Κοκκινάκη Υπατία 
Λίγες ημέρες μετά την έναρξη των Πανελλαδικών Εξετάσεων, χιλιάδες υποψήφιοι προσπαθούν να εκτιμήσουν τις επιδόσεις τους και να υπολογίσουν τις πιθανότητες εισαγωγής τους στην τριτοβάθμια εκπαίδευση. Ωστόσο, όπως επισημαίνει ο μαθηματικός και εκπαιδευτικός αναλυτής Στράτος Στρατηγάκης, στις Πανελλαδικές ο βαθμός δεν έχει απόλυτη αλλά σχετική αξία, καθώς καθορίζεται από τη συνολική επίδοση όλων των διαγωνιζομένων.
Όπως εξηγεί, το σύστημα εισαγωγής στα ΑΕΙ λειτουργεί ως διαδικασία κατάταξης και όχι ως απλή αξιολόγηση γνώσεων. Οι διαθέσιμες θέσεις σε κάθε τμήμα καλύπτονται από τους υποψηφίους που συγκεντρώνουν τις υψηλότερες επιδόσεις και, επομένως, καθοριστικό ρόλο δεν παίζει μόνο ο αριθμός των μορίων αλλά η θέση που εξασφαλίζει κάθε υποψήφιος στον συνολικό πίνακα κατάταξης.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η Ιατρική Σχολή Αθηνών, όπου κάθε χρόνο ο ανταγωνισμός παραμένει ιδιαίτερα υψηλός. Ο ίδιος ο κ. Στρατηγάκης σημειώνει:
«Στην Ιατρική της Αθήνας διατέθηκαν 140 θέσεις για τους υποψηφίους από το Γενικό Λύκειο που συμμετείχαν στις Πανελλήνιες του 2025. Από τους υποψηφίους του 3ου Επιστημονικού Πεδίου που πέρασαν το όριο της ΕΒΕ και δήλωσαν τη σχολή στο Μηχανογραφικό τους πέρασαν στην Ιατρική Αθήνας οι πρώτοι 140, αυτοί δηλαδή που έγραψαν την υψηλότερη βαθμολογία. Στις Ιατρικές σχολές, πλην της Πάτρας, δεν υπάρχουν μαθήματα βαρύτητας· και τα τέσσερα μαθήματα έχουν την ίδια βαρύτητας, συνεπώς πέρασαν αυτοί που είχαν τον υψηλότερο μέσο όρο στα τέσσερα εξεταζόμενα στις Πανελλήνιες.
Η υψηλή ζήτηση για σπουδές Ιατρικής δημιουργεί μεγάλο ανταγωνισμό μεταξύ των υποψηφίων εδώ και δεκαετίες. Επειδή κάθε χρόνο εισάγονται όσοι έχουν την υψηλότερη βαθμολογία η βάση βρίσκεται γύρω στα 19.000 μόρια. Η μεγάλη ζήτηση φέρνει την υψηλή βάση. Αν κάποια χρονιά τα θέματα είναι εξαιρετικά δύσκολα τότε οι επιδόσεις των υποψηφίων θα είναι χαμηλότερες και αυτό θα παρασύρει προς τα κάτω τη βάση. Το 2010 είχαμε 3.334 αριστούχους υποψηφίους του 3ου Πεδίου, με περισσότερα από 18.000 μόρια, με αποτέλεσμα η βάση της Ιατρικής Αθήνας να φτάσει στα 19.453 μόρια, ενώ το 2020 είχαμε μόλις 457 αριστούχους με αποτέλεσμα η βάση να πέσει στα 18.250 μόρια που αποτελεί το ιστορικό χαμηλό για τη βάση της Ιατρικής Αθήνας».
Η μεταβολή των βάσεων συνδέεται άμεσα με τη δυσκολία των θεμάτων και τη συνολική εικόνα των επιδόσεων. Αυτό σημαίνει ότι ένας βαθμός που σε μία χρονιά θεωρείται μέτριος μπορεί σε μια άλλη να αποδειχθεί ιδιαίτερα ανταγωνιστικός.
