Ένας νεοδιόριστος εκπαιδευτικός μπορεί να τοποθετηθεί σε ένα νησί, αλλά για να ορκιστεί και να αναλάβει υπηρεσία να χρειάζεται να ταξιδέψει πρώτα σε άλλο νησί, όπου βρίσκεται η έδρα της αρμόδιας Διεύθυνσης Εκπαίδευσης. Μετακινήσεις, ακτοπλοϊκά εισιτήρια, διανυκτερεύσεις και πολύτιμος χρόνος για μια διοικητική πράξη λίγων λεπτών. Το ισχύον θεσμικό πλαίσιο αφήνει περιθώρια για διαφορετική οργάνωση, όμως σήμερα δεν υπάρχει γενική δυνατότητα ορκωμοσίας σε Δήμο, ΚΕΠ ή σχολείο. Μια ειδική ρύθμιση για τη νησιωτικότητα θα μπορούσε να λύσει οριστικά το πρόβλημα.
ΑΝΑΛΥΤΙΚΑ
Η περίοδος των μόνιμων διορισμών επαναφέρει κάθε χρόνο μια παλιά και μάλλον παράδοξη ταλαιπωρία για τους εκπαιδευτικούς των νησιωτικών περιοχών.
Ο εκπαιδευτικός μπορεί να γνωρίζει ότι πρόκειται να υπηρετήσει σε ένα συγκεκριμένο νησί, αλλά η ορκωμοσία και η αρχική ανάληψη υπηρεσίας πραγματοποιούνται κατά κανόνα στην έδρα της αρμόδιας Διεύθυνσης Εκπαίδευσης. Έτσι, σε νησιωτικά συμπλέγματα, η διοικητική έδρα μπορεί να βρίσκεται σε διαφορετικό νησί από αυτό στο οποίο τελικά θα εργαστεί.
Η συνέπεια είναι προφανής: ένας άνθρωπος που ήδη καλείται μέσα σε ελάχιστες ημέρες να εγκαταλείψει τον τόπο κατοικίας του, να βρει σπίτι και να οργανώσει τη ζωή του σε ένα νησί, ενδέχεται να χρειάζεται μία επιπλέον μετακίνηση μόνο και μόνο για την ολοκλήρωση της ορκωμοσίας.
Και εδώ τίθεται ένα εύλογο ερώτημα: είναι πραγματικά αναγκαία αυτή η μετακίνηση στην εποχή της ψηφιακής διοίκησης;
Τι λέει πραγματικά ο Υπαλληλικός Κώδικας
Το κρίσιμο άρθρο είναι το άρθρο 19 του ν. 3528/2007, όπως ισχύει μετά και τις τροποποιήσεις του 2024.
Ο νόμος προβλέπει ότι ο όρκος δίνεται ενώπιον του οργάνου που εξέδωσε την πράξη διορισμού ή ενώπιον του οργάνου που ορίζεται στο έγγραφο κοινοποίησης της πράξης. Η ορκωμοσία βεβαιώνεται με πρωτόκολλο, ενώ η ανάληψη καθηκόντων πιστοποιείται χωριστά με έκθεση που υπογράφεται από τον προϊστάμενο της οικείας υπηρεσίας και τον υπάλληλο.
Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία.
Ο Υπαλληλικός Κώδικας δεν γράφει ότι ο νεοδιοριζόμενος εκπαιδευτικός πρέπει σε κάθε περίπτωση να ορκιστεί αποκλειστικά ενώπιον του Διευθυντή Εκπαίδευσης στην έδρα της συγκεκριμένης Διεύθυνσης. Προβλέπει τη δυνατότητα να οριστεί άλλο αρμόδιο όργανο στο έγγραφο κοινοποίησης.
Από την άλλη, αυτό δεν σημαίνει ότι σήμερα ένας εκπαιδευτικός μπορεί από μόνος του να επιλέξει να ορκιστεί στον δήμαρχο, στο ΚΕΠ, στην Αστυνομία ή στον διευθυντή του σχολείου του. Τέτοια γενική εξουσιοδότηση δεν προκύπτει από το ισχύον πλαίσιο.
Χρειάζεται προηγούμενος καθορισμός του αρμόδιου οργάνου από τη Διοίκηση ή ειδικότερη κανονιστική ή νομοθετική ρύθμιση.
Τι έχει κάνει ήδη το Υπουργείο σε εξαιρετικές περιπτώσεις
Υπάρχει, μάλιστα, ήδη ένα σημαντικό προηγούμενο που αποδεικνύει ότι η ορκωμοσία εκτός της περιοχής διορισμού δεν είναι διοικητικά αδύνατη.
Στις επίσημες οδηγίες του Υπουργείου για τους νεοδιοριζόμενους του 2025 προβλεπόταν κανονικά φυσική παρουσία στη Διεύθυνση Εκπαίδευσης της περιοχής διορισμού. Όμως για όσους αποδεδειγμένα αδυνατούσαν να μετακινηθούν για σοβαρούς λόγους υγείας ή λόγω εγκυμοσύνης/λοχείας, δινόταν η δυνατότητα να παρουσιαστούν σε Διεύθυνση Εκπαίδευσης κοντά στον τόπο κατοικίας τους, να ορκιστούν και να αναλάβουν εκεί, και στη συνέχεια τα σχετικά έγγραφα να διαβιβαστούν στην υπηρεσία διορισμού τους.
Άρα, ο διοικητικός μηχανισμός υπάρχει ήδη.
Το ζήτημα είναι γιατί αυτή η δυνατότητα να περιορίζεται μόνο σε ορισμένες εξαιρετικές προσωπικές περιστάσεις και να μην προβλέπεται μια αντίστοιχη λύση όταν υπάρχει αντικειμενική γεωγραφική δυσκολία λόγω νησιωτικότητας.
