Για χιλιάδες εκπαιδευτικούς, η ανακοίνωση του μόνιμου διορισμού αποτελεί την πιο πολυαναμενόμενη στιγμή της επαγγελματικής τους ζωής. Είναι η δικαίωση ύστερα από χρόνια αναπλήρωσης, αβεβαιότητας, συνεχών μετακινήσεων και προσμονής. Είναι η στιγμή που το όνειρο αποκτά υπόσταση.
Κι όμως, σχεδόν αμέσως μετά τη χαρά, έρχεται η πραγματικότητα.
Για τη μεγάλη πλειονότητα των νεοδιόριστων, ο διορισμός δεν σημαίνει επιστροφή στον τόπο κατοικίας τους. Αντίθετα, σημαίνει μια νέα μετακόμιση, συνήθως σε νησί, σε ακριτική ή ορεινή περιοχή, εκατοντάδες χιλιόμετρα μακριά από το σπίτι τους. Και αυτή η νέα αρχή συνοδεύεται από ένα οικονομικό βάρος που πολλές φορές ξεπερνά τις πραγματικές δυνατότητες ενός ανθρώπου που αμείβεται με έναν από τους χαμηλότερους μισθούς στο Δημόσιο.
Ο μισθός δεν αρκεί
Ένας νεοδιόριστος εκπαιδευτικός λαμβάνει καθαρό μισθό που κυμαίνεται περίπου μεταξύ 850 και 950 ευρώ, ανάλογα με τα οικογενειακά δεδομένα, τα επιδόματα και τις κρατήσεις.
Το πρόβλημα όμως δεν είναι μόνο το ύψος του μισθού. Είναι η τεράστια αναντιστοιχία ανάμεσα στις αποδοχές και στο πραγματικό κόστος ζωής στις περιοχές όπου καλείται να υπηρετήσει.
Σε πολλά νησιά, σε τουριστικές περιοχές αλλά και σε αρκετές μεγάλες πόλεις, τα ενοίκια έχουν εκτοξευθεί. Ένα μικρό διαμέρισμα ή ακόμη και μία γκαρσονιέρα δύσκολα βρίσκεται κάτω από 450-600 ευρώ, ενώ σε δημοφιλείς νησιωτικούς προορισμούς το κόστος είναι ακόμη υψηλότερο.
Έτσι, μόνο για τη στέγη, ένας εκπαιδευτικός μπορεί να δαπανά το 60% έως και το 70% του μισθού του.
Το πραγματικό μηνιαίο κόστος
Αν προστεθούν οι ανελαστικές δαπάνες, η εικόνα γίνεται ακόμη πιο πιεστική.
Κατηγορία δαπάνης Μέσο μηνιαίο κόστος
Ενοίκιο 500 €
Ρεύμα - νερό - κοινόχρηστα 120 €
Ίντερνετ και κινητό 40 €
Διατροφή 280 €
Μετακινήσεις 120 €
Λοιπά βασικά έξοδα 120 €
Σύνολο 1.180 €
Ακόμη και με συντηρητικούς υπολογισμούς, οι βασικές ανάγκες ξεπερνούν τον μηνιαίο μισθό.
Και στον παραπάνω πίνακα δεν έχουν υπολογιστεί έκτακτα ιατρικά έξοδα, ένδυση, προσωπικές ανάγκες, κοινωνική ζωή, βιβλία, επιμορφώσεις ή η αποταμίευση που κάθε εργαζόμενος θα έπρεπε να μπορεί να πραγματοποιεί.
Οι οικονομικές δυσκολίες ξεκινούν πριν ακόμη πατήσει ο εκπαιδευτικός στο σχολείο.
Η πρώτη εγκατάσταση απαιτεί σημαντικά ποσά:
εγγύηση ενός ή δύο ενοικίων,
προκαταβολή,
μεταφορική εταιρεία,
αγορά βασικού εξοπλισμού,
οικιακές συσκευές,
είδη πρώτης ανάγκης,
έξοδα μετακίνησης προς τον τόπο διορισμού.
Το ποσό αυτό συχνά κυμαίνεται μεταξύ 2.000 και 3.500 ευρώ, χρήματα που πολλοί νέοι εκπαιδευτικοί είτε δεν διαθέτουν είτε αναγκάζονται να δανειστούν από την οικογένειά τους.
