Ποιο θα μπορούσε να είναι ένα άλλο Λύκειο; Μεγάλη συζήτηση γίνεται τον τελευταίο καιρό λόγω αφενός της αυτοκτονίας των δύο μαθητριών στην Ηλιούπολη και αφετέρου της προοπτικής της δημιουργίας του Εθνικού Απολυτήριου.
Για άλλη μια φορά, ξεκινάμε από το τέλος κι όχι από την αρχή. Και η αρχή είναι η βρεφονηπιακή φροντίδα, το ηλικιακό διάστημα 2 έως 4 ετών και όχι η προσχολική εκπαίδευση, δηλαδή το ηλικιακό διάστημα 4 έως 6 ετών. Τάδε έφη ο ακαδημαϊκός Γιώργος Χρούσσος, που σίγουρα γνωρίζει πολύ περισσότερα.[1] Ο ίδιος όμως σημαντικός επιστήμονας τοποθετήθηκε και για το ζήτημα της ευρύτερης ανάπτυξης του εγκεφάλου με αφορμή τα γεγονότα της Ηλιούπολης.[2]Και τοποθετήθηκε με παρόμοιο τρόπο. Ποια είναι η θέση του: ότι το βρέφος, το νήπιο, το παιδί και ο έφηβος χρειάζονται πληθώρα εμπειριών και ερεθισμάτων ώστε ο εγκέφαλος να αναπτυχθεί πλήρως και στο μέγιστο των δυνατοτήτων του. Οι εμπειρίες πηγάζουν μέσα από την ενσώματη μάθηση, δηλαδή μέσα από διαδικασίες και δραστηριότητες όπου συμμετέχει το αναπτυσσόμενο άτομο με όλο του το είναι: με το σώμα του, με την φαντασία του, με όλες του τις αισθήσεις και σε κοινωνική διάδραση με άλλα πρόσωπα.
Αν ρωτηθεί ο οποιοδήποτε μαθητής στη χώρα «ποια χρονιά της σχολικής σου πορείας θυμάσαι με νοσταλγία», θα σου πουν η πλειονότητα: το Νηπιαγωγείο. Εκεί όπου η διδακτική πράξη είναι προσαρμοσμένη στις ηλικιακές ανάγκες των παιδιών. Εκεί που τα νήπια δουλεύουν σε κύκλο, όλα μαζί, τραγουδώντας, χορεύοντας, ζωγραφίζοντας και δραματοποιώντας έννοιες, πρόσωπα και καταστάσεις. Με την είσοδο στο Δημοτικό σιγά-σιγά χάνεται το γέλιο και παίρνει τη θέση του η ακαδημαϊκή σοβαρότητα και το άγχος της επίδοσης. Δεν δίνεται έμφαση στις σχέσεις των παιδιών μεταξύ τους αλλά στον ανταγωνισμό τους. Δεν δίνεται προτεραιότητα στη φαντασία και στη δημιουργικότητα αλλά στην κατανόηση και την απόδοση.
Τα παιδιά στο Λύκειο, έτσι όπως λειτουργεί σήμερα, πραγματικά δεινοπαθούν. Κυρίως γιατί βαριούνται. Σε μια ηλικία που έχουν τη δυνατότητα να πάρουν πρωτοβουλίες, να δημιουργήσουν, να αυτενεργήσουν, είναι καταδικασμένα να ακούν, να βλέπουν, να γράφουν και να αποστηθίζουν. Πόσο έχουμε αποτύχει όταν το σχολείο σήμερα είναι σχεδόν ίδιο όσο και 35 χρόνια πριν; Μιας που τα παιδιά μου τελείωσαν φέτος την Α΄Λυκείου κι έχοντας ζήσει από κοντά μια ολόκληρη χρονιά, προτείνω μια αλλαγή που θεωρώ πως θα έβρισκε σύμφωνους και μαθητές και εκπαιδευτικούς: όλα τα μαθήματα να γίνουν δίωρα με αντίστοιχο, ριζικό, περιορισμό της ύλης. Και να προστεθούν μία επιπλέον ώρα Φυσικής Αγωγής, 2 ώρες μουσική, 2 ώρες εικαστικά, 2 ώρες θέατρο.
