Η σχέση των σύντομων βίντεο με τον σχεδιασμό του μέλλοντος
Ερευνητές από πανεπιστήμια της Κίνας μελέτησαν περισσότερους από 1.500 μαθητές λυκείου, εξετάζοντας τη σχέση ανάμεσα στην κατανάλωση σύντομων βίντεο και στην ικανότητά τους να σκέφτονται μακροπρόθεσμα.
Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι η συστηματική παρακολούθηση τέτοιου περιεχομένου συνδέεται με δυσκολίες στην ανάπτυξη μιας σαφούς προοπτικής για το μέλλον.
Τα σύντομα βίντεο είναι σχεδιασμένα ώστε να προσελκύουν γρήγορα το ενδιαφέρον, προσφέροντας συνεχή εναλλαγή εικόνων, πληροφοριών και ερεθισμάτων. Αυτή η μορφή περιεχομένου ενεργοποιεί τους μηχανισμούς ανταμοιβής του εγκεφάλου, προσφέροντας άμεση ικανοποίηση και ενθαρρύνοντας την παρατεταμένη χρήση.
Προηγούμενες μελέτες έχουν συνδέσει την υπερβολική ενασχόληση με τα σύντομα βίντεο με χαρακτηριστικά προβληματικής ή εθιστικής χρήσης. Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι χρήστες δυσκολεύονται να σταματήσουν την παρακολούθηση, ακόμη και όταν έχουν άλλες υποχρεώσεις.
Σύμφωνα με τα νεότερα ευρήματα, η συνήθεια αυτή ενδέχεται να συνδέεται και με μειωμένη διάθεση για μακροπρόθεσμο σχεδιασμό, καθώς η προσοχή στρέφεται περισσότερο στις άμεσες ανταμοιβές.
Γιατί οι έφηβοι είναι πιο ευάλωτοι
Οι επιδράσεις της υπερβολικής χρήσης των μέσων κοινωνικής δικτύωσης αφορούν και τους ενηλίκους, ωστόσο ενδέχεται να είναι εντονότερες στους εφήβους.
Όπως επισημαίνει η δρ Βέρα Φόιερ, κλινική διευθύντρια του Child Mind Institute, οι έφηβοι εξακολουθούν να αναπτύσσουν δεξιότητες που σχετίζονται με τον αυτοέλεγχο, τη λήψη αποφάσεων και τον προγραμματισμό.
Ο προμετωπιαίος φλοιός, μια περιοχή του εγκεφάλου που συμμετέχει στον έλεγχο των παρορμήσεων και στον σχεδιασμό, συνεχίζει να ωριμάζει μέχρι και την πρώιμη ενήλικη ζωή, περίπου έως τα μέσα της δεκαετίας των 20.
Αυτό σημαίνει ότι οι νεότεροι μπορεί να δυσκολεύονται περισσότερο να αναβάλουν μια ευχάριστη δραστηριότητα, να διαχειριστούν την απογοήτευση ή να επιμείνουν σε έναν στόχο όταν προκύπτουν εμπόδια.
Η Φόιερ, η οποία δεν συμμετείχε στην κινεζική έρευνα, επισημαίνει ότι η υπομονή, η αντοχή στη ματαίωση και η αντιμετώπιση των δυσκολιών αποτελούν δεξιότητες που αναπτύσσονται σταδιακά.
Ωστόσο, τα αποτελέσματα της μελέτης ανέδειξαν και μια θετική διάσταση: οι έφηβοι που έχουν σαφείς στόχους για το μέλλον φαίνεται να αντιμετωπίζουν αποτελεσματικότερα τις δυσκολίες στο σχολείο.
Ο φαύλος κύκλος της αναβλητικότητας
Η έρευνα εξέτασε επίσης τη λεγόμενη «σχολική ανθεκτικότητα», δηλαδή την ικανότητα των μαθητών να διαχειρίζονται τις καθημερινές πιέσεις της εκπαιδευτικής διαδικασίας και να ανακάμπτουν μετά από αποτυχίες ή απογοητεύσεις.
Μαθητές που δυσκολεύονται να αντιμετωπίσουν καταστάσεις όπως ένας χαμηλός βαθμός ή μια απαιτητική σχολική εργασία φαίνεται να στρέφονται συχνότερα στα σύντομα βίντεο για να αποσπαστούν από όσα τους πιέζουν.
Με αυτόν τον τρόπο μπορεί να δημιουργηθεί ένας φαύλος κύκλος: οι σχολικές δυσκολίες οδηγούν στην αναζήτηση προσωρινής ανακούφισης μέσω των βίντεο, η παρατεταμένη παρακολούθηση περιορίζει τον διαθέσιμο χρόνο για μελέτη και οι εκκρεμότητες ενδέχεται να αυξάνουν ακόμη περισσότερο το άγχος.
Ωστόσο, η σχέση αυτή δεν σημαίνει απαραίτητα ότι τα σύντομα βίντεο αποτελούν την αρχική αιτία της αναβλητικότητας. Είναι πιθανό, σε ορισμένες περιπτώσεις, η υπερβολική χρήση τους να λειτουργεί περισσότερο ως τρόπος αποφυγής ήδη υπαρχουσών δυσκολιών.
Η ενίσχυση της προοπτικής για το μέλλον μπορεί να βοηθήσει τους εφήβους να αντιλαμβάνονται καλύτερα τη σύνδεση ανάμεσα στην προσπάθεια που καταβάλλουν σήμερα και στους στόχους που θέλουν να πετύχουν αργότερα.
