναμένονται με ιδιαίτερο ενδιαφέρον, καθώς θα δείξουν εάν η πλατφόρμα μπορεί να λειτουργήσει σε περισσότερους τύπους όγκων.
Γιατί θεωρείται τόσο σημαντική η εξέλιξη
Η μεγάλη αλλαγή βρίσκεται στην έννοια της εξατομίκευσης.
Αντί να χορηγείται σε όλους τους ασθενείς ακριβώς η ίδια θεραπεία, η νέα προσέγγιση επιχειρεί να δημιουργήσει ένα αντικαρκινικό «όπλο» βασισμένο στα ιδιαίτερα βιολογικά χαρακτηριστικά του κάθε όγκου.
Αυτό όμως δημιουργεί και σημαντικές πρακτικές προκλήσεις, καθώς η θεραπεία πρέπει να παρασκευάζεται ξεχωριστά για κάθε ασθενή, με αυστηρές διαδικασίες ταυτοποίησης, παραγωγής και διανομής.
Αν τα τελικά δεδομένα επιβεβαιώσουν το όφελος και οδηγήσουν σε έγκριση, η συγκεκριμένη τεχνολογία μπορεί να αποτελέσει ένα ακόμη σημαντικό βήμα προς την πραγματικά εξατομικευμένη ογκολογική θεραπεία.