Εάν ένας εκπαιδευτικός έχει μηνιαίες ανελαστικές δαπάνες περίπου 1.180 ευρώ και καθαρές αποδοχές 900 ευρώ, τότε το μηνιαίο έλλειμμα προσεγγίζει τα 280 ευρώ.
Σε ετήσια βάση αυτό μεταφράζεται σε:
περίπου 3.300 έως 3.500 ευρώ οικονομικής επιβάρυνσης μόνο για την κάλυψη βασικών αναγκών.
Αν προστεθούν τα έξοδα της αρχικής εγκατάστασης, οι μετακινήσεις προς τον τόπο μόνιμης κατοικίας τα Σαββατοκύριακα ή στις γιορτές, καθώς και οι απρόβλεπτες ανάγκες, το πραγματικό κόστος του πρώτου έτους μπορεί εύκολα να φτάσει ή ακόμη και να ξεπεράσει τις 6.000 ευρώ.
Και αυτό δεν αφορά μία εξαιρετική περίπτωση. Για χιλιάδες νεοδιόριστους αποτελεί την καθημερινότητα.
Τα δύο πρώτα χρόνια είναι τα δυσκολότερα
Οι περισσότεροι νεοδιόριστοι υποχρεώνονται να παραμείνουν για τουλάχιστον δύο χρόνια στον τόπο διορισμού τους πριν αποκτήσουν δυνατότητα μετάθεσης.
Για όσους διορίζονται σε απομακρυσμένες περιοχές, αυτό σημαίνει δύο χρόνια διπλής ζωής.
Συχνά εξακολουθούν να διατηρούν δεσμούς και υποχρεώσεις στον τόπο κατοικίας τους, ενώ παράλληλα πληρώνουν όλα τα έξοδα μιας δεύτερης κατοικίας.
Δεν είναι λίγες οι περιπτώσεις όπου οι οικογένειες συνεχίζουν να στηρίζουν οικονομικά παιδιά ηλικίας 30 ή ακόμη και 40 ετών που έχουν πλέον μόνιμη εργασία, επειδή ο μισθός τους δεν επαρκεί για να καλύψει τα στοιχειώδη.
Το παράδοξο του ελληνικού σχολείου
Η ελληνική Πολιτεία επενδύει σημαντικούς πόρους για να στελεχώσει τα σχολεία με μόνιμο προσωπικό. Ωστόσο, την ίδια στιγμή, ένα μεγάλο μέρος αυτού του προσωπικού καλείται να χρηματοδοτήσει ουσιαστικά μόνο του τον διορισμό του.
Ο διορισμός, που θα έπρεπε να αποτελεί το τέλος μιας μακράς περιόδου επισφάλειας, μετατρέπεται σε μια νέα περίοδο οικονομικής δοκιμασίας.
Και όσο οι τιμές της στέγασης, της ενέργειας και των βασικών αγαθών συνεχίζουν να αυξάνονται, τόσο μεγαλώνει η απόσταση ανάμεσα στον μισθό και στις πραγματικές ανάγκες ενός νέου εκπαιδευτικού.
Το ερώτημα που παραμένει
Η συζήτηση για τους διορισμούς συνήθως περιορίζεται στον αριθμό των θέσεων που εγκρίνονται κάθε χρόνο. Σπάνια όμως τίθεται ένα εξίσου κρίσιμο ερώτημα:
Πόσο κοστίζει τελικά στον ίδιο τον εκπαιδευτικό ο διορισμός του;
Για πολλούς, η απάντηση δεν μετριέται μόνο σε ευρώ. Μετριέται σε αναγκαστικές οικονομίες, σε αναβολή δημιουργίας οικογένειας, σε δεύτερες δουλειές, σε συνεχή οικονομική εξάρτηση από τους γονείς και σε μια καθημερινότητα όπου η επαγγελματική δικαίωση συνοδεύεται από μόνιμη οικονομική ανασφάλεια.
Και ίσως αυτή να είναι η μεγαλύτερη αντίφαση του ελληνικού εκπαιδευτικού συστήματος: ζητά από τους ανθρώπους που θα διαμορφώσουν τις επόμενες γενιές να ξεκινήσουν τη μόνιμη σταδιοδρομία τους πληρώνοντας, ουσιαστικά, οι ίδιοι το κόστος του διορισμού τους.
