Σοβαρές καταγγελίες για εκατοντάδες θανάτους κρατουμένων, βασανιστήρια και πιθανές εξωδικαστικές εκτελέσεις στις φυλακές του Ελ Σαλβαδόρ παρουσίασαν οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων κατά τη διάρκεια ακρόασης της Διαμερικανικής Επιτροπής Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων (CIDH), που πραγματοποιήθηκε τη Δευτέρα 26 Οκτωβρίου 2026 στον Παναμά.
Σύμφωνα με το Γαλλικό Πρακτορείο Ειδήσεων (AFP), οι οργανώσεις κατήγγειλαν ότι ο αριθμός των ανθρώπων που έχουν χάσει τη ζωή τους υπό κράτηση ενδέχεται να φτάνει τους 582, από την έναρξη της κατάστασης έκτακτης ανάγκης που επέβαλε ο πρόεδρος Ναγίμπ Μπουκέλε το 2022.
Η ακρόαση πραγματοποιήθηκε με τη συμμετοχή εκπροσώπων οργανώσεων ανθρωπίνων δικαιωμάτων, αλλά χωρίς την παρουσία εκπροσώπων της κυβέρνησης του Ελ Σαλβαδόρ.
Τουλάχιστον 454 καταγεγραμμένοι θάνατοι – Ενδείξεις βίας σε 87 περιπτώσεις
Κατά τη διάρκεια της ακρόασης, ο δικηγόρος της οργάνωσης Cristosal, Νταβίντ Μοράλες, παρουσίασε στοιχεία σύμφωνα με τα οποία τουλάχιστον 454 άνθρωποι έχουν πεθάνει ενώ βρίσκονταν υπό κράτηση, από την έναρξη του καθεστώτος έκτακτης ανάγκης.
Σύμφωνα με τα δεδομένα της οργάνωσης, το 78% των θανόντων δεν είχε διαπιστωμένους δεσμούς με εγκληματικές συμμορίες, ενώ σε τουλάχιστον 87 περιπτώσεις καταγράφηκαν ενδείξεις βίας.
Ο Μοράλες έκανε λόγο για «πιθανές εξωδικαστικές εκτελέσεις», ζητώντας ουσιαστική διερεύνηση των περιστατικών και απόδοση ευθυνών.
Σε ανακοίνωσή του, το Robert & Ethel Kennedy Human Rights Center επιβεβαίωσε ότι μεταξύ των 454 καταγεγραμμένων θυμάτων περιλαμβάνονται 33 γυναίκες, τρία κορίτσια και ένα αγόρι.
Η οργάνωση επισήμανε ότι οι καταγγελίες περιλαμβάνουν περιστατικά σωματικής βίας, βασανιστηρίων, άρνησης ιατρικής περίθαλψης, υποσιτισμού και επικίνδυνων συνθηκών κράτησης. Σε αρκετές περιπτώσεις, η έλλειψη αξιόπιστων πληροφοριών δεν επιτρέπει τον ακριβή προσδιορισμό των αιτιών θανάτου.
Καταγγελίες για ξυλοδαρμούς, σεξουαλική βία και στέρηση τροφής
Ακόμη υψηλότερο αριθμό θανάτων παρουσίασε η Ίνγκριντ Εσκομπάρ, διευθύντρια της οργάνωσης Socorro Jurídico Humanitario, η οποία υποστηρίζει ότι 582 κρατούμενοι έχουν χάσει τη ζωή τους κατά τη διάρκεια της κατάστασης έκτακτης ανάγκης.
Μιλώντας στο AFP, η Εσκομπάρ κατήγγειλε ότι οι άνθρωποι που οδηγούνται σε φυλακές για πρόσωπα τα οποία οι αρχές θεωρούν συνδεδεμένα με συμμορίες υφίστανται βίαιη μεταχείριση ήδη από την άφιξή τους.
Όπως ανέφερε, οι κρατούμενοι γίνονται αποδέκτες ξυλοδαρμών, ενώ κατήγγειλε περιστατικά σεξουαλικής βίας, άρνησης ιατρικής περίθαλψης και στέρησης τροφής και νερού.
Η ίδια αποκάλυψε ότι ο αδελφός της πέθανε υπό κράτηση, αφού είχε συλληφθεί για φερόμενο αδίκημα μικρής σοβαρότητας.
Οι καταγγελίες δεν έχουν επιβεβαιωθεί στο σύνολό τους από ανεξάρτητη δικαστική έρευνα, ενώ οι δύο οργανώσεις παρουσιάζουν διαφορετικούς αριθμούς θυμάτων, βάσει των δικών τους καταγραφών.
Η μαρτυρία για κρατούμενο που θάφτηκε σε ομαδικό τάφο
Ιδιαίτερη βαρύτητα είχε και η μαρτυρία του Πέδρο Λόπες Καστεγιόν, ο οποίος περιέγραψε στην Επιτροπή τις συνθήκες που ακολούθησαν τον θάνατο του αδελφού του, Ραφαέλ, υπό κράτηση.
Σύμφωνα με την ανακοίνωση του Robert & Ethel Kennedy Human Rights Center, η σορός του Ραφαέλ παρέμεινε για εβδομάδες στο νεκροτομείο και στη συνέχεια ενταφιάστηκε κρυφά σε ομαδικό τάφο στην περιοχή La Bermeja.
