Νέα συζήτηση για το μέλλον του ασφαλιστικού ανοίγουν οι συστάσεις του ΟΟΣΑ για τις συντάξεις, οι οποίες επαναφέρουν στο προσκήνιο την κατάργηση της υποχρεωτικής συνταξιοδότησης στις χώρες όπου εξακολουθεί να εφαρμόζεται.
Η πρόταση αφορά τη δυνατότητα των εργαζομένων να παραμένουν στην εργασία τους μετά τη θεμελίωση συνταξιοδοτικού δικαιώματος, εφόσον το επιθυμούν και μπορούν να ανταποκριθούν στα καθήκοντά τους.
Για την Ελλάδα, το ζήτημα αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον, καθώς μια ενδεχόμενη υιοθέτηση των προτάσεων θα επηρέαζε κυρίως το καθεστώς που ισχύει σήμερα στο Δημόσιο, όπου προβλέπεται υποχρεωτική αποχώρηση με τη συμπλήρωση συγκεκριμένου ορίου ηλικίας.
Η νέα πρόταση του ΟΟΣΑ
Τα προηγούμενα χρόνια η δημόσια συζήτηση γύρω από το ασφαλιστικό επικεντρωνόταν κυρίως στην αύξηση των ορίων ηλικίας συνταξιοδότησης. Πλέον, στο επίκεντρο βρίσκεται η κατάργηση της υποχρεωτικής εξόδου από την εργασία.
Ο ΟΟΣΑ εκτιμά ότι οι εργαζόμενοι που έχουν θεμελιώσει συνταξιοδοτικό δικαίωμα θα πρέπει να μπορούν να συνεχίσουν να εργάζονται, εφόσον το επιθυμούν, χωρίς να υποχρεώνονται να αποχωρήσουν αποκλειστικά λόγω ηλικίας.
Η πρόταση δεν συνεπάγεται αύξηση των ορίων ηλικίας ούτε υποχρεωτική παράταση του εργασιακού βίου. Αντίθετα, στηρίζεται στην αρχή της ελεύθερης επιλογής, επιτρέποντας σε όσους το επιθυμούν να παραμένουν στην εργασία τους με συμφωνία εργοδότη και εργαζομένου.
Γιατί προτείνεται η κατάργηση της υποχρεωτικής σύνταξης
Σύμφωνα με τον ΟΟΣΑ, η αυτόματη συνταξιοδότηση λόγω ηλικίας μπορεί να αποτελεί μορφή έμμεσης διάκρισης.
Ο Οργανισμός επισημαίνει ότι πολλοί εργαζόμενοι μεγαλύτερης ηλικίας διαθέτουν σημαντική επαγγελματική εμπειρία, υψηλή εξειδίκευση και πολύτιμη τεχνογνωσία, στοιχεία που παραμένουν απαραίτητα για επιχειρήσεις και δημόσιες υπηρεσίες.
Παράλληλα, σε αρκετούς κλάδους καταγράφονται ήδη σοβαρές ελλείψεις προσωπικού, γεγονός που ενισχύει την ανάγκη αξιοποίησης έμπειρων εργαζομένων για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα.
Τι ισχύει σήμερα στην Ελλάδα με τις συντάξεις
Το ισχύον πλαίσιο διαφοροποιείται σημαντικά μεταξύ Δημοσίου και ιδιωτικού τομέα.
Δημόσιο
Στον δημόσιο τομέα εφαρμόζεται υποχρεωτική λύση της υπαλληλικής σχέσης.
Οι μόνιμοι δημόσιοι υπάλληλοι αποχωρούν αυτοδικαίως όταν συμπληρώσουν το 67ο έτος της ηλικίας τους.
Εξαίρεση προβλέπεται μόνο όταν δεν έχουν συμπληρώσει τον ελάχιστο απαιτούμενο χρόνο ασφάλισης των 15 ετών για τη θεμελίωση συνταξιοδοτικού δικαιώματος. Στην περίπτωση αυτή μπορούν να παραμείνουν στην υπηρεσία έως το 70ό έτος.
Παράλληλα, σύμφωνα με εγκυκλίους του e-ΕΦΚΑ, υπάλληλος που εξακολουθεί να εργάζεται μετά το προβλεπόμενο όριο χωρίς νόμιμη παράταση ενδέχεται να υποχρεωθεί να επιστρέψει τις αποδοχές που έλαβε για το διάστημα αυτό ως αχρεωστήτως καταβληθείσες.
Ιδιωτικός τομέας
Στον ιδιωτικό τομέα δεν υπάρχει αυτόματη λύση της σύμβασης εργασίας όταν ο εργαζόμενος θεμελιώσει δικαίωμα πλήρους σύνταξης.
Ο εργοδότης μπορεί να καταγγείλει τη σύμβαση καταβάλλοντας μειωμένη αποζημίωση, η οποία αντιστοιχεί στο 50% ή στο 40% της κανονικής αποζημίωσης, ανάλογα με το ασφαλιστικό καθεστώς και την ύπαρξη επικουρικής ασφάλισης.