«Το πόσο θα ανέβουν ή θα πέσουν οι βάσεις θα εξαρτηθεί, κυρίως, από τη δυσκολία των θεμάτων, όπως είδαμε. Μερικές φορές μία χαμηλή βαθμολογία σε μια χρονιά με δύσκολα θέματα μπορεί να είναι αρκετή και άλλες χρονιές η υψηλή βαθμολογία μπορεί να μην αρκεί για την επιτυχία», υπογραμμίζει ο κ. Στρατηγάκης.
Ανάλογα φαινόμενα παρατηρούνται και στα επιμέρους μαθήματα. Ο αριθμός των αριστούχων διαφέρει σημαντικά από χρονιά σε χρονιά, γεγονός που μεταβάλλει τη «βαρύτητα» ενός βαθμού.
Όπως αναφέρει χαρακτηριστικά:
«Στη Φυσική της Υγείας το έτος 2024 έγραψαν πάνω από 15 μόλις 2.339 υποψήφιοι, ποσοστό 17,31%. Το 16 στη Φυσική εκείνη τη χρονιά ήταν βαθμός επιτυχίας στην Ιατρική. Τρία χρόνια νωρίτερα, το 2021, οι υποψήφιοι που αρίστευσαν γράφοντας πάνω από 18 ήταν 2.334, ποσοστό 15,85% των υποψηφίων. Είναι, προφανώς, καλύτερος βαθμός το 15,5 του 2024 από το 18 του 2021, διότι έφερνε τον υποψήφιο πιο ψηλά στην κατάταξη των βαθμολογιών, άρα πιο κοντά στην Ιατρική. Στα Αρχαία Ελληνικά, όπως βλέπουμε στον πίνακα 3 ο αριθμός των υποψηφίων που έγραψαν πάνω από 19 ήταν μόλις 65 το 2022 και 262 την αμέσων επόμενη χρονιά το 2023. Οι υποψήφιοι του 2023 βλέποντας το 19 τους θεώρησαν ότι ήταν σαν πέρυσι. Κι όμως τα δύο 19αρια του 2022 και του 2023 δεν είχαν την ίδια αξία. Πολύ μεγαλύτερη αξία είχε το 19 του 2022».
Ακόμη πιο ενδεικτική είναι η περίπτωση της Χημείας, όπου οι διακυμάνσεις στις επιδόσεις των υποψηφίων αποδεικνύουν ότι ένας χαμηλότερος βαθμός μπορεί να έχει μεγαλύτερη αξία από έναν πολύ υψηλότερο άλλης χρονιάς.
«Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα της Χημείας. Το έτος 2020 είχαμε πραγματικά πολύ χαμηλές επιδόσεις, όπως βλέπουμε στον πίνακα 4. Μόλις 5.665 υποψήφιοι ξεπέρασαν το 15 σε ένα μάθημα που θεωρείται το εύκολο μάθημα της ομάδας προσανατολισμού των θετικών σπουδών και των σπουδών υγείας. Το 2016, τέσσερα χρόνια πριν, έγραψαν πάνω από 19 6.466 υποψήφιοι. Είναι προφανές ότι το 15 του 2020 ήταν πολύ καλύτερο από το 19 του 2016.
