Η εισαγωγή της Τεχνητής Νοημοσύνης (ΤΝ) στην εκπαίδευση παρουσιάζεται συχνά ως μια «μαγική λύση» που θα αυτοματοποιήσει τη μάθηση. Αυτό αναγκάζει εμάς τους εκπαιδευτικούς να μπαίνουμε σε έναν αγώνα δρόμου προκειμένου να μη μείνουμε πίσω. Ωστόσο, μετά από μερικούς μήνες εφαρμογής ενός ψηφιακού οικοσυστήματος σε τμήματα Νοσηλευτικής και Μαθητείας ΕΠΑΛ, η πραγματικότητα αποδείχθηκε πολύ πιο σύνθετη, με εξελίξεις μη αναμενόμενες  και τελικά, άκρως ενδιαφέρουσες.

Το ζήτημα της ασφάλειας

Κάτι που δεν είχα φανταστεί στην αρχή είναι το κρίσιμο ζήτημα της ασφάλειας. Κάθε δωρεάν εργαλείο ενέχει τον κίνδυνο να «μαθαίνει» από εσένα, αποθηκεύοντας δεδομένα και ψηφιακά αποτυπώματα. Αυτό σημαίνει ότι ευαίσθητα στοιχεία των μαθητών μπορεί να εκτεθούν στο διαδίκτυο πέρα από τα δεδομένα που διαχειριζόμαστε επίσημα ως εκπαιδευτικοί. Εδώ αναδεικνύεται η σημασία της εγγραφής μέσω SSO (Single Sign-On: σύνδεση με έναν κεντρικό λογαριασμό Google, Microsoft κ.λπ.), η οποία προσφέρει μεγαλύτερη ασφάλεια τόσο στα δωρεάν όσο και στα πληρωμένα εργαλεία.

Το «φίλτρο» του εκπαιδευτικού

Η πρώτη και κυριότερη διαπίστωση είναι ότι η ΤΝ δεν είναι αλάθητη. Στην προσπάθεια παραγωγής εξειδικευμένου υλικού, ήρθα αντιμέτωπος με τις λεγόμενες «παραισθήσεις» της τεχνολογίας, ειδικά σε τεχνικά αρκτικόλεξα και ελληνική ορολογία, αλλά και με την αναντιστοιχία ως προς την ύλη των παλιών σχολικών βιβλίων.

Ειναι ετσι αναγκαίος  ο ρόλος του εκπαιδευτικού ως εγγυητή της αλήθειας της πραγματικότητας. Δεν μπορούμε να εμπιστευτούμε την ΤΝ χωρίς διαρκή έλεγχο, διασταύρωση στοιχείων και ενημέρωση από ειδικούς ειδικά όταν απευθυνόμαστε σε παιδιά με μαθησιακές δυσκολίες, όπου η εξατομίκευση πρέπει να γίνεται με ιδιαίτερη προσοχή. Η ΤΝ προετοιμάζει το υλικό, αλλά ο εκπαιδευτικός είναι εκείνος που θα το διορθώσει πριν φτάσει στο θρανίο. Συχνά μάλιστα, η προετοιμασία της ΤΝ, αν και ταχύτερη, αποδεικνύεται «φτωχότερη» από το υλικό που έχει δημιουργήσει ένας έμπειρος δάσκαλος από μόνος του.

Η πρόκληση της ορολογίας

Αυτό που με δυσκόλεψε περισσότερο ήταν η εξειδικευμένη ορολογία των ΕΠΑΛ. Δίνοντας εντολές στην ΤΝ για τη δημιουργία μιας παρουσίασης, βρέθηκα μπροστά σε λανθασμένες μεταφράσεις από τα αγγλικά, ακόμη και σε παραγωγή ανύπαρκτων λέξεων. Αυτό είναι ίσως το μεγαλύτερο πρόβλημα, που καθιστά το «φίλτρο» του εκπαιδευτικού αναγκαίο. Μια διέξοδος βρέθηκε σε εργαλεία ΤΝ που δημιουργούν περιεχόμενο αποκλειστικά από τις πηγές που τους παρέχουμε εμείς. Όλα αυτά όμως, όσο καλά και αν εξηγούνται από μια μηχανή, δεν μπορούν να υποκαταστήσουν τη ζωντανή διδασκαλία, γιατί στα ΕΠΑΛ η πρακτική εξάσκηση είναι ο πυρήνας. Αν ο μαθητής δεν εργαστεί στο εργαστήριο, κανένα ψηφιακό μέσο δεν μπορεί να του μεταδώσει την τέχνη του.

