Όταν ακούμε τη λέξη Erasmus+, οι περισσότεροι σκεφτόμαστε ταξίδια, επισκέψεις σε σχολεία του εξωτερικού και γνωριμία με άλλες χώρες. Είναι όμως αυτή η πραγματική αξία ενός ευρωπαϊκού προγράμματος;
Ως διευθύντρια ενός δημόσιου σχολείου που ολοκλήρωσε φέτος ένα ακόμη σχέδιο Erasmus+, μπορώ να πω με βεβαιότητα ότι τα ταξίδια ήταν μόνο η αφορμή. Το πραγματικό κέρδος βρίσκεται σε όσα αλλάζουν μέσα στους ανθρώπους και στα σχολεία όταν ανοίγονται στον κόσμο.
Κατά τη διάρκεια του σχολικού έτους 2025–2026, τρεις εκπαιδευτικοί του 1ου Γυμνασίου Πεύκων συμμετείχαν σε επιμορφωτικό πρόγραμμα στην Ιρλανδία, ενώ είκοσι πέντε μαθητές και μαθήτριες, συνοδευόμενοι από τέσσερις εκπαιδευτικούς, πραγματοποίησαν ομαδική κινητικότητα στη Γερμανία, φιλοξενούμενοι από το συνεργαζόμενο σχολείο Franziskus Grund- und Realschule plus στο Irrel.
Οι δύο κινητικότητες μάς έδωσαν την ευκαιρία να γνωρίσουμε από κοντά διαφορετικές εκπαιδευτικές φιλοσοφίες. Στην Ιρλανδία μάς εντυπωσίασε η εμπιστοσύνη που δείχνει το σχολείο στους μαθητές, η έμφαση στην προσωπική ανάπτυξη, στη δημιουργικότητα και στις δεξιότητες ζωής. Το περίφημο Transition Year, ένα προαιρετικό μεταβατικό έτος ανάμεσα στις δύο βαθμίδες της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης, επιτρέπει στους μαθητές να συμμετέχουν σε εθελοντικές δράσεις, να επισκέπτονται επιχειρήσεις, να υλοποιούν projects, να αποκτούν εργασιακές εμπειρίες και να καλλιεργούν δεξιότητες που δύσκολα αναπτύσσονται μέσα από το παραδοσιακό πρόγραμμα σπουδών.
Στη Γερμανία, αντίθετα, διαπιστώσαμε πόσο στενά μπορεί να συνδέεται το σχολείο με την κοινωνία και την αγορά εργασίας. Το διττό σύστημα επαγγελματικής εκπαίδευσης, η αναγνώριση της αξίας των τεχνικών επαγγελμάτων και η υπευθυνότητα που καλλιεργείται στους μαθητές αποτελούν στοιχεία που δύσκολα αφήνουν έναν εκπαιδευτικό αδιάφορο.
Ταυτόχρονα, όμως, η επαφή με άλλα εκπαιδευτικά συστήματα μάς βοήθησε να δούμε και το ελληνικό σχολείο με διαφορετική ματιά.
Στη δημόσια συζήτηση συχνά επικεντρωνόμαστε στις αδυναμίες του. Η σύγκριση, όμως, μάς έκανε να εκτιμήσουμε περισσότερο και τα σημαντικά πλεονεκτήματά του: την ισχυρή ακαδημαϊκή προετοιμασία των μαθητών, την υψηλή επιστημονική κατάρτιση των εκπαιδευτικών και το επίπεδο γνώσεων που αποκτούν οι νέοι μας, ιδιαίτερα στις θετικές επιστήμες.
Το Erasmus+ δεν σε οδηγεί να θεωρήσεις κάποιο εκπαιδευτικό σύστημα καλύτερο από ένα άλλο. Σε βοηθά να αντιληφθείς ότι κάθε χώρα έχει διαμορφώσει λύσεις που ανταποκρίνονται στις δικές της κοινωνικές ανάγκες και ότι όλες έχουν κάτι πολύτιμο να προσφέρουν στον ευρωπαϊκό διάλογο για την εκπαίδευση.
