Συχνά – πυκνά παρακολουθώντας από την τηλεόραση τις συζητήσεις στη Βουλή παρατηρούμε την εξέλιξη μονολόγων και εντάσεων, χωρίς να γίνεται προσπάθεια ουσιαστικοποίησης και εμβάθυνσης των θεμάτων και χωρίς να υπάρχει διεισδυτικότητα στην επιχειρηματολογία μεταξύ των βουλευτών. Και απορρίπτουμε αυτή τη μορφή συζήτησης, γιατί πολύ απλά δεν έχει τη μορφή διαλόγου.
Δεν αναρωτιόμαστε όμως αν εμείς, όταν συζητάμε είτε σοβαρά θέματα είτε όχι, έχουμε την απαραίτητη κουλτούρα του διαλόγου. Και η πρώτη και βασική αρχή είναι και η πιο αυτονόητη. Ακούμε πράγματι τον άλλον; Στοχαζόμαστε ουσιαστικά επί του προβληματισμού του και επί των ιδεών του; Υπάρχει και μια αναγκαία συνθήκη – αλλά όχι και ικανή – για το αν αυτό το πραγματοποιούμε: ο σεβασμός στον άλλο.
Αυτή η κουλτούρα προφανώς συνδέεται απόλυτα με την ποιότητα του χαρακτήρα μας και με την προσωπικότητά μας, από το αν εμφορούνται από ταπεινότητα και μετριοπάθεια, από ανοιχτή σκέψη και περίσσεια εμβριθούς κατανόησης. Η συνέχεια μετά απ’ αυτά τα αυτονόητα στοιχεία, είναι η δυνατότητά μας να σχετικοποιούμε τη δική μας άποψη επί του θέματος, σε γενική εκδοχή, και να έχουμε ισχυρή τάση για αυτοκριτική.
Υπάρχει φυσικά και ο επαγγελματικός χώρος μας – γιατί πάντα το επάγγελμά μας μας επηρεάζει και μας συνδιαμορφώνει με βάση και άλλες παραμέτρους -, στο αν έχει …πολύ ή λίγο διάλογο, αν υπάρχει σεβασμός στην αυταξία του διαλόγου. Στην περίπτωσή μου, στην εκπαιδευτική λειτουργία μου, ο διάλογος ήταν το παν. Αν δεν τον υπηρετούσες με ιερότητα κάθε στιγμή, τότε έχανες κάθε δυνατότητα καλής ή σχετικά καλής διδασκαλίας και διαπαιδαγώγησης.
Το να ακούς τον μαθητή δεν είναι μόνο μια θεσμική, παιδαγωγική και κοινωνική σύμβαση και υποχρέωση, αλλά και αναγκαία προϋπόθεση για να “κερδίσεις” τον μαθητή. Οφείλεις να αναλύεις προσεκτικά την ιδέα του, την απορία του, την κάθε σκέψη του, και μάλιστα λαμβάνοντας υπόψη σου την ηλικία του, τις προσλαμβάνουσες παραστάσεις του, την κοινωνική και προσωπική ταυτότητά του κλπ. Στην πραγματικότητα, στο σχολείο είσαι υποχρεωμένος να λειτουργείς και ως μαθητής, να είναι το σχολείο σχολείο και για εσένα.
Η οικογένεια, οι παρέες και οι φιλίες έχουν νόημα και αξία – ναι είναι τόσο σημαντικό –, όταν ευδοκιμούν και αναπτύσσονται στο πνεύμα και στην πρακτική του διαλόγου. Αυτός άλλωστε, δεν είναι το νήμα που υφαίνει και δυναμώνει τις σχέσεις, την αγάπη, τον αλληλοσεβασμό;
Όλοι οι θεσμοί των συλλογικοτήτων: κοινωνικών, επιστημονικών, εκπαιδευτικών, συνδικαλιστικών δεν έχουν ως πεδίο αναφοράς τον διάλογο; Η ίδια η έννοια της συλλογικότητας προϋποθέτει τον διάλογο, και μάλιστα τον απόλυτα παραγωγικό διάλογο. Είναι όμορφη κάθε έκφραση συλλογικότητας. Εδώ η ανταλλαγή ιδεών και προτάσεων βρίσκει εύφορο φοβερό έδαφος για την προαγωγή της πνευματικότητάς σου. Εδώ δοκιμάζεις τις δικές σου ιδέες. Εδώ κρίνονται οι συνθέσεις, οι συνεννοήσεις αλλά και οι αποφάσεις – όταν αυτό είναι αναγκαίο.
Ο διάλογος δεν εμφανίζεται αυτόνομος. Είναι παράγωγος – αλλά και συνδημιουργός – του Ορθολογισμού. Είναι ο Ορθολογισμός, που έχει θέσει ως αντιπάλους του τους δογματισμούς, τις προκαταλήψεις, τις απολυτότητες και τις άκαμπτες αβεβαιότητες. Είναι αυτός που τροφοδοτεί την κοινωνικότητα και τη δημιουργική συνύπαρξη. Είναι αυτός που εντάσσει τον διάλογο ως δυνατότητα αναβάθμισης της σκέψης του ανθρώπου, ως το μοναδικό σύμπαν προαγωγής της ελευθερίας του.
