1. Το τρίπτυχο «να παράγουμε περισσότερο, να μοιραζόμαστε δικαιότερα, να ζούμε καλύτερα» είναι ίσως η καλύτερη συμπύκνωση οικονομικής στρατηγικής που έχει παρουσιάσει ο Τσίπρας. Συνδέει απτά την παραγωγή με τη διανομή - χωρίς παραγωγή δεν υπάρχει σταθερή ευημερία και χωρίς δίκαιη διανομή δεν υπάρχει κοινωνική πρόοδος.
2. Η σύνδεση διαφθοράς και οικονομικής καχεξίας είναι απολύτως σωστή – την έκανε επιτυχημένα και ο Μαγκιάρ στην Ουγγαρία απέναντι στον Όρμπαν. Το δίλημμα, ωστόσο, «διαφθορά ή εντιμότητα» είναι αδύναμο.
Ισχύει πλήρως ως προς τη διαφθορά της κυβέρνησης – δεν την αμφισβητούν ούτε οι οπαδοί της – αλλά δεν είναι αυτονόητο το κατά πόσο ο Τσίπρας ενσαρκώνει την εντιμότητα, όπως ήταν το 2015, που δεν είχε κυβερνήσει.
Ακόμα και αν η αμφισβήτηση είναι αποτέλεσμα προπαγάνδας, αυτή έχει ήδη δημιουργήσει αποτελέσματα στο εκλογικό σώμα - perception is reality, όπως έλεγε και μια ψυχή που την «φύτεψε» ο Τσίπρας.
3. Επιπλέον το δίπολο αυτό δεν απαντά στο κρίσιμο ζήτημα της ικανότητας – μπορεί ο Τσίπρας να εξασφαλίσει όλα όσα υπόσχεται, μαζί με ένα καλύτερο αύριο για τη χώρα; Το τελευταίο είναι κρίσιμο διότι το δίλημμα που θέτει η ΝΔ είναι «σταθερότητα με κυβέρνηση την ίδια ή περιπέτειες με τους άλλους».
Η ΕΛ.Α.Σ καλείται να πείσει ότι εγγυάται μια πιο δίκαιη οικονομική πολιτική, που είναι όμως ασφαλής, κοστολογημένη και εφαρμόσιμη.
4. Η ομιλία είχε δύο σκέλη – την παραγωγική ανασυγκρότηση και την αναδιανομή. Αυτό μοιάζει λογικό και συνεκτικό – πρώτα εξηγείς πώς η οικονομία μπορεί να παράγει περισσότερα και μετά πώς να τα διανείμει δικαιότερα. Από επικοινωνιακή σκοπιά, ωστόσο, ήταν κακή επιλογή – το παραγωγικό σκέλος χάθηκε μέσα στις παροχές που (εύλογα) μονοπώλησαν όλη τη δημοσιότητα.
5. Το πρόγραμμα είναι υπερφορτωμένο: νέες βιομηχανίες, Ταμείο 12 δισ., μεταφορά υπουργείων, πατριωτική εισφορά, καταργήσεις φόρων, 120 δόσεις, αυξήσεις μισθών, προσλήψεις, κατάργηση Πανελλαδικών, φοιτητικό επίδομα και πολλά άλλα.
Μόνο που όταν όλα είναι εμβληματικά, στο τέλος μοιάζει να μην είναι τίποτα. Χωρίς ιεράρχηση και κωδικοποίηση, το πρόγραμμα κινδυνεύει να καταλήξει επικοινωνιακό πυροτέχνημα – μια ενδιαφέρουσα έκθεση ιδεών, παρά ένα μάχιμο πολιτικό σχέδιο με το οποίο μπορεί να ταυτιστεί ο κόσμος.
6. Το πρόγραμμα απευθύνεται πρακτικά σε όλη την κοινωνία – μισθωτούς ιδιωτικού τομέα μέσω αυξήσεων στον κατώτατο, μισθωτούς δημοσίου, μικρές επιχειρήσεις/επαγγελματίες, οικογένειες, φοιτητές, συνταξιούχους, περιφέρεια, μεταποίηση.
