Σε νέα ιστορικά υψηλά επίπεδα σκαρφάλωσε το παγκόσμιο χρέος κατά το πρώτο εξάμηνο του 2026, φτάνοντας το δυσθεώρητο ποσό των 365 τρισ. δολαρίων. Σύμφωνα με τα νεότερα στοιχεία του Διεθνούς Χρηματοπιστωτικού Ινστιτούτου (Institute of International Finance - IIF), ο παγκόσμιος δανεισμός διογκώθηκε κατά 18 τρισ. δολάρια μέσα σε μόλις έξι μήνες (από 347 τρισ. στο τέλος του 2025), τροφοδοτούμενος από τις αυξημένες δημοσιονομικές δαπάνες, τις γεωπολιτικές αναταράξεις και τις επενδύσεις εντάσεως κεφαλαίου.
AI, άμυνα και ενέργεια: Οι νέοι καταλύτες του δανεισμού
Σε αντίθεση με προηγούμενους κύκλους συσσώρευσης χρέους που σχετίζονταν με τα μηδενικά επιτόκια ή την πανδημική κρίση, η τρέχουσα έξαρση οδηγείται από στρατηγικές επενδύσεις μεγάλης κλίμακας:
- Οι επιχειρήσεις δανείζονται μαζικά για να χρηματοδοτήσουν τις υποδομές της νέας τεχνολογικής εποχής.
- Η παρατεταμένη γεωπολιτική αβεβαιότητα υποχρεώνει τις κυβερνήσεις -ειδικά στην Ευρώπη- σε σημαντική αύξηση των εξοπλιστικών κονδυλίων.
- Οι αναταράξεις στις αγορές ενέργειας (ειδικά μετά τις εντάσεις ΗΠΑ-Ιράν) επέβαλαν νέες κρατικές παρεμβάσεις για τη στήριξη νοικοκυριών και επιχειρήσεων.
Είναι χαρακτηριστικό ότι το συνολικό κρατικό χρέος υπερβαίνει πλέον τα 110 τρισ. δολάρια, ενώ τη μεγαλύτερη επιβάρυνση καταγράφουν οι κυβερνήσεις και οι μη χρηματοπιστωτικές επιχειρήσεις.
Η παγίδα των επιτοκίων και το κόστος εξυπηρέτησης
Παρότι ο λόγος χρέους προς ΑΕΠ εμφανίζει σχετική συγκράτηση λόγω του πληθωρισμού, το ουσιαστικό πρόβλημα εστιάζεται στην «εκτίναξη» του κόστους εξυπηρέτησης. Η μετάβαση σε περιβάλλον υψηλών επιτοκίων καθιστά την ανανεούμενη χρηματοδότηση ιδιαίτερα ακριβή.
Μόνο κατά τον τελευταίο χρόνο, οι ανεπτυγμένες οικονομίες κατέβαλαν περισσότερα από 3,5 τρισ. δολάρια σε τόκους για διαπραγματεύσιμα κρατικά ομόλογα - ποσό που προσπερνά τις παγκόσμιες δαπάνες για AI (2,6 τρισ.), άμυνα (3,1 τρισ.) και ενέργεια (3,4 τρισ.) συνδυαστικά.
Το «τείχος» των 30 τρισ. και οι κίνδυνοι μετάδοσης
Η μεγαλύτερη πρόκληση για τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα αφορά το κύμα αναχρηματοδοτήσεων άνω των 30 τρισ. δολαρίων που καλούνται να καλύψουν κράτη και επιχειρήσεις τα αμέσως επόμενα χρόνια:
Αναδυόμενες αγορές: Αντιμετωπίζουν λήξεις χρέους ύψους 9 τρισ. δολαρίων.
Ανεπτυγμένες οικονομίες: Καλούνται να ανανεώσουν τίτλους άνω των 20 τρισ. δολαρίων.
Εταιρικός τομέας: Επιχειρήσεις που δανείστηκαν με επιτόκια της τάξεως του 2,5% το 2020, καλούνται πλέον να αναχρηματοδοτηθούν με κόστος 5% έως 7%.
Παράλληλα, το IIF προειδοποιεί για την εύθραυστη ισορροπία των αγορών, επισημαίνοντας την αυξημένη διασύνδεση τραπεζών και μη τραπεζικών ιδρυμάτων (Private Equity, Hedge Funds, Private Credit). Ενδεικτικά, τα δάνεια των αμερικανικών τραπεζών προς μη τραπεζικά ιδρύματα προσέγγισαν το 15% των χαρτοφυλακίων τους (από 11% το 2021), δημιουργώντας νέους διαύλους συστημικού κινδύνου.
Η ανάπτυξη ως μοναδικό αντίβαρο
Η διατήρηση ισχυρών ρυθμών ανάπτυξης -με κινητήριο μοχλό τις επενδύσεις στην τεχνολογία και τα data centers- αποτελεί τη βασική δικλείδα ασφαλείας που συγκρατεί προς το παρόν τους κραδασμούς. Ωστόσο, όπως υπογραμμίζουν οι αναλυτές, με το παγκόσμιο χρέος σε αυτά τα επίπεδα, ακόμη και ένας περιορισμένος γεωπολιτικός ή χρηματοπιστωτικός κλυδωνισμός θα μπορούσε να θέσει σε δοκιμασία την αντοχή του διεθνούς συστήματος.