Το σημαντικότερο, όμως, δεν ήταν όσα είδαμε εμείς οι εκπαιδευτικοί.
Ήταν όσα έζησαν οι μαθητές μας.
Για πολλούς από αυτούς ήταν η πρώτη φορά που ταξίδεψαν στο εξωτερικό χωρίς τις οικογένειές τους. Έμαθαν να συνεργάζονται, να προσαρμόζονται σε ένα διαφορετικό περιβάλλον, να επικοινωνούν καθημερινά στα αγγλικά, να αποκτούν αυτοπεποίθηση και να συνειδητοποιούν ότι οι νέοι της Ευρώπης έχουν πολύ περισσότερα κοινά απ' όσα τους χωρίζουν.
Τα ερωτηματολόγια αξιολόγησης που συμπλήρωσαν μετά την επιστροφή τους επιβεβαίωσαν αυτή την εικόνα. Σχεδόν όλοι δήλωσαν ότι θα ήθελαν να συμμετάσχουν ξανά σε πρόγραμμα Erasmus+, ενώ ως σημαντικότερο όφελος δεν ανέφεραν κάποια συγκεκριμένη δραστηριότητα ή μάθημα, αλλά τους ανθρώπους που γνώρισαν, τις φιλίες που δημιούργησαν και τις εμπειρίες που απέκτησαν.
Η επίδραση του προγράμματος, όμως, δεν σταμάτησε στις δύο κινητικότητες. Οι εμπειρίες και τα συμπεράσματα διαχύθηκαν σε ολόκληρη τη σχολική κοινότητα μέσα από παρουσιάσεις, εκπαιδευτικό υλικό, δράσεις διάχυσης και τον ειδικό ιστότοπο του έργου. Παράλληλα, αποτέλεσαν αφορμή για έναν γόνιμο διάλογο σχετικά με το τι μπορεί να μάθει το ελληνικό σχολείο από άλλες ευρωπαϊκές χώρες, χωρίς να χάσει τη δική του ταυτότητα.
Το σχέδιό μας ολοκληρώθηκε τυπικά με τη λήξη του σχολικού έτους 2025–2026. Η συνεργασία μας, όμως, δεν τελειώνει εδώ. Τον Σεπτέμβριο το 1ο Γυμνάσιο Πεύκων θα υποδεχθεί μαθητές και εκπαιδευτικούς του συνεργαζόμενου σχολείου από το Irrel, στο πλαίσιο του δικού τους προγράμματος Erasmus+. Οι συνεργασίες που γεννιούνται μέσα από το Erasmus+ δεν εξαντλούνται σε μία κινητικότητα. Μετατρέπονται σε σχέσεις εμπιστοσύνης, ανταλλαγής εμπειριών και κοινής προσπάθειας για ένα πιο ανοιχτό και σύγχρονο ευρωπαϊκό σχολείο.
Αν με ρωτούσε σήμερα κάποιος τι κερδίζει πραγματικά ένα σχολείο από το Erasmus+, δεν θα απαντούσα «ένα ταξίδι στην Ευρώπη».
Θα απαντούσα ότι κερδίζει έναν διαφορετικό τρόπο να βλέπει τον κόσμο.
Ένα σχολείο που μαθαίνει από άλλα σχολεία. Εκπαιδευτικούς που επιστρέφουν με νέες ιδέες. Μαθητές που ανακαλύπτουν τις δυνατότητές τους και συνειδητοποιούν ότι η Ευρώπη δεν είναι μια αφηρημένη έννοια, αλλά μια καθημερινή εμπειρία συνεργασίας, αλληλεγγύης και κοινής προόδου.
Και αυτό είναι, τελικά, το μεγαλύτερο κέρδος του Erasmus+.
Της Χρυσάνθης Τζικούδη – Παπαγεωργίου
Διευθύντριας του 1ου Γυμνασίου Πεύκων Θεσσαλονίκης
