Τα ανησυχητικά στοιχεία του ΠΟΥ και της UNICEF
Η έκταση του προβλήματος αποτυπώνεται σε διεθνή δεδομένα. Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, η έκθεση στον μόλυβδο συνδέθηκε με περισσότερους από 3,5 εκατομμύρια θανάτους παγκοσμίως το 2023, κυρίως εξαιτίας καρδιαγγειακών επιπλοκών στους ενήλικες.
Εξίσου ανησυχητικά είναι τα ευρήματα κοινής έκθεσης της UNICEF και του οργανισμού Pure Earth, η οποία δημοσιεύθηκε το 2020. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις της, περίπου ένα στα τρία παιδιά παγκοσμίως, δηλαδή έως και 800 εκατομμύρια παιδιά, είχε συγκέντρωση μολύβδου στο αίμα ίση ή μεγαλύτερη από 5 μg/dL.
Ο μόλυβδος μπορεί να φτάσει στον ανθρώπινο οργανισμό από διάφορες περιβαλλοντικές πηγές. Ανάμεσά τους βρίσκονται:
Το μολυσμένο πόσιμο νερό.
Το έδαφος και η οικιακή σκόνη.
Παλαιά χρώματα που περιέχουν μόλυβδο.
Ορισμένα επιμολυσμένα τρόφιμα και καταναλωτικά προϊόντα.
Δραστηριότητες ανακύκλωσης και βιομηχανικές εργασίες που περιλαμβάνουν τη χρήση του μετάλλου.
Σχεδόν διπλάσιες πιθανότητες εμφάνισης ΔΕΠΥ
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι επιστημονικές μελέτες που εξετάζουν τη σχέση μεταξύ της έκθεσης στον μόλυβδο και της Διαταραχής Ελλειμματικής Προσοχής και Υπερκινητικότητας (ΔΕΠΥ).
Μετα-ανάλυση που δημοσιεύθηκε το 2025 στο επιστημονικό περιοδικό European Child & Adolescent Psychiatry εξέτασε 31 μελέτες, στις οποίες συμμετείχαν συνολικά 25.258 παιδιά.
Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι η μεγαλύτερη έκθεση στον μόλυβδο συσχετιζόταν με σχεδόν διπλάσιες σχετικές πιθανότητες εμφάνισης ΔΕΠΥ, με τον σχετικό δείκτη να ανέρχεται σε 1,95.
Αυτό δεν σημαίνει ότι ο μόλυβδος αποτελεί τη μοναδική αιτία της ΔΕΠΥ ούτε ότι ο κίνδυνος για κάθε παιδί διπλασιάζεται. Η συγκεκριμένη διαταραχή έχει πολυπαραγοντική προέλευση, καθώς στην εμφάνισή της συμμετέχουν τόσο γενετικοί όσο και περιβαλλοντικοί παράγοντες.
Ωστόσο, τα ευρήματα ενισχύουν την επιστημονική άποψη ότι η έκθεση στον μόλυβδο αποτελεί έναν σημαντικό περιβαλλοντικό παράγοντα κινδύνου, στον οποίο μπορεί να υπάρξει παρέμβαση μέσω της πρόληψης.
Πώς επηρεάζεται ο δείκτης νοημοσύνης των παιδιών
Οι πιθανές επιπτώσεις του μολύβδου δεν περιορίζονται στη συμπεριφορά και την προσοχή. Επιστημονικά δεδομένα δείχνουν ότι η έκθεση στο συγκεκριμένο μέταλλο συνδέεται και με χαμηλότερο δείκτη νοημοσύνης (IQ).
Μεγάλη διεθνής ανάλυση, στην οποία συμμετείχαν 1.333 παιδιά από επτά προοπτικές μελέτες, διαπίστωσε ότι η αύξηση της συγκέντρωσης μολύβδου στο αίμα από 2,4 σε 10 μg/dL συσχετιζόταν με μέση πτώση του δείκτη νοημοσύνης κατά περίπου 3,9 μονάδες.
Οι αριθμοί αυτοί αποτελούν πληθυσμιακές εκτιμήσεις και δεν μπορούν να χρησιμοποιηθούν για να προβλέψουν τη νοημοσύνη ενός συγκεκριμένου παιδιού.
Παράλληλα, νεότερη μετα-ανάλυση, η οποία δημοσιεύθηκε τον Σεπτέμβριο του 2026 στο BMC Medical Research Methodology και συμπεριέλαβε 12 μελέτες, επιβεβαίωσε την αρνητική συσχέτιση ανάμεσα στα επίπεδα μολύβδου στο αίμα και στις επιδόσεις νοημοσύνης.
Ένα από τα σημαντικότερα συμπεράσματα είναι ότι οι επιπτώσεις δεν εμφανίζονται αποκλειστικά σε περιπτώσεις σοβαρής δηλητηρίασης. Ακόμη και η παρατεταμένη έκθεση σε σχετικά χαμηλές συγκεντρώσεις μπορεί να επηρεάσει αρνητικά τη γνωστική ανάπτυξη.
Τι δείχνουν οι έρευνες για τα παιδιά στην Ελλάδα
Η συγκεκριμένη απειλή δεν αφορά μόνο χώρες με περιορισμένα μέτρα περιβαλλοντικής προστασίας. Η έκθεση στον μόλυβδο έχει καταγραφεί και στον ελληνικό παιδικό πληθυσμό.