Όταν η αυτοματοποίηση αποτυγχάνει

Δοκίμασα εργαλεία αυτόματης παραγωγής βίντεο και παρουσιάσεων. Παρόλο που το οπτικό αποτέλεσμα ήταν εντυπωσιακό, τα μονότονα επτάλεπτα βίντεο τελικά κούρασαν τους μαθητές. Όχι γιατί δεν ήταν καλογραμμένα, αλλά γιατί έλειπε το ανθρώπινο στοιχείο. Μετά την περιοδική χρήση του συγκεκριμένου τρόπου παρουσίασης παρατήρησα οτι το ύφος και ο τρόπος δόμησης γίνονταν προβλέψιμα ως και αναμενόμενα . Έλειπε η αλληλεπίδραση, ένα τυχαίο λάθος, μια αυθόρμητη εξήγηση, μια αναμονή για να δει ο καθηγητής αν το κατάλαβαν οι μαθητές. Έλειπε αυτό που αλλάζει τη δυναμική του μαθήματος. Ακόμη και οι αυτοματοποιημένες παρουσιάσεις μέσω εργαλείων ψηφιακού σχεδιασμού, που βοηθούν στον έλεγχο του χρόνου, δεν μπόρεσαν να σταθούν σωστά. Πολύ απλά, κάθε παιδί και κάθε τμήμα είναι μοναδικό μια διαφορετική πρόκληση που καμία ΤΝ δεν μπορεί να προβλέψει.

Οι μικρές ψηφιακές νίκες

Αντίθετα, η τεχνολογία θριάμβευσε όταν λειτούργησε ως εργαλείο συμμετοχής και οργάνωσης

Παιχνιδοποίηση (Gamification). Η μετατροπή των ερωτήσεων πιστοποίησης σε διαδραστικά ψηφιακά παιχνίδια άλλαξε το κλίμα στην τάξη (προϋπόθεση να έχουν όλοι οι μαθητές πρόσβαση στο διαδίκτυο , μη δίκαιο ). Οι μαθητές  συμμετείχαν με ενθουσιασμό και ζητούσαν επίμονα να έχουν πρόσβαση στο υλικό από το σπίτι για τις επαναλήψεις τους.

Ψηφιακός Επαγγελματισμός.Η χρήση ψηφιακών πλατφορμών οργάνωσης για τη διαχείριση της ύλης και τον προγραμματισμό δημιούργησε ένα περιβάλλον κύρους. Οι μαθητές αντιλαμβάνονται τη σοβαρότητα της οργάνωσης και ανταποκρίνονται ανάλογα. Επίσης, η χρήση ψηφιακών πινάκων διαχείρισης ροής κράτησε την προσοχή τους ζωντανή πάνω στον διαδραστικό πίνακα.

Βιωματική Μάθηση . Οι Εφαρμογές ψηφιακού κυνηγιού θησαυρού συνέδεσαν την τεχνολογία με τη φυσική κίνηση και την έρευνα πέρα από το βιβλίο, σπάζοντας τη μονοτονία του θρανίου. Το καλό είναι ότι δεν έπρεπε να έχουν όλοι πρόσβαση στο διαδίκτυο (δικαιοσύνη) , αρκούσε να είχε ένας στην ομάδα.

Όποιο οικοσύστημα και αν προτιμήσετε, αυτό δεν πρέπει να βασίζεται στον εντυπωσιασμό, αλλά στη χρηστικότητά του. Δεν χρειαζόμαστε απλώς περισσότερες εφαρμογές, αλλά ροές εργασίας που εξοικονομούν χρόνο στον εκπαιδευτικό, ώστε να είναι πιο «παρών» ως άνθρωπος. Η ΤΝ είναι ένας πανίσχυρος βοηθός, αλλά ο «οδηγός» παραμένει ο δάσκαλος που ξέρει πότε πρέπει να κλείσει την οθόνη για να δώσει χώρο στην επικοινωνία. Μέσα από αυτή την εμπειρία, έγινε σαφές ότι η ΤΝ πρέπει να παραμείνει βοηθητική και όχι κυρίαρχη, φανερώνοντας  παράλληλα την ανάγκη για σύγχρονα εκπαιδευτικά εγχειρίδια.

Ένιωσα ότι μαθαίνω στα παιδιά τον τρόπο να κάνουν την ενδοφλέβια έγχυση με ό,τι καλύτερο θα μπορούσα , βίντεο, εικόνες, podcast, παρουσιάσεις. Αλλά χωρίς να μπορούν στην πραγματικότητα να εκτελέσουν την πράξη.

* Εκπαιδευτικός στο 6ο ΕΠΑΛ Ιωαννίνων (Τομέας Υγείας – Πρόνοιας)