Έχοντας 9 ώρες μαθημάτων με αισθητική, σωματική και ψυχοκοινωνική στόχευση στο ωρολόγιο πρόγραμμα, σημαίνει ότι σε καθημερινή βάση οι μαθητές θα έχουν μόνο 5 ώρες τυπικά μαθήματα Γενικής Παιδείας. Με την εξίσωση των ωρών, όλα τα μαθήματα θα αποκτήσουν την ίδια βαρύτητα. Θα λογίζεται ως εξίσου σημαντική η πληροφορική, όσο και η άλγεβρα και τα αρχαία, η μουσική ή η πολιτική παιδεία. Ο σκοπός του κάθε μαθήματος σταματά να είναι η αφομοίωση της ύλης αλλά η εξάσκηση του εγκεφάλου σε πολλούς και διαφορετικούς τρόπους σκέψης. Όταν η Τεχνητή Νοημοσύνη σου προσφέρει απλόχερα την εγκυκλοπαιδική γνώση, ποιος ο λόγος να την αποστηθίζεις; Πιο σημαντικό είναι να την κατανοείς, να την εντάσσεις σε ένα πλαίσιο διαλόγου και σκέψης. Και να μπορείς να την αξιοποιήσεις.
Τι σημαίνει όμως ένα σχολείο που προσφέρει άσκηση, τέχνη και χώρο για δημιουργία; Πρόκειται για ένα σχολείο που ακούει τον έφηβο, που του επιτρέπει να μεγαλώσει ψυχικά και κοινωνικά μέσα στο πιο οικείο του περιβάλλον, που του αφήνει τον χρόνο και τον χώρο να σκεφτεί τον εαυτό του και το μέλλον του. Και του επιτρέπει να αναπτύξει όλες τις εγγενείς του δυνατότητες. Αλήθεια, αυτό δεν είναι το ζητούμενο όλων των γονέων; Αν όχι, ίσως θα πρέπει να ξανασκεφτούμε τον ρόλο μας και τη στάση μας απέναντι στα παιδιά μας.
Είναι πιο σημαντική η συσσώρευση γνώσεων από την ευτυχία; Πολλά παιδιά στο Λύκειο εγκαταλείπουν τον αθλητισμό, τη μουσική, τον χορό ή το θέατρο, είτε σε επίπεδο δραστηριοτήτων ομίλων του σχολείου είτε ως εξωσχολικές δραστηριότητες. Θεωρείται, από πολλούς γονείς, κάθε τέτοια ενασχόληση ως «χαμένες ώρες», όταν είναι άλλες οι προτεραιότητες. Και αναρωτιέμαι συχνά ποιες είναι αυτές οι προτεραιότητες; Το 18 αντί του 16 σε ένα μάθημα; Πόσα πολύ περισσότερα θα κερδίσει ένα παιδί αν συνεχίζει να μαθαίνει μουσική, να παίζει θέατρο, να αθλείται από το φτιάξει μια μονοδιάστατη καθημερινότητα από τα 15 του χρόνια από το σπίτι στο σχολείο, από το σχολείο στο φροντιστήριο και πίσω; Φέτος έτυχε να παρακολουθήσω σχολικές θεατρικές παραστάσεις με πρωταγωνιστές μαθητές της Γ ΄ Λύκειου. Χάρηκα τους γονείς εκείνους που τους επέτρεψαν να αναπνεύσουν πνευματικά, ψυχικά και σωματικά σε μια τόσο δύσκολη χρονιά της ζωής τους.
Ο Γιώργος Χρούσσος σημειώνει ότι αν δεν φροντίζουμε την ολόπλευρη, προσεκτική εκπαίδευση και ανάπτυξη των παιδιών μας, αυτοτραυματιζόμαστε ως έθνος και ως κοινωνία. Ο αυτοτραυματισμός αυτός μπορεί να γίνει προάγγελος μύριων κακών που όταν τα αντιληφθούμε θα είναι πολύ αργά.[3] Επομένως όλοι και όλες, γονείς και εκπαιδευτικοί, πολιτικοί και ακαδημαϊκοί, οφείλουμε να αναθεωρήσουμε ό,τι έχουμε ζήσει και ό,τι έχουμε πράξει μέχρι στιγμής. Να σκεφτούμε το σχολείο με ένα νέο βλέμμα, καθαρό από προκαταλήψεις και συνήθειες. Να αφήσουμε τους νέους μας να ανασάνουν ψυχικά και πνευματικά.
