Στη βιβλιογραφία για το επαγγελματικό άγχος των εκπαιδευτικών συναντάμε την έννοια του «υγιούς σχολείου» (healthy school) (Kyriacou, Stress-busting for Teachers, Stanley Thornes, 2000). Πρόκειται για ένα σχολείο στο οποίο η οργάνωση, η διοίκηση και οι ανθρώπινες σχέσεις συμβάλλουν στον περιορισμό του εργασιακού άγχους, αντί να το αναπαράγουν.
Ένα υγιές σχολείο δεν είναι εκείνο στο οποίο απουσιάζουν οι δυσκολίες και οι συγκρούσεις, αλλά εκείνο που διαθέτει συλλογικούς μηχανισμούς για να τις αντιμετωπίζει. Σύμφωνα με τη σχετική βιβλιογραφία, βασικά χαρακτηριστικά του είναι:
- Επικοινωνία και συναδελφικότητα. Οι εκπαιδευτικοί συνεργάζονται και αισθάνονται ότι ανήκουν σε μια κοινότητα.
- Δημοκρατική διοίκηση. Οι αποφάσεις λαμβάνονται ύστερα από διαβούλευση και όχι με αυθαίρετες εντολές.
- Σαφείς ρόλοι και αρμοδιότητες. Οι εκπαιδευτικοί γνωρίζουν τι αναμένεται από αυτούς, χωρίς αντιφατικές οδηγίες και αιφνιδιασμούς.
- Αναγνώριση της εργασίας. Η διοίκηση αναγνωρίζει την προσπάθεια και δεν περιορίζεται στον εντοπισμό λαθών.
- Υποστήριξη και επαρκείς πόροι. Υπάρχουν κατάλληλες υποδομές και ουσιαστική βοήθεια στην αντιμετώπιση προβλημάτων.
- Περιορισμός της γραφειοκρατίας. Οι διοικητικές υποχρεώσεις δεν απορροφούν τον χρόνο της παιδαγωγικής εργασίας.
- Δίκαιη κατανομή εργασιών. Οι πρόσθετες αρμοδιότητες κατανέμονται με βάση τις δυνατότητες και τον φόρτο εργασίας.
- Προγραμματισμός και επαγγελματική ανάπτυξη. Οι δραστηριότητες προγραμματίζονται εγκαίρως και υποστηρίζονται οι νεότεροι εκπαιδευτικοί.
Στα χαρακτηριστικά του υγιούς σχολείου ανήκουν το υψηλό ηθικό, οι περιορισμένες απουσίες λόγω ασθένειας, η αποτελεσματική ομαδική εργασία και η αίσθηση συμμετοχής εκπαιδευτικών και μαθητών/ -τριών.
Αν αντιστρέψουμε αυτά τα χαρακτηριστικά, προκύπτει η εικόνα ενός σχολείου όπου οι αποφάσεις λαμβάνονται ερήμην του συλλόγου διδασκόντων, η γραφειοκρατία πολλαπλασιάζεται και κάθε διαφωνία αντιμετωπίζεται ως απειλή για το κύρος της διοίκησης. Η συνεργασία αντικαθίσταται από τον ανταγωνισμό, η εμπιστοσύνη από την καχυποψία και η παιδαγωγική συζήτηση από τον φόβο της αναφοράς ή της αρνητικής αξιολόγησης.
Το επαγγελματικό άγχος, επομένως, δεν είναι αποκλειστικά ατομικό πρόβλημα που αντιμετωπίζεται με συμβουλές «ψυχικής ανθεκτικότητας». Η ψυχική υγεία των εκπαιδευτικών και η λειτουργία του σχολείου δεν είναι θέμα ατομικής ψυχικής υποστήριξης.
Ήδη από το 1990, η βρετανική εκπαιδευτική συνδικαλιστική οργάνωση NUT πρότεινε την αντιμετώπισή του μέσα από τη βελτίωση της «οργανωσιακής υγείας» των σχολείων (δημοκρατική λειτουργία, θεσμική προστασία των εκπαιδευτικών, επαρκή χρηματοδότηση και αξιοπρεπείς συνθήκες εργασίας).