Alfavita Newsroom Με αλλαγές στο ωρολόγιο πρόγραμμα θα λειτουργήσουν αρκετά σχολεία την Παρασκευή 20 Μαρτίου, καθώς μαθητές και εκπαιδευτικοί καλούνται να συμμετάσχουν στην πανελλήνια εκπαιδευτική δράση «Το Πείραμα του Ερατοσθένη για τον Υπολογισμό της Ακτίνας της Γης».
Η πρωτοβουλία διοργανώνεται από την Πανελλήνια Ένωση Υπευθύνων Εργαστηριακών Κέντρων Φυσικών Επιστημών (ΠΑΝΕΚΦΕ) σε συνεργασία με το Ινστιτούτο Αστρονομίας, Αστροφυσικής, Διαστημικών Εφαρμογών και Τηλεπισκόπησης του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών, καθώς και με το ελληνικό γραφείο ESERO.
Στο πλαίσιο της δράσης, σχολεία από όλη τη χώρα καλούνται να συμμετάσχουν σε ένα από τα πιο γνωστά επιστημονικά πειράματα της αρχαιότητας, αναπαράγοντας στην πράξη τη μέθοδο που χρησιμοποίησε ο Ερατοσθένης για να υπολογίσει το μέγεθος της Γης.
Το πείραμα που μετρά το μέγεθος της Γης
Η δραστηριότητα πραγματοποιείται την περίοδο της Εαρινής Ισημερίας, όταν η διάρκεια ημέρας και νύχτας είναι σχεδόν ίδια σε ολόκληρο τον πλανήτη και οι ακτίνες του Ήλιου πέφτουν κάθετα στον Ισημερινό.
Την ημέρα της δράσης, οι μαθητές βγαίνουν στο προαύλιο του σχολείου και πραγματοποιούν μετρήσεις χρησιμοποιώντας απλά εργαλεία, όπως μοιρογνωμόνια, μέτρα, νήμα στάθμης και κατακόρυφες ράβδους. Με βάση το μήκος της σκιάς που δημιουργείται από τον Ήλιο, οι ομάδες μαθητών επιχειρούν να υπολογίσουν την ακτίνα της Γης, επαναλαμβάνοντας την ιστορική μέθοδο του αρχαίου Έλληνα επιστήμονα.
Η δράση απευθύνεται σε μαθητές Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης, οι οποίοι συμμετέχουν σε ομάδες υπό την καθοδήγηση των εκπαιδευτικών τους. Τα δεδομένα που συλλέγονται από τα σχολεία καταχωρούνται σε ειδική ηλεκτρονική πλατφόρμα, ώστε να πραγματοποιηθεί συνολικός υπολογισμός της ακτίνας του πλανήτη με βάση τις μετρήσεις από διαφορετικές περιοχές.
Μετρήσεις χωρίς ειδικό εξοπλισμό
Η εφαρμογή του πειράματος δεν απαιτεί εξειδικευμένο εργαστηριακό εξοπλισμό. Οι μετρήσεις πραγματοποιούνται με απλές διατάξεις και καθημερινά εργαλεία, γεγονός που επιτρέπει την υλοποίηση της δραστηριότητας σε οποιαδήποτε σχολική αυλή.
Παράλληλα, δεν απαιτείται μετακίνηση μαθητών εκτός σχολείου. Σε περίπτωση που για πρακτικούς λόγους δεν είναι εφικτό να πραγματοποιηθούν οι μετρήσεις ακριβώς την ημέρα της Εαρινής Ισημερίας, το πείραμα μπορεί να υλοποιηθεί και σε γειτονικές ημερομηνίες, με την κατάλληλη διόρθωση των υπολογισμών.
Η συμμετοχή των σχολείων στη δράση είναι προαιρετική και αποφασίζεται από τον διευθυντή ή τον προϊστάμενο της σχολικής μονάδας, ενώ για τη συμμετοχή των μαθητών απαιτείται και έγκριση των γονέων.
Όπως επισημαίνεται από την ΠΑΝΕΚΦΕ, βασικός στόχος της πρωτοβουλίας είναι η ενίσχυση της πειραματικής και βιωματικής μάθησης μέσα από συνεργατικές δραστηριότητες που φέρνουν τους μαθητές σε άμεση επαφή με την επιστημονική διαδικασία.
Μέσα από τη συμμετοχή τους στο πείραμα, οι μαθητές έχουν την ευκαιρία να κατανοήσουν στην πράξη βασικές έννοιες της Φυσικής, της Αστρονομίας και της Γεωγραφίας, ενώ παράλληλα ενισχύεται η συνεργασία μεταξύ σχολικών μονάδων και εκπαιδευτικών σε πανελλήνιο επίπεδο.
Ερατοσθένης: Ο επιστήμονας που μέτρησε πρώτος τη Γη
Ο Ερατοσθένης, που έζησε τον 3ο αιώνα π.Χ., υπήρξε διευθυντής της μεγάλης βιβλιοθήκης του Μουσείου της Αλεξάνδρειας και θεωρείται ο θεμελιωτής της μαθηματικής γεωγραφίας.
Σύμφωνα με ιστορικές αναφορές, πληροφορήθηκε ότι στην πόλη Συήνη (σημερινό Ασσουάν της Αιγύπτου), την ημέρα του θερινού ηλιοστασίου ο Ήλιος βρισκόταν ακριβώς στο ζενίθ και κατακόρυφα αντικείμενα δεν δημιουργούσαν σκιά, ενώ το φως έφτανε μέχρι τον πυθμένα ενός πηγαδιού.
Ο Ερατοσθένης διερεύνησε αν το ίδιο φαινόμενο συνέβαινε την ίδια στιγμή και στην Αλεξάνδρεια. Παρατήρησε όμως ότι εκεί οι κατακόρυφοι στύλοι δημιουργούσαν σκιά. Από τη διαφορά αυτή κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η Γη δεν είναι επίπεδη αλλά σφαιρική.
Μετρώντας το μήκος της σκιάς και υπολογίζοντας τη γωνία που σχημάτιζε ο Ήλιος, υπολόγισε ότι η διαφορά γεωγραφικού πλάτους ανάμεσα στις δύο πόλεις ήταν περίπου 7 μοίρες. Γνωρίζοντας ότι η απόσταση μεταξύ Αλεξάνδρειας και Συήνης ήταν περίπου 800 χιλιόμετρα, υπολόγισε την περίμετρο της Γης σε περίπου 40.000 χιλιόμετρα.
Το αποτέλεσμα αυτό αποδείχθηκε εντυπωσιακά ακριβές, με σφάλμα μόλις περίπου 2%, επίτευγμα που θεωρείται εξαιρετικό για την εποχή, δεδομένου ότι ο υπολογισμός πραγματοποιήθηκε με απλά εργαλεία, παρατηρήσεις και μαθηματική σκέψη.
Για τον λόγο αυτό ο Ερατοσθένης καταγράφεται στην ιστορία ως ο πρώτος άνθρωπος που μέτρησε τις διαστάσεις της Γης, θεμελιώνοντας ουσιαστικά τον επιστημονικό κλάδο της μαθηματικής γεωγραφίας.
Όλες οι σημαντικές και έκτακτες ειδήσεις σήμερα
Market Pass 2026: Πώς θα πάρετε το επίδομα για σούπερ μάρκετ