Ελληνική έρευνα, που δημοσιεύθηκε το 2015 στο επιστημονικό περιοδικό Child: Care, Health and Development, εξέτασε 814 παιδιά ηλικίας από 6 έως 36 μηνών.
Τα αποτελέσματα ανέδειξαν τα εξής:
Το 11,7% των παιδιών παρουσίαζε συγκέντρωση μολύβδου στο αίμα μεγαλύτερη από 5 μg/dL.
Το 1,8% είχε επίπεδα υψηλότερα από 10 μg/dL.
Η κατοικία σε παλαιά κτίρια, καθώς και σε βιομηχανικές ή κοινωνικοοικονομικά υποβαθμισμένες περιοχές, συνδεόταν με αυξημένη έκθεση.
Πρέπει να σημειωθεί ότι η συγκεκριμένη έρευνα είναι παλαιότερη και βασίστηκε σε δείγμα παιδιών που εξετάστηκαν σε νοσοκομειακό περιβάλλον. Επομένως, τα αποτελέσματά της δεν αποτυπώνουν απαραίτητα τη σημερινή εικόνα σε ολόκληρη τη χώρα.
Για τον λόγο αυτό, θεωρείται σημαντική η πραγματοποίηση νεότερων και αντιπροσωπευτικών επιδημιολογικών μελετών στην Ελλάδα.
Στο μεταξύ, μια σημαντική θεσμική εξέλιξη αποτελεί το Προεδρικό Διάταγμα 65/2026 (ΦΕΚ Α΄ 169/19.10.2026), το οποίο προβλέπει αυστηρότερο πλαίσιο προστασίας από την επαγγελματική έκθεση στον μόλυβδο και ενισχύει την ιατρική παρακολούθηση των εργαζομένων. Ωστόσο, απαιτούνται και ξεχωριστές παρεμβάσεις που θα επικεντρώνονται στην προστασία των παιδιών.
Ο ρόλος του παιδιάτρου και τα μέτρα πρόληψης
Τα Κέντρα Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων των ΗΠΑ (CDC) χρησιμοποιούν ως τιμή αναφοράς τα 3,5 μg/dL για τον εντοπισμό παιδιών με αυξημένη έκθεση στον μόλυβδο. Η συγκεκριμένη τιμή δεν αποτελεί όριο κάτω από το οποίο η έκθεση θεωρείται ασφαλής.
Η Ένωση Ελευθεροεπαγγελματιών Παιδιάτρων Αττικής επισημαίνει ότι ο παιδίατρος μπορεί να συμβάλει καθοριστικά στον έγκαιρο εντοπισμό πιθανών κινδύνων. Αυτό μπορεί να γίνει μέσα από τη λήψη αναλυτικού ιστορικού σχετικά με το περιβάλλον διαβίωσης του παιδιού, την κατάλληλη εργαστηριακή διερεύνηση όταν υπάρχουν ενδείξεις έκθεσης και τη συστηματική παρακολούθηση της ανάπτυξής του.
Παράλληλα, η Ένωση υπογραμμίζει την ανάγκη για συγκεκριμένες δράσεις:
Ενημέρωση των γονέων: Είναι σημαντικό να γνωρίζουν ποιες είναι οι πιθανές πηγές μολύβδου στο οικιακό και ευρύτερο περιβάλλον.
Έγκαιρος εντοπισμός: Χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή στα παιδιά μικρότερης ηλικίας και σε όσα ανήκουν σε ομάδες αυξημένου κινδύνου.
Περιβαλλοντικοί έλεγχοι: Απαραίτητη είναι η αναγνώριση και ο περιορισμός των πηγών μόλυνσης σε κατοικίες, σχολεία και χώρους παιχνιδιού.
Συνεργασία αρμόδιων φορέων: Η συντονισμένη δράση παιδιάτρων, υπηρεσιών δημόσιας υγείας και περιβαλλοντικών οργανισμών μπορεί να ενισχύσει την πρόληψη.
Συστηματική καταγραφή: Η Ελλάδα χρειάζεται σύγχρονα επιδημιολογικά στοιχεία για την έκταση της έκθεσης των παιδιών στον μόλυβδο.
Η Ένωση διευκρινίζει ότι οι δυσκολίες στη συγκέντρωση, στη συμπεριφορά ή στη σχολική μάθηση δεν αποτελούν από μόνες τους ένδειξη δηλητηρίασης από μόλυβδο. Ωστόσο, όταν υπάρχουν παράγοντες που υποδηλώνουν πιθανή έκθεση, η συγκεκριμένη περιβαλλοντική επιβάρυνση θα πρέπει να λαμβάνεται υπόψη κατά τη διερεύνηση.
Το βασικό μήνυμα των ειδικών είναι ότι η προστασία του παιδικού εγκεφάλου δεν πρέπει να ξεκινά όταν εμφανιστούν προβλήματα στη μάθηση ή στην ανάπτυξη. Αντίθετα, απαιτείται έγκαιρη αναγνώριση και αντιμετώπιση των περιβαλλοντικών κινδύνων, καθώς η πρόληψη της έκθεσης στον μόλυβδο αποτελεί ουσιαστική επένδυση στην υγεία, τη νοητική ανάπτυξη και το μέλλον των παιδιών.