Αντίστοιχα, και ο εργαζόμενος μπορεί να αποχωρήσει οικειοθελώς, λαμβάνοντας τη μειωμένη αποζημίωση που προβλέπει η νομοθεσία.
Εφόσον, όμως, καμία από τις δύο πλευρές δεν καταγγείλει τη σύμβαση, η εργασιακή σχέση συνεχίζεται κανονικά και ο εργαζόμενος μπορεί να εξακολουθήσει να εργάζεται ακόμη και αν λαμβάνει σύνταξη, σύμφωνα με τις ισχύουσες διατάξεις.
Τα ισχύοντα όρια συνταξιοδότησης
Σήμερα στην Ελλάδα πλήρης σύνταξη γήρατος θεμελιώνεται:
- στο 67ο έτος ηλικίας με τουλάχιστον 15 έτη ασφάλισης (4.500 ημέρες) ή
- στο 62ο έτος ηλικίας με 40 έτη ασφάλισης (12.000 ημέρες).
Οι προτάσεις του ΟΟΣΑ δεν μεταβάλλουν τα παραπάνω όρια, αλλά αφορούν αποκλειστικά τη δυνατότητα παραμονής στην εργασία μετά τη θεμελίωση του συνταξιοδοτικού δικαιώματος.
Δημογραφικό και αγορά εργασίας
Οι συστάσεις του ΟΟΣΑ εντάσσονται στη συνολική στρατηγική αντιμετώπισης των δημογραφικών εξελίξεων που επηρεάζουν τις περισσότερες ανεπτυγμένες οικονομίες.
Η αύξηση του προσδόκιμου ζωής και η μείωση των γεννήσεων περιορίζουν σταδιακά τον ενεργό πληθυσμό, αυξάνοντας την πίεση στα ασφαλιστικά συστήματα.
Ο Οργανισμός εκτιμά ότι η παραμονή περισσότερων εργαζομένων στην αγορά εργασίας μπορεί να αυξήσει τα έσοδα των ασφαλιστικών ταμείων μέσω επιπλέον εισφορών, να ενισχύσει τα φορολογικά έσοδα, να αντιμετωπίσει τις ελλείψεις προσωπικού σε κρίσιμους κλάδους και να διευκολύνει τη μεταφορά τεχνογνωσίας στις νεότερες γενιές εργαζομένων.
Οι επιφυλάξεις
Συνδικαλιστικές οργανώσεις και ειδικοί στην αγορά εργασίας επισημαίνουν ότι η παραμονή περισσότερων εργαζομένων μεγαλύτερης ηλικίας δεν θα πρέπει να περιορίσει τις ευκαιρίες απασχόλησης για τους νέους.
Παράλληλα, υπογραμμίζουν ότι η συνέχιση της εργασίας σε προχωρημένη ηλικία δεν είναι εφικτή σε όλα τα επαγγέλματα, ιδιαίτερα σε εργασίες με αυξημένη σωματική καταπόνηση ή υψηλό επαγγελματικό κίνδυνο.
Για τον λόγο αυτό θεωρούν ότι οποιαδήποτε αλλαγή θα πρέπει να συνοδευτεί από πολιτικές προστασίας των εργαζομένων, συνεχή κατάρτιση και αναβάθμιση δεξιοτήτων.
Δεν αλλάζει ακόμη η νομοθεσία
Οι προτάσεις του ΟΟΣΑ δεν αποτελούν δεσμευτικές αποφάσεις και δεν επιφέρουν αυτόματα αλλαγές στο ελληνικό ασφαλιστικό σύστημα.
Πρόκειται για κατευθυντήριες συστάσεις προς τις κυβερνήσεις των κρατών-μελών, οι οποίες καλούνται να αξιολογήσουν εάν και με ποιον τρόπο θα προχωρήσουν σε σχετικές μεταρρυθμίσεις.
Εφόσον η Ελλάδα αποφασίσει να εξετάσει την υιοθέτηση των συγκεκριμένων προτάσεων, οι σημαντικότερες αλλαγές αναμένεται να αφορούν κυρίως το καθεστώς της υποχρεωτικής αποχώρησης που εφαρμόζεται σήμερα στον δημόσιο τομέα, καθώς στον ιδιωτικό τομέα το ισχύον πλαίσιο επιτρέπει ήδη, υπό προϋποθέσεις, τη συνέχιση της εργασίας μετά τη συνταξιοδότηση.
Το επόμενο διάστημα η συζήτηση αναμένεται να επικεντρωθεί στο κατά πόσο η μεγαλύτερη παραμονή των εργαζομένων στην αγορά εργασίας μπορεί να αποτελέσει μέρος της απάντησης στις δημογραφικές και ασφαλιστικές προκλήσεις των επόμενων δεκαετιών.