7. Είναι όμως εξαιρετικά ετεροβαρές – τα μεγάλα και απτά οφέλη κατευθύνονται σε γιατρούς/νοσηλευτές (500 ευρώ αύξηση) και δασκάλους/καθηγητές (300 ευρώ).
Για τους μισθωτούς του ιδιωτικού τομέα έχει μόνο κατώτατο στα 1000 ευρώ, που δεν το λες και γενναία αύξηση, από τα 920 ευρώ που είναι σήμερα. (το έχει υποσχεθεί και ο Μητσοτάκης). Ο μέσος μισθός στα 1800 ευρώ δεν εξαρτάται από την κυβέρνηση. Καμία αναφορά σε μείωση του τεράστιου μη μισθολογικού κόστους (εισφορές και φόροι).
8. Άρα, το πρόγραμμα αφήνει εν πολλοίς εκτός τη μεγάλη μάζα των μισθωτών του ιδιωτικού τομέα, αλλά και του δημοσίου, καθώς και τους συνταξιούχους (πλην τον μηδενισμό της συνεισφοράς στα φάρμακα). Μάλιστα, δεν υπήρξε καμία αναφορά στην επαναφορά του 13ου μισθού στο δημόσιο και της 13ης σύνταξης, άρα μοιάζει να είναι πίσω και από το ΠΑΣΟΚ.
9. Τα μέτρα για την ακρίβεια ήταν πολύ αδύναμα – μείωση του ΦΠΑ στα τρόφιμα και ανώτατο πλαφόν στο κέρδος. Καμία αναφορά στα καρτέλ, τις τριγωνικές συναλλαγές, τα καύσιμα και τη μείωση του ειδικού φόρου κατανάλωσης. Θυμίζουμε ότι η ακρίβεια είναι μακράν το πρώτο πρόβλημα που θέτουν οι πολίτες σε όλες τις έρευνες.
10. Ο λογαριασμός δεν βγαίνει. Μόνο πέντε μέτρα: ΦΠΑ, μισθολογική αύξηση εκπαιδευτικών, νέοι εκπαιδευτικοί, αύξηση προσωπικού υγείας και φοιτητικό επίδομα, αθροίζουν πάνω από €4 δισ. ετησίως, άρα τα 5,47 δισ. καθαρού κόστους στην τετραετία που ανακοίνωσε η ΕΛΑΣ είναι στον αέρα.
11. Πολλές ασάφειες. Για παράδειγμα, τι θα περιλαμβάνει ο φόρος 1% στο ανώτερο 1% των φορολογούμενων (πατριωτική εισφορά), πόσα είναι τα προβλεπόμενα έσοδα; Η μείωση 30% στην ενέργεια θα αφορά μόνο το ανταγωνιστικό σκέλος του τιμολογίου ή όλον τον λογαριασμό (δηλαδή και τα πάσης φύσεως τέλη που τον διπλασιάζουν); Και πώς θα χρηματοδοτηθεί;
12. Το 1 δισ. ευρώ τον χρόνο από την golden visa που θα πάνε στο Ταμείο Σύγκλισης δεν υπάρχουν. Το 2025 εισέρευσαν στη χώρα 2,05 δισ. ευρώ από το εξωτερικό για αγορά ακινήτων. Αυτά τα λεφτά όμως δεν πάνε στο δημόσιο, αλλά στους ιδιοκτήτες ακινήτων – το δημόσιο εισπράττει μόνο 3,09% φόρο μεταβίβασης ακινήτου και 2.000 ευρώ παράβολο.
13. Επιπλέον, το 1,5 δισ. ευρώ είναι πάνω από το 1/3 του ετήσιου Προγράμματος Δημοσίων Επενδύσεων. Αν είναι πρόσθετα κεφάλαιο, από πού θα χρηματοδοτηθούν, αν δεν είναι, από ποια επενδυτικά προγράμματα θα αφαιρεθούν;
14. Ο Τσίπρας ανακοίνωσε δισεκατομμύρια σε παροχές, επιβαρύνοντας μόνο το 1% του πληθυσμού – τους πλούσιους, αλλά με ανεπαρκή κοστολόγηση. Αυτό υπονομεύει την αξιοπιστία του, τόσο προς τους πολίτες, όσο και προς τα συμφέροντα – υπάρχει και η αρνητική ανάμνηση του Προγράμματος της Θεσσαλονίκης 1.0.
