Η 20ή Νοεμβρίου, Παγκόσμια Ημέρα του Παιδιού, αποτελεί μια σημαντική υπενθύμιση ότι η προστασία, η εκπαίδευση, η υγεία, το παιχνίδι και η ελεύθερη έκφραση αποτελούν θεμελιώδη δικαιώματα κάθε παιδιού.
Με αφορμή τη φετινή επέτειο, ο καθηγητής Θωμάς Μπαμπάλης, Πρόεδρος του Παιδαγωγικού Τμήματος Δημοτικής Εκπαίδευσης του ΕΚΠΑ, και η αναπληρώτρια καθηγήτρια Κωνσταντίνα Τσώλη, από το ίδιο Τμήμα, αναδεικνύουν τις σύγχρονες προκλήσεις που αντιμετωπίζουν τα παιδιά, επισημαίνοντας την ανάγκη ουσιαστικής συνεργασίας σχολείου και οικογένειας.
Η Παγκόσμια Ημέρα του Παιδιού συνδέεται με την 20ή Νοεμβρίου 1989, όταν η Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ υιοθέτησε τη Διεθνή Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού, την οποία η Ελλάδα κύρωσε το 1992.
Οι κίνδυνοι στο διαδίκτυο και η πρόκληση της τεχνητής νοημοσύνης
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην ασφάλεια των παιδιών τόσο στο φυσικό όσο και στο ψηφιακό περιβάλλον. Όπως επισημαίνεται, η προστασία τους δεν περιορίζεται στην απομάκρυνση από πιθανούς κινδύνους, αλλά προϋποθέτει την καλλιέργεια δεξιοτήτων που θα τους επιτρέπουν να κινούνται με ασφάλεια στον σύγχρονο κόσμο.
Καθοριστικό ρόλο διαδραματίζουν το οικογενειακό περιβάλλον, το σχολικό κλίμα εμπιστοσύνης, η έγκαιρη αναγνώριση ενδείξεων κινδύνου από τους εκπαιδευτικούς και η συστηματική ανάπτυξη κριτικού ψηφιακού γραμματισμού.
Παράλληλα, σε μια εποχή όπου η τεχνητή νοημοσύνη αποκτά ολοένα μεγαλύτερη παρουσία στην καθημερινότητα, οι δύο πανεπιστημιακοί υπογραμμίζουν την ανάγκη καλλιέργειας δεξιοτήτων ζωής, όπως η κριτική και δημιουργική σκέψη, η ενσυναίσθηση, η διαχείριση συναισθημάτων και η επίλυση προβλημάτων.
Στο πλαίσιο αυτό, τονίζεται η σημασία της ποιοτικής προσχολικής και πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης ως μέσου για την άμβλυνση των κοινωνικών και εκπαιδευτικών ανισοτήτων.
Ψυχική υγεία: Άγχος, πίεση επιδόσεων και πολύωρη έκθεση στις οθόνες
Στην ανακοίνωση του ΕΚΠΑ αναδεικνύεται επίσης η ανάγκη ολιστικής προσέγγισης της υγείας των παιδιών, με ισότιμη φροντίδα της σωματικής, ψυχικής, συναισθηματικής και κοινωνικής τους ευημερίας.
Το άγχος, η πίεση για υψηλές επιδόσεις, η κοινωνική απομόνωση και η πολύωρη χρήση οθονών καταγράφονται ως σύγχρονοι παράγοντες κινδύνου.
Αντίθετα, ο χρόνος για παιχνίδι, η επαφή με τη φύση, οι ουσιαστικές ανθρώπινες σχέσεις και η σαφής οριοθέτηση από τους ενήλικες επισημαίνονται ως σημαντικοί προστατευτικοί παράγοντες.
Το παιχνίδι δεν είναι πολυτέλεια – Είναι δικαίωμα κάθε παιδιού
Ξεχωριστή αναφορά γίνεται στον περιορισμένο ελεύθερο χρόνο των παιδιών, τα οποία συχνά ακολουθούν ιδιαίτερα επιβαρυμένα καθημερινά προγράμματα.
Οι δύο πανεπιστημιακοί υπενθυμίζουν ότι το παιχνίδι δεν αποτελεί διάλειμμα από τη μάθηση, αλλά αναπόσπαστο μέρος της ανάπτυξης και της εκπαίδευσης.
Μέσα από το παιχνίδι, το παιδί μαθαίνει, δημιουργεί, αναπτύσσει σχέσεις και καλλιεργεί σημαντικές κοινωνικές και συναισθηματικές δεξιότητες.
«Να ακούσουμε πραγματικά τη φωνή των παιδιών»
Ιδιαίτερη βαρύτητα αποδίδεται και στο δικαίωμα των παιδιών να συμμετέχουν στις αποφάσεις που επηρεάζουν τη ζωή και το μέλλον τους.
Όπως επισημαίνεται, ζητήματα όπως η κλιματική αλλαγή, η τεχνολογία και η εκπαίδευση δεν μπορούν να αντιμετωπίζονται χωρίς να λαμβάνεται υπόψη η γνώμη των ίδιων των παιδιών.
Στην κατεύθυνση αυτή, προτείνεται η ουσιαστική λειτουργία μαθητικών συμβουλίων και η συμμετοχή των παιδιών σε διαδικασίες διαβούλευσης, με στόχο να αποκτήσουν πραγματικό λόγο στη λήψη αποφάσεων.
Το φετινό σύνθημα της UNICEF, «Η μέρα μου. Τα δικαιώματά μου. Το μέλλον μου» (My Day. My Rights. My Future.), συνοψίζει, σύμφωνα με την ανακοίνωση, την ανάγκη να αντιμετωπίζονται τα παιδιά όχι μόνο ως αυριανοί πολίτες, αλλά ως ενεργά μέλη της κοινωνίας ήδη από σήμερα.
Το ερώτημα που καλούνται να κάνουν οι ενήλικες στα παιδιά
Κλείνοντας την παρέμβασή τους, ο Θωμάς Μπαμπάλης και η Κωνσταντίνα Τσώλη καλούν τους ενήλικες να αξιοποιήσουν την Παγκόσμια Ημέρα του Παιδιού για να θέσουν στα παιδιά ένα ουσιαστικό ερώτημα:
«Τι θα άλλαζες στο σχολείο σου, στο σπίτι σου, στη γειτονιά σου, στην κοινωνία, στον κόσμο;»
Όπως τονίζουν, η προσεκτική ακρόαση των απαντήσεων και η πραγματική συνεκτίμησή τους μπορούν να συμβάλουν στη γεφύρωση της απόστασης ανάμεσα στα δικαιώματα που κατοχυρώνει η Διεθνής Σύμβαση και στην καθημερινότητα των παιδιών, 37 χρόνια μετά την υιοθέτησή της.