Η οικογένεια ενημερώθηκε τυχαία για την ταφή 68 ημέρες αργότερα, ενώ ο Πέδρο χρειάστηκε να ανακτήσει ο ίδιος τα λείψανα του αδελφού του.
Οι οργανώσεις κατήγγειλαν ότι πολλές οικογένειες αντιμετωπίζουν σοβαρά εμπόδια στην πρόσβαση σε ιατρικούς και ιατροδικαστικούς φακέλους, καθώς και στη διερεύνηση των θανάτων των συγγενών τους.
Περισσότερες από 93.000 συλλήψεις – Σχεδόν το 90% χωρίς δίκη
Η κατάσταση έκτακτης ανάγκης στο Ελ Σαλβαδόρ βρίσκεται σε ισχύ από τον Μάρτιο του 2022 και αποτελεί κεντρικό στοιχείο της πολιτικής του προέδρου Ναγίμπ Μπουκέλε για την αντιμετώπιση των εγκληματικών συμμοριών.
Η κυβέρνηση υποστηρίζει ότι τα έκτακτα μέτρα έχουν συμβάλει στη δραστική μείωση της εγκληματικότητας και των ανθρωποκτονιών στη χώρα.
Ωστόσο, σύμφωνα με τα στοιχεία που μετέδωσε το AFP, περισσότεροι από 93.000 άνθρωποι έχουν συλληφθεί, ενώ σχεδόν το 90% των συλληφθέντων παραμένει στη φυλακή χωρίς να έχει δικαστεί, σύμφωνα με στοιχεία που αναγνώρισε η εισαγγελία της χώρας.
Το καθεστώς έκτακτης ανάγκης επιτρέπει συλλήψεις χωρίς δικαστικό ένταλμα και συνοδεύεται από περιορισμούς σε βασικές δικονομικές εγγυήσεις.
Οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων καταγγέλλουν ότι η εφαρμογή των μέτρων έχει οδηγήσει σε αυθαίρετες συλλήψεις, υπερπληθυσμό των φυλακών και περιορισμένη πρόσβαση των κρατουμένων σε νομική υπεράσπιση.
Απούσα η κυβέρνηση από την ακρόαση – Η αντίδραση της Επιτροπής
Η κυβέρνηση του Ελ Σαλβαδόρ δεν έστειλε εκπροσώπους στην ακρόαση της Διαμερικανικής Επιτροπής Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων.
Ο πρόεδρος της Επιτροπής, Εστουάρδο Ραλόν, εξέφρασε τη λύπη του για την απουσία, επισημαίνοντας ότι η συμμετοχή των κρατικών αρχών θα επέτρεπε να ακουστούν οι εξηγήσεις τους και να παρουσιαστούν επίσημα στοιχεία.
Όπως ανέφερε, η παρουσία κυβερνητικών εκπροσώπων θα συνέβαλλε στην πληρέστερη εξέταση των καταγγελιών και στον διάλογο για την κατάσταση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στη χώρα.
Σχέδιο αποφυλάκισης 5.000 κρατουμένων – Προειδοποιήσεις για ομολογίες αθώων
Στο μεταξύ, ο πρόεδρος Μπουκέλε έχει παρουσιάσει σχέδιο αποφυλάκισης περίπου 5.000 ανθρώπων, τους οποίους οι αρχές θεωρούν περιστασιακούς συνεργάτες εγκληματικών οργανώσεων.
Σύμφωνα με τον ίδιο, η δυνατότητα αποφυλάκισης θα εξαρτάται από τον βαθμό συμμετοχής των κρατουμένων σε παράνομες δραστηριότητες και τη σοβαρότητα των αδικημάτων που τους αποδίδονται.
Ωστόσο, ο ειδικός εισηγητής της Διαμερικανικής Επιτροπής για το Ελ Σαλβαδόρ, Ριάντ Ινσανάλι, προειδοποίησε ότι το συγκεκριμένο σχέδιο ενδέχεται να δημιουργήσει κίνητρο για αθώους κρατουμένους να δηλώσουν ένοχοι για εγκλήματα που δεν έχουν διαπράξει, προκειμένου να εξασφαλίσουν την απελευθέρωσή τους.
Έκκληση για ανεξάρτητες έρευνες και απόδοση ευθυνών
Οι οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων ζήτησαν από τις αρχές του Ελ Σαλβαδόρ να λάβουν άμεσα μέτρα για την προστασία της ζωής και της σωματικής και ψυχικής ακεραιότητας των κρατουμένων.
Παράλληλα, ζήτησαν τη διεξαγωγή ανεξάρτητων ερευνών για όλους τους θανάτους υπό κράτηση, τη διερεύνηση των καταγγελιών για βασανιστήρια και κακομεταχείριση, καθώς και την πρόσβαση των οικογενειών σε ιατρικά και ιατροδικαστικά στοιχεία.
Οι οργανώσεις κάλεσαν επίσης τη Διαμερικανική Επιτροπή να ενισχύσει την παρακολούθηση της κατάστασης στο Ελ Σαλβαδόρ και να εξετάσει την ένταξη της χώρας στο ειδικό κεφάλαιο της ετήσιας έκθεσής της που αφορά σοβαρές παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Πηγές: Γαλλικό Πρακτορείο Ειδήσεων (AFP), Διαμερικανική Επιτροπή Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων (CIDH), Robert & Ethel Kennedy Human Rights Center.
