Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα κατά του Σχολικού Εκφοβισμού, η συζήτηση στρέφεται συνήθως γύρω από τα παιδιά που γίνονται θύματα μέσα στις σχολικές αυλές. Υπάρχει όμως και μια λιγότερο ορατή πραγματικότητα: ο εκφοβισμός που βιώνουν οι ίδιοι οι εκπαιδευτικοί.
Πίσω από την έδρα, πολλοί δάσκαλοι καλούνται να διαχειριστούν όχι μόνο τις δυσκολίες της τάξης, αλλά και πιέσεις, απαξίωση ή ακόμη και ψυχολογικό πόλεμο από γονείς, μαθητές ή –το πιο οδυνηρό– από το ίδιο το εργασιακό τους περιβάλλον.
Όπως είναι ευρέως γνωστό η 6η Μαρτίου έχει καθιερωθεί ως μέρα αφιερωμένη στην ευαισθητοποίηση για τον σχολικό εκφοβισμό. Συνήθως, όταν μιλάμε για bullying στο σχολείο, το μυαλό μας πηγαίνει στους μαθητές: σε παιδιά που γίνονται στόχος κοροϊδίας, αποκλεισμού ή βίας από συνομηλίκους τους. Ωστόσο, υπάρχει μια πλευρά του εκφοβισμού που συχνά παραμένει σιωπηλή και αόρατη. Είναι ο εκφοβισμός που βιώνουν οι ίδιοι οι εκπαιδευτικοί μέσα στον χώρο όπου καλούνται καθημερινά να διδάξουν αξίες, σεβασμό και συνεργασία.
Ο εκπαιδευτικός βρίσκεται συχνά ανάμεσα σε πολλαπλές πιέσεις. Από τη μία πλευρά οι μαθητές και οι ανάγκες τους, από την άλλη οι προσδοκίες των γονέων και παράλληλα οι απαιτήσεις της διοίκησης και του σχολικού περιβάλλοντος. Μέσα σε αυτή τη σύνθετη πραγματικότητα, δεν είναι λίγες οι περιπτώσεις όπου ο ίδιος ο δάσκαλος γίνεται στόχος υποτίμησης, πίεσης ή και συστηματικής ψυχολογικής φθοράς.
Ο εκφοβισμός προς έναν εκπαιδευτικό μπορεί να πάρει πολλές μορφές. Μπορεί να εκδηλωθεί μέσα από επιθετική στάση γονέων που αμφισβητούν συνεχώς το έργο του, που τον αντιμετωπίζουν με καχυποψία ή που μεταφέρουν την ένταση και την απογοήτευσή τους επάνω του.
Μπορεί επίσης να εμφανιστεί μέσα στην τάξη, όταν μαθητές αισθάνονται ότι μπορούν να αμφισβητούν συστηματικά την αυθεντία και τον ρόλο του εκπαιδευτικού, ιδιαίτερα όταν δεν υπάρχει επαρκής στήριξη από το σχολικό πλαίσιο.
Η πιο δύσκολη, όμως, και συχνά η πιο επώδυνη μορφή εκφοβισμού είναι αυτή που προέρχεται από το ίδιο το εργασιακό περιβάλλον. Όταν ο εκπαιδευτικός δεν νιώθει υποστήριξη από τη διοίκηση του σχολείου ή όταν βρίσκεται αντιμέτωπος με συμπεριφορές απαξίωσης από συναδέλφους ή προϊσταμένους, το σχολείο μπορεί να μετατραπεί από χώρο δημιουργίας σε χώρο έντονης ψυχολογικής πίεσης.
Ο λεγόμενος «ψυχολογικός πόλεμος» δεν εκδηλώνεται πάντα με φωνές ή ανοιχτές συγκρούσεις. Συχνά εκφράζεται μέσα από υπαινιγμούς, υποτίμηση του έργου, συνεχείς παρατηρήσεις, αποκλεισμό από διαδικασίες ή αμφισβήτηση της επαγγελματικής επάρκειας. Σταδιακά, ο εκπαιδευτικός μπορεί να αισθανθεί ότι βρίσκεται διαρκώς υπό επιτήρηση, ότι πρέπει συνεχώς να αποδεικνύει την αξία του ή ότι κάθε του προσπάθεια υποβαθμίζεται.
Η κατάσταση αυτή δεν επηρεάζει μόνο τον ίδιο τον εκπαιδευτικό. Ένας δάσκαλος που εργάζεται υπό πίεση, φόβο ή συνεχή αμφισβήτηση δυσκολεύεται να λειτουργήσει με ηρεμία, δημιουργικότητα και ψυχική ισορροπία μέσα στην τάξη. Και τελικά, το κλίμα αυτό επηρεάζει ολόκληρη τη σχολική κοινότητα.
Το σχολείο θα έπρεπε να είναι ένας χώρος ασφάλειας και συνεργασίας για όλους: για τους μαθητές, για τους γονείς αλλά και για τους εκπαιδευτικούς. Η κουλτούρα σεβασμού δεν μπορεί να διδάσκεται μόνο θεωρητικά. Πρέπει να εφαρμόζεται καθημερινά στις σχέσεις μεταξύ όλων των μελών της σχολικής κοινότητας.
Η συζήτηση για τον σχολικό εκφοβισμό οφείλει λοιπόν να ανοίξει περισσότερο και προς αυτή τη λιγότερο ορατή πλευρά του. Η προστασία των εκπαιδευτικών από συμπεριφορές εκφοβισμού δεν είναι μόνο ζήτημα εργασιακής δικαιοσύνης· είναι και προϋπόθεση για ένα υγιές, δημοκρατικό και ανθρώπινο σχολείο.
Γιατί ένας δάσκαλος που αισθάνεται σεβασμό και στήριξη μπορεί να εμπνεύσει. Ένας δάσκαλος που βιώνει πίεση και απαξίωση, απλώς προσπαθεί να αντέξει. Και το σχολείο χρειάζεται εκπαιδευτικούς που να μπορούν να εμπνέουν — όχι απλώς να επιβιώνουν.
*Εκπαιδευτικός, Ειδική Παιδαγωγος & Απόφοιτος του ΜΠΣ «Επιστήμη του Στρες & Προαγωγή της Υγείας» της Ιατρικής Σχολής Αθηνών
Όλες οι σημαντικές και έκτακτες ειδήσεις σήμερα
Voucher 750 ευρώ για όλους του εργαζόμενους ιδιωτικού τομέα - ΑΙΤΗΣΕΙΣ ΕΔΩ ΕΩΣ ΤΙΣ 12 ΤΟ ΜΕΣΗΜΕΡΙ