Και το κυριότερο: να σκεφτούμε ένα νέο σχολείο, από τον βρεφικό σταθμό μέχρι το Λύκειο που να αμβλύνει κι όχι να εδραιώνει ή να μεγεθύνει τις ανισότητες. Ένα σχολείο που να μην προϋποθέτει τη γνώση του, που να μην προϋποθέτει το μορφωτικό κεφάλαιο της οικογένειας[4] αλλά να ανατρέπει τους συσχετισμούς, να εγκαθιδρύει νέες έξεις, να ταρακουνάει παγιωμένες αντιλήψεις και πεποιθήσεις. Ένα σχολείο που θα έχει ως στόχο να δημιουργήσει μια νέα κοινωνία ανθρώπων ευτυχισμένων, δημιουργικών με ίσες ευκαιρίες όπου όλοι να μπορούν να προσφέρουν το μέγιστο από αυτό το ιδιαίτερο κάτι που έχουν και τους κάνει μοναδικούς.
Αν δεν σκεφτόμαστε έτσι, αν επιμένουμε ότι η σχολική πρόοδος και η σχολική αποτυχία είναι φυσικά φαινόμενα που δεν μπορούμε να τα αλλάξουμε, τότε πουθενά δεν αποσκοπούμε˙ απλώς θέλουμε να αλλάξουμε λιγάκι, να μερεμετίσουμε ένα οικοδόμημα που ήδη καταρρέει. Για να χτίσεις όμως κάτι γερό και αληθινά νέο, κατεδαφίζεις και ρίχνεις νέα θεμέλια. Οι εκπαιδευτικοί μας, ειδικά οι νεότεροι, το θέλουν και το μπορούν. Η πολιτική βούληση είναι το ζητούμενο. Υπάρχει;
*θεατρολόγος – συγγραφέας
Εργαστηριακό Διδακτικό Προσωπικό
Τμήμα Θεατρικών Σπουδών ΕΚΠΑ
[1] Γιώργος Π. Χρούσσος, «Η Ελλάδα του 21ου αιώνα και τα όρια του εθνικού αυτοτραυματισμού», εφ. Η Καθημερινή, 14 Ιουνίου 2026. https://www.kathimerini.gr/opinion/564282667/i-ellada-toy-21oy-aiona-kai-ta-oria-toy-ethnikoy-aytotraymatismoy/
[2] Ντάνι Βέργου, «Η αβάσταχτη μοναξιά των παιδιών», εφ. Η εφημερίδα των συντακτών, 24-25 Μαϊου 2026, σ.22-23, https://www.efsyn.gr/longform/i-avastahti-monaxia-ton-paidion/ όπου ο Γ. Χρούσσος δίνει συνέντευξη με τίτλο «Ζούμε μια σιωπηλή πανδημία ψυχικής δυσφορίας των νέων».
[3] Χρούσσος, ό.π. υποσ. 1.
[4] Νέλλη Ασκούνη, Κοινωνικές ανισότητες στο σχολείο, ΥΠΕΠΘ -ΕΚΠΑ, Αθήνα 2007, Σειρά: «Κλειδιά και Αντικλείδια», προσβάσιμο εδώ: https://repository-edulll.ekt.gr/edulll/bitstream/10795/931/3/931.pdfBλέπε επίσης και Ίλια Λακίδου, «Το παιδί μου θα πετύχει; Όροι και προϋποθέσεις της σχολικής επιτυχίας», www.alfavita.gr, 24/07/2025, https://www.alfavita.gr/ekpaideysi/484911_paidi-moy-tha-petyhei-oroi-kai-proypotheseis-tis-sholikis-epityhias