15. Πρόκειται για συνολικότερη τάση της διεθνούς Αριστεράς που προσπαθεί να αντιπαραθέσει το 99% απέναντι στο 1%, η οποία όμως δεν ανταποκρίνεται ούτε στην ταξική διάρθρωση των κοινωνιών, ούτε στα εισοδήματα και τις περιουσίες.
Η αντίθεση θα ήταν πιο ρεαλιστική αν ήταν ανάμεσα στο 80% και το 20%, αλλά αυτό το 20% είναι κυρίως τα ανώτερα μεσαία στρώματα που η Αριστερά δεν θέλει να τα αγγίξει, καθώς αποτελούν σημαντικό μέρος του στελεχιακού δυναμικού (και της βάσης της).
16. Ορισμένα μέτρα, όπως η μεταφορά των πέντε υπουργείων σε ισάριθμες πόλεις της επαρχίας, είναι επικοινωνιακά πυροτεχνήματα και αποδυναμώνουν, αντί να ενισχύουν το πρόγραμμα.
17. Η διοίκηση έχει συνοχή - τα υπουργεία επικοινωνούν με άλλα υπουργεία, τη βουλή, το γενικό λογιστήριο του κράτους κλπ., δεν είναι ξεχωριστές νησίδες. Επιπλέον, η αποκέντρωση δεν επιτυγχάνεται με μεταφορά υπουργείων στην περιφέρεια, αλλά με στήριξη περιφερειακών παραγωγικών δραστηριοτήτων.
18. Εκτός και αν η ανάπτυξη εξαντλείται στη διασπορά δημοσίων υπηρεσιών ανά τη χώρα, όπως έγινε με τις πανεπιστημιακές σχολές που φύτρωσε από μία σε κάθε πόλη και κωμόπολη, για να στηρίξουν τους τοπικούς ιδιοκτήτες ακινήτων και σουβλατζίδικων.
19. Το πρόγραμμα δεν έχει την παραμικρή αναφορά στη Δικαιοσύνη, που μαζί με την ακρίβεια και τη διαφθορά είναι τα πιο αδύναμα σημεία της κυβέρνησης και τα επίδικα των επόμενων εκλογών. Η Δικαιοσύνη έχει βάλει πλάτη σε όλα τα σκάνδαλα της κυβέρνησης (Predator, Novartis, ΟΠΕΚΕΠΕ κλπ.).
Η έλλειψη δικαιοσύνης συνδέεται άμεσα και με την ακρίβεια και με τη διαφθορά, αποτελεί μια εκ των βασικών αιτιών της οικονομικής καχεξίας και ανισότητας, αλλά και του πελατειακού κράτους. Μεγάλη παράλειψη του Τσίπρα.
20. Συνοψίζοντας, το πρόγραμμα ήταν πολιτικά υπερφορτωμένο και για αυτό επικοινωνιακά αδύναμο. Το κόστος του είναι νεφελώδες, τόσο ως προς τις δαπάνες, όσο και ως προς τα έσοδα. Εστιάζει μονομερώς σε ορισμένες κατηγορίες δημοσίων υπαλλήλων, αλλά έχει πολύ λίγα για τη μεγάλη μάζα των εργαζομένων. Κυρίως, δεν αντιμετωπίζει το μείζον πρόβλημα της ακρίβειας.
Πολιτικά δεν επαρκώς ισορροπημένο και ταυτόχρονα, αρκετά συγκεκριμένο, για να συγκροτήσει μια ευρεία κοινωνική συμμαχία των ηττημένων της πολιτικής της ΝΔ. Επικοινωνιακά ήταν φλύαρο, αποτυγχάνοντας να προτάξει 4-5 ισχυρά και διακριτά σημεία με τα οποία μπορεί να ταυτιστεί η κοινωνία.
21. Εν ολίγοις, δεν έπεισε, δεν ενθουσίασε. Καλή ιδέα η κατάθεση ενός ολιστικού σχεδίου για παραγωγή και αναδιανομή – αλλά μέτρια έως κακή η εκτέλεση.