Η απλούστερη λύση: Ορκωμοσία εκεί όπου θα υπηρετήσει
Μία πρακτική λύση θα ήταν να προβλεφθεί ειδικά για τους εκπαιδευτικούς που διορίζονται σε νησιά διαφορετικά από εκείνο της έδρας της Διεύθυνσης Εκπαίδευσης ότι μπορούν να ολοκληρώνουν τη διαδικασία στο ίδιο το νησί τοποθέτησής τους.
Για παράδειγμα, θα μπορούσε να εξουσιοδοτείται ο διευθυντής μιας ορισμένης σχολικής μονάδας ή άλλο τοπικό διοικητικό όργανο να ολοκληρώνει την ορκωμοσία και την ανάληψη, με άμεση ηλεκτρονική αποστολή των εγγράφων στην αρμόδια Διεύθυνση.
Έτσι ο νεοδιοριζόμενος θα ταξιδεύει μία φορά: κατευθείαν εκεί όπου πρόκειται να εργαστεί και να εγκατασταθεί.
Και γιατί όχι ορκωμοσία μέσω τηλεδιάσκεψης;
Μια ακόμη πιο σύγχρονη λύση θα ήταν η θέσπιση της δυνατότητας εξ αποστάσεως ορκωμοσίας ή διαβεβαίωσης μέσω ασφαλούς τηλεδιάσκεψης, με ηλεκτρονική ταυτοποίηση και ψηφιακή υπογραφή των σχετικών πράξεων.
Σήμερα το άρθρο 19 χρησιμοποιεί τη διατύπωση ότι ο όρκος δίνεται «ενώπιον» του αρμόδιου οργάνου και δεν θεσπίζει ρητά διαδικασία τηλε-ορκωμοσίας. Γι' αυτό, για να μην υπάρχουν αμφισβητήσεις ως προς τη νομιμότητα της διαδικασίας, μια ρητή νομοθετική πρόβλεψη θα ήταν η ασφαλέστερη λύση.
Υπάρχει μάλιστα ήδη ένα βήμα εκσυγχρονισμού στον ίδιο τον Υπαλληλικό Κώδικα: μετά την τροποποίηση του 2024, όποιος επιθυμεί μπορεί αντί όρκου να παράσχει την προβλεπόμενη διαβεβαίωση.
Η μετάβαση λοιπόν σε μια πλήρως ψηφιακή διοικητική διαδικασία δεν μοιάζει ιδιαίτερα μακρινή.
Η νησιωτικότητα δεν είναι απλώς επιχείρημα ευκολίας
Υπάρχει όμως και βαθύτερη θεσμική διάσταση.
Το άρθρο 101 παρ. 4 του Συντάγματος επιβάλλει στον κοινό νομοθέτη και στη Διοίκηση, όταν δρουν κανονιστικά, να λαμβάνουν υπόψη τις ιδιαίτερες συνθήκες των νησιωτικών και ορεινών περιοχών.
Η διάταξη αυτή δεν σημαίνει ότι υπάρχει σήμερα συνταγματικά κατοχυρωμένο «δικαίωμα τηλε-ορκωμοσίας».
Σημαίνει όμως ότι η Πολιτεία έχει ισχυρό θεσμικό έρεισμα για να σχεδιάζει διαδικασίες που δεν αντιμετωπίζουν με τον ίδιο τρόπο έναν νεοδιοριζόμενο στην Αθήνα και έναν νεοδιοριζόμενο που πρέπει να συνδυάσει δύο πλοία, πιθανή διανυκτέρευση και εκατοντάδες ευρώ εξόδων για μια διοικητική πράξη.
Μια μικρή αλλαγή με μεγάλο αποτέλεσμα
Χρειάζεται τελικά κάτι πολύ απλό: ειδική πρόβλεψη για όσους διορίζονται σε νησιά στα οποία δεν εδρεύει η αρμόδια Διεύθυνση Εκπαίδευσης.
Η δυνατότητα θα μπορούσε να δίνεται είτε σε άλλη Διεύθυνση Εκπαίδευσης, είτε σε συγκεκριμένο εξουσιοδοτημένο όργανο πάνω στο νησί, είτε –με σαφή νομοθετική βάση– μέσω τηλεδιάσκεψης.
Το σημερινό σύστημα έχει ήδη αποδείξει ότι μπορεί, σε εξαιρετικές περιπτώσεις, να δεχθεί ορκωμοσία και ανάληψη εκτός της Διεύθυνσης διορισμού.
Το επόμενο βήμα είναι να αναγνωρίσει ότι η γεωγραφία ενός νησιού μπορεί από μόνη της να αποτελεί μια εξαιρετική συνθήκη.
Για έναν νεοδιοριζόμενο εκπαιδευτικό που ξεκινά τη σταδιοδρομία του με μισθό που δύσκολα καλύπτει τα έξοδα μετακίνησης, στέγασης και εγκατάστασης, δεν είναι λογικό η πρώτη επαφή με το Δημόσιο να είναι ένα πρόσθετο, ακριβό και συχνά περίπλοκο ταξίδι μόνο για δύο υπογραφές.
Η ψηφιακή διοίκηση έχει νόημα ακριβώς όταν καταργεί τέτοιες διαδρομές. Και στα νησιά, περισσότερο ίσως από οπουδήποτε αλλού, αυτό δεν είναι πολυτέλεια αλλά ανάγκη.
********
Τα στοιχεία του άρθρου και οι προτάσεις ανήκουν στον αναγνώστη μας Κώστα Σελιανίτη, ΠΕ04.01, Συνταξιούχο Εκπαιδευτικό.