Οι συγγραφείς της μελέτης υπογραμμίζουν ότι η καλλιέργεια αυτής της ικανότητας μπορεί να συμβάλει στην αντιμετώπιση της προβληματικής χρήσης σύντομων βίντεο και στην ενίσχυση της ανθεκτικότητας των μαθητών.
Τα μέτρα των εταιρειών κοινωνικής δικτύωσης
Οι πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης βρίσκονται αντιμέτωπες με αυξανόμενες πιέσεις από εποπτικές αρχές και νομικές διεκδικήσεις σχετικά με την ασφάλεια των ανηλίκων και τις επιπτώσεις της χρήσης των υπηρεσιών τους.
Στο πλαίσιο αυτό, έχουν υιοθετήσει διάφορες λειτουργίες που αποσκοπούν στον περιορισμό της υπερβολικής χρήσης από τους νεαρούς χρήστες. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται οι υπενθυμίσεις για διαλείμματα, ο περιορισμός των νυχτερινών ειδοποιήσεων και η απενεργοποίηση της αυτόματης αναπαραγωγής βίντεο σε λογαριασμούς εφήβων.
Παράλληλα, έχουν προταθεί και αυστηρότεροι χρονικοί περιορισμοί για τη χρήση εφαρμογών όπως το Instagram και το Facebook. Οι σχετικές πρωτοβουλίες εντάσσονται στη γενικότερη συζήτηση για τον τρόπο με τον οποίο οι εταιρείες τεχνολογίας μπορούν να προστατεύσουν τους ανηλίκους από την υπερβολική έκθεση σε ψηφιακό περιεχόμενο.
Πέντε τρόποι με τους οποίους μπορούν να βοηθήσουν οι γονείς
Οι γονείς μπορούν να συμβάλουν στη διαμόρφωση πιο ισορροπημένων ψηφιακών συνηθειών, χωρίς να χρειάζεται απαραίτητα να απαγορεύσουν εντελώς τη χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης.
Καθορισμός χρονικών ορίων στις εφαρμογές
Μια πρακτική λύση είναι η ενεργοποίηση των διαθέσιμων εργαλείων γονικού ελέγχου. Οι συσκευές Apple διαθέτουν λειτουργίες μέσω του οικογενειακού διαμοιρασμού και των ρυθμίσεων χρόνου χρήσης, ενώ στις συσκευές Android μπορούν να χρησιμοποιηθούν το Google Family Link και οι σχετικές ρυθμίσεις της συσκευής.
Μέσω αυτών των εργαλείων, οι γονείς μπορούν να θέτουν ημερήσια όρια στη χρήση εφαρμογών και, όπου υποστηρίζεται, να περιορίζουν ή να απενεργοποιούν την πρόσβαση σε συγκεκριμένες λειτουργίες σύντομων βίντεο.
Συμφωνία για συγκεκριμένες ώρες χρήσης
Αντί για μια γενική απαγόρευση, μπορεί να συμφωνηθεί ένα σαφές πρόγραμμα που θα καθορίζει πότε επιτρέπεται η παρακολούθηση βίντεο. Είναι σημαντικό οι έφηβοι να κατανοούν τους λόγους των περιορισμών και να συμμετέχουν στη διαμόρφωσή τους.
Απενεργοποίηση ειδοποιήσεων κατά τη μελέτη
Η ενεργοποίηση της λειτουργίας συγκέντρωσης στο κινητό μπορεί να περιορίσει τις διακοπές από μηνύματα, ειδοποιήσεις και ενημερώσεις των κοινωνικών δικτύων. Έτσι, οι μαθητές έχουν περισσότερες πιθανότητες να παραμείνουν προσηλωμένοι στις εργασίες τους.
Απομάκρυνση του κινητού από τον χώρο μελέτης και το υπνοδωμάτιο
Η διατήρηση του τηλεφώνου μακριά από το γραφείο μπορεί να μειώσει τον πειρασμό για συχνό έλεγχο των εφαρμογών. Εξίσου σημαντικό είναι να αποφεύγεται η χρήση του κατά τη διάρκεια της νύχτας, ώστε να προστατεύεται ο ύπνος.
Αν το κινητό είναι απαραίτητο για συγκεκριμένες σχολικές εργασίες, μπορεί να χρησιμοποιείται μόνο για τον συγκεκριμένο σκοπό, με περιορισμό της πρόσβασης στις εφαρμογές που αποσπούν την προσοχή.
Καλλιέργεια της ενσυνειδητότητας
Η ενσυνειδητότητα αφορά την ικανότητα να παρατηρεί κανείς τις σκέψεις και τα συναισθήματά του και να παραμένει συγκεντρωμένος στην παρούσα δραστηριότητα.
Μια σύντομη άσκηση αναπνοών ή λίγα λεπτά ήρεμης συγκέντρωσης πριν από τη μελέτη μπορούν να βοηθήσουν ορισμένους μαθητές να περιορίσουν τους περισπασμούς. Ερευνητικά ευρήματα υποδεικνύουν ότι η ενσυνειδητότητα μπορεί να συνδέεται με τη σχέση μεταξύ προβληματικής χρήσης σύντομων βίντεο και παραμέλησης των σχολικών υποχρεώσεων.
Η ουσία δεν είναι απλώς να μειωθεί ο χρόνος μπροστά στην οθόνη, αλλά να βοηθηθούν οι έφηβοι να αναπτύξουν αυτοέλεγχο, να διαχειρίζονται τις δυσκολίες και να συνδέουν τις καθημερινές τους επιλογές με τους στόχους τους για το μέλλον.
