Ανατρέχω στον Χάμπερμας, που πρόσφατα αποχαιρέτησε τη ζωή, για να βρω απαντήσεις για το επικοινωνιακό τοπίο, στη θεωρία του για την Επικοινωνιακή Δράση.
Σε αυτή ορίζει ως (ιδανικό) σκοπό της επικοινωνίας την κατανόηση μεταξύ των ανθρώπων, τη δημοκρατία και τη συνεργασία. Από την άλλη, αντιμέτωπη της αρχής αυτής είναι η Στρατηγική Δράση που αποβλέπει στη χειραγώγηση προς ίδιον όφελος.
Όλοι ξέρουμε πως η δεύτερη δράση είναι αυτή που επικρατεί σε ένα μάλιστα διαδικτυακό τοπίο κατασκευής ψευδών και παραπλανητικών ειδήσεων, σε ένα ζοφερό πολιτικό πλαίσιο. Τα πράγματα γίνονται με τόση ευκολία και αμετροέπεια, ώστε ακόμα και η ιστορία μπορεί να “αξιοποιείται” για την τρέχουσα μικροκομματική αντιπαράθεση.
Έτσι μια εκδοχή της “επικοινωνίας” που προβλήθηκε πρόσφατα σε κεντρικό κανάλι, έφτασε στο σημείο να εργαλειοποιεί εθνικά θέματα για μονομερείς συσχετισμούς επιρροών και προσωπικών προτιμήσεων. Υπάρχει ένα έλλειμμα γραμματισμού σε ορισμένους της επικοινωνίας, που κάνει αναγκαία την κριτική τοποθέτηση του καθενός/μιας απέναντι σε παρόμοιες απόψεις, όχι για τα πρόσωπα της επικοινωνίας καθαυτά, αλλά για όσα υποκρύπτονται πίσω τους, πίσω από τις κάμερες.
Σημειώνω εδώ ότι οι γραμματισμοί της επικοινωνίας δεν είναι μόνο οι τεχνικές των μηνυμάτων, αλλά οι κοινωνικές-πολιτικές σχέσεις που συχνά κρύβουν καθώς και οι μηχανισμοί για την επιβολή απόψεων, αντί του διαλόγου και της αναζήτησης της αλήθειας. Εδώ βρίσκεται η διαμάχη για μια επικοινωνία που αποτυπώνει με αυθεντικό τρόπο –ανοικτό στη διαφωνία και στην αναθεώρηση– την ανθρώπινη-κοινωνική πραγματικότητα.
Σε κάθε περίπτωση ας συγκρατήσουμε το ερώτημα του Χάμπερμας: ”Επικοινωνία για την αναζήτηση της αλήθειας ή επικοινωνία για να νικήσουμε;”
