Πόσα βιβλία μπορούν να ισχυριστούν ότι παρέμειναν ζωντανά μέσα στις σχολικές αίθουσες επί αιώνες; Οι μύθοι του Αισώπου αποτελούν μία από αυτές τις σπάνιες περιπτώσεις. Η αλεπού και τα σταφύλια, ο λαγός και η χελώνα, ο λύκος και το αρνί εξακολουθούν να διαβάζονται από γενιές μαθητών, αποτελώντας ένα από τα πιο διαχρονικά εκπαιδευτικά εργαλεία στην ιστορία του σχολείου.
Η πορεία τους ως σχολικού βιβλίου ξεκινά πολύ πριν από την ίδρυση του ελληνικού κράτους. Μετά την Άλωση της Κωνσταντινούπολης, η εκπαίδευση στηρίζεται κυρίως σε θρησκευτικά αναγνώσματα. Παράλληλα, όμως, οι λόγιοι του απόδημου ελληνισμού αξιοποιούν την τυπογραφία της Βενετίας και άλλων ευρωπαϊκών πόλεων για να εκδώσουν βιβλία κατάλληλα για τη μόρφωση των νέων.
Σε αυτό το πλαίσιο, ήδη από τον 16ο αιώνα οι μύθοι του Αισώπου κυκλοφορούν σε ελληνικές και λατινικές εκδόσεις ειδικά για σχολική χρήση. Πολλά από αυτά τα βιβλία έφεραν την ένδειξη in usum scholarum («για χρήση στα σχολεία»), γεγονός που δείχνει ότι προορίζονταν εξαρχής ως διδακτικά εγχειρίδια.
Η επιτυχία τους δεν ήταν τυχαία. Οι σύντομες αφηγήσεις, η απλή γλώσσα, οι πρωταγωνιστές-ζώα και τα σαφή νοήματα τις καθιστούσαν ιδανικές για τη διδασκαλία της ανάγνωσης και της γλώσσας. Ταυτόχρονα, οι μύθοι έδιναν αφορμή για συζήτηση γύρω από τη δικαιοσύνη, τη φιλοδοξία, την εξουσία, την αλαζονεία και τις ανθρώπινες σχέσεις.
Κατά τον 18ο αιώνα, με την άνθηση του Νεοελληνικού Διαφωτισμού, η θέση τους ενισχύεται ακόμη περισσότερο. Οι Έλληνες διαφωτιστές αντιμετωπίζουν την εκπαίδευση όχι μόνο ως μέσο μετάδοσης γνώσεων αλλά και ως εργαλείο διαμόρφωσης ελεύθερων και σκεπτόμενων ανθρώπων. Ο Ιώσηπος Μοισιόδακας θεωρούσε τους μύθους εξαιρετικό μέσο για τη διδασκαλία της γλώσσας, ενώ ο Αδαμάντιος Κοραής, με τη Συναγωγή Αισωπείων Μύθων, επιδίωξε να συνδέσει την αρχαία ελληνική γραμματεία με τις ιδέες του ευρωπαϊκού Διαφωτισμού.
Δύο και πλέον χιλιάδες χρόνια μετά τη δημιουργία τους, οι μύθοι του Αισώπου εξακολουθούν να βρίσκονται στα σχολικά βιβλία. Οι διδακτικές μέθοδοι έχουν αλλάξει και οι ψηφιακές τεχνολογίες έχουν μεταμορφώσει την τάξη, όμως τα ερωτήματα που θέτουν παραμένουν διαχρονικά: τι είναι δικαιοσύνη, πώς ασκείται η εξουσία, γιατί η αλαζονεία οδηγεί στην αποτυχία και ποια είναι η αξία της σύνεσης.
Ίσως αυτή να είναι η μεγαλύτερη επιτυχία του Αισώπου. Οι μύθοι του δεν προσφέρουν έτοιμες απαντήσεις· καλούν τα παιδιά να παρατηρήσουν τον κόσμο, να σκεφτούν και να καταλήξουν στα δικά τους συμπεράσματα. Και γι' αυτό εξακολουθούν να έχουν μια σταθερή θέση στο σχολείο εδώ και αιώνες.
Ευαγγελία Κανταρτζή
Διευθύντρια του Μουσείου Σχολικής Ζωής και Εκπαίδευσης