Τα θέματα της Χημείας ήταν λάθος και τις δύο χρονιές, διότι αυτό που πρέπει να πετυχαίνουν τα θέματα είναι να έχουμε ομαλή κατανομή των υποψηφίων στη βαθμολογική κλίμακα. Δεν θέλουμε να γράψουν όλοι άριστα, όπως το 2016, ούτε να ψάχνουμε τους αριστούχους με το… κιάλι. Αυτό το ζητούμενο δεν είναι εύκολο να το πετύχουν οι θεματοδότες και γι’ αυτό παρατηρούνται αυτά τα φαινόμενα. Επί της ουσίας η δυσκολία των θεμάτων δεν παίζει ρόλο στην εισαγωγή στα ΑΕΙ, διότι πρόκειται για ένα διαγωνισμό συμπλήρωσης θέσεων όπως είπαμε. Η ΕΒΕ προσαρμόζεται στη δυσκολία ή την ευκολία των θεμάτων (αυτό αποτελεί το μοναδικό της πλεονέκτημα) συνεπώς τα δύσκολα θέματα δεν αποκλείουν περισσότερους υποψηφίους από τα ΑΕΙ, ούτε τα εύκολα θέματα θα βοηθήσουν να εισαχθούν περισσότεροι στα ΑΕΙ».
Ιδιαίτερη αναφορά κάνει ο εκπαιδευτικός αναλυτής και στην ψυχολογική πίεση που βιώνουν οι υποψήφιοι αμέσως μετά την εξέταση ενός μαθήματος, τονίζοντας ότι η εικόνα που σχηματίζουν εκείνη τη στιγμή συχνά απέχει από την πραγματικότητα.
«Το συμπέρασμα είναι ότι ο βαθμός που θα γράψει ο υποψήφιος δεν έχει απόλυτη αξία αλλά σχετική. Εξαρτάται πώς θα γράψουν και οι άλλοι υποψήφιοι. Αυτό σημαίνει ότι την ώρα της εξέτασης αν ο υποψήφιος δει ότι δεν μπορεί να γράψει άριστα, όπως είναι ο στόχος του, αυτό δεν σημαίνει ότι χάθηκε ο στόχος. Εξαρτάται από το πόσο δύσκολα είναι τα θέματα, εξαρτάται από το πώς τα αντιμετώπισαν οι άλλοι υποψήφιοι. Η ώρα της εξέτασης δεν είναι, λοιπόν, η ώρα για στενοχώρια και απογοήτευση. Ούτε αφού τελειώσει η εξέταση δεν γνωρίζει ο υποψήφιος αν ο βαθμός που πιστεύει ότι έγραψε θα σταθεί ικανός για να τον οδηγήσει στην επιτυχία. Συνεπώς δεν έχουν νόημα τα κλάματα με τα οποία βγαίνουν κάποιοι υποψήφιοι από τα εξεταστικά κέντρα. Θα πάρουν μια ιδέα για το αν οι βαθμοί τους είναι αρκετοί για να πετύχουν το στόχο τους μόνο όταν ανακοινωθούν οι βαθμολογίες περί τα τέλη Ιουνίου και θα το μάθουν σίγουρα μόνο όταν ανακοινωθούν οι βάσεις, περί τα τέλη Ιουλίου, όταν θα δουν που πέτυχαν τελικά. Αν οι επιδόσεις σε ένα μάθημα δεν είναι αυτές που θα ήθελε ο υποψήφιος δεν πρέπει αυτό να επηρεάσει την επίδοσή του στα επόμενα μαθήματα. Κάθε διαγώνισμα είναι ξεχωριστό».
Το βασικό μήνυμα της ανάλυσης είναι σαφές: στις Πανελλαδικές δεν μετρά μόνο ο βαθμός, αλλά η θέση που εξασφαλίζει στον συνολικό ανταγωνισμό. Γι’ αυτό και, σε ορισμένες περιπτώσεις, ένα 15 μπορεί να αποδειχθεί πολύ πιο «ισχυρό» από ένα 19, εφόσον οδηγεί πιο κοντά στην επιθυμητή σχολή.
Όλες οι σημαντικές ειδήσεις
Πανελλήνιες 2026: Θέματα, Λύσεις, Αποτελέσματα και Bάσεις στο google
Κατσαρίδες στο σπίτι: Τα φυτά που «υπόσχονται» φυσική απώθηση
