Η ελληνική γλώσσα κρύβει συχνά παγίδες, καθώς η συνήθεια και η επικράτηση λανθασμένων τύπων στον προφορικό ή γραπτό λόγο δημιουργούν συγχύσεις. Ακολουθούν 6 χαρακτηριστικά παραδείγματα λέξεων και εκφράσεων που οι περισσότεροι γράφουν ή χρησιμοποιούν εσφαλμένα, μαζί με την επιστημονική τους επεξήγηση.
1. «Κολόνα» ή «κολώνα»;
- Σωστή απάντηση: Β) «Κολόνα»
- Επεξήγηση: Βάσει των κανόνων της νεοελληνικής γραμματικής, οι δάνειες λέξεις από ξένες γλώσσες απλοποιούνται ορθογραφικά. Καθώς η λέξη προέρχεται από το ιταλικό colonna, η ορθή της γραφή είναι με την πιο απλή μορφή, δηλαδή με «ο».
2. Υπάρχει ο όρος «βουλεύτρια»;
- Σωστή απάντηση: Α) Ναι, είναι σωστό
- Επεξήγηση: Παρά το γεγονός ότι στον καθημερινό λόγο έχει επικρατήσει το «η βουλευτής» ή το «βουλευτίνα», ο τύπος «βουλεύτρια» αποτελεί τον ομαλό σχηματισμό του θηλυκού γένους για τη συγκεκριμένη κατηγορία επαγγελμάτων (κατ' αναλογία με το ποιητής – ποιήτρια ή νοσηλευτής – νοσηλεύτρια).
3. «Μπίρα» ή «μπύρα»;
- Σωστή απάντηση: Β) Όχι, το γράψαμε σωστά («μπίρα»)
- Επεξήγηση: Αν και η γραφή με «υ» είναι ιδιαίτερα διαδεδομένη, η λέξη αποτελεί αντιδάνειο από το γερμανικό bier μέσω του ιταλικού birra. Ως ξένο δάνειο, υπάγεται στον κανόνα της απλοποίησης και γράφεται με «ι».
4. «Όπα!» ή «ώπα!»;
- Σωστή απάντηση: Α) Ολόσωστοι («όπα!»)
- Επεξήγηση: Το επιφώνημα προέρχεται από τη μίμηση της τουρκικής λέξης hop. Ως εκ τούτου, ως γλωσσικό δάνειο, ακολουθεί τον κανόνα της απλούστερης γραφής και συντάσσεται με «ο».
5. «Απολαύω της εμπιστοσύνης» ή «απολαμβάνω»;
- Σωστή απάντηση: Β) Σωστότατοι («απολαύω»)
- Επεξήγηση: Υπάρχει ετυμολογική και σημασιολογική διαφοροποίηση μεταξύ των δύο ρημάτων:
- Απολαμβάνω: Συντάσσεται με αιτιατική και σημαίνει «χαίρομαι/ευχαριστιέμαι κάτι» (π.χ. απολαμβάνω τον καφέ μου).
- Απολαύω: Συντάσσεται με γενική και σημαίνει «είμαι αποδέκτης / χαίρω εκτίμησης» (π.χ. απολαύω της εμπιστοσύνης). Η χρήση του «απολαμβάνω» με γενική θεωρείται καταχρηστική.
6. «Ζάπλουτος» ή «ζάμπλουτος»;
- Σωστή απάντηση: Α) Φτωχοί γλωσσικά: το σωστό είναι «ζάπλουτος»
- Επεξήγηση: Η λέξη είναι αρχαιοελληνική και σχηματίζεται από το επιτατικό μόριο ζα- (που σημαίνει «πολύ») και τη λέξη πλούτος (ζάπλουτος = βαθύπλουτος). Ο τύπος «ζάμπλουτος» αποτελεί μεταγενέστερη λανθασμένη παραφθορά, πιθανότατα από σύγχυση με τη λέξη πάμπλουτος (παν + πλούτος).
