Εδώ ακριβώς βρίσκεται η μεγάλη συζήτηση που ανοίγουν σχολικά μοντέλα όπως το Alpha School, όπου η τεχνητή νοημοσύνη αποκτά κεντρικό ρόλο στη μαθησιακή διαδικασία και ο παραδοσιακός εκπαιδευτικός υποχωρεί σε δεύτερο πλάνο.
Η εικόνα είναι ελκυστική: λιγότερες ώρες μαθημάτων, εξατομικευμένη μάθηση, αλγόριθμοι που προσαρμόζονται διαρκώς στον μαθητή και γρήγορη κάλυψη της ύλης.
Ακούγεται σχεδόν ιδανικό.
Μόνο που η εκπαίδευση δεν είναι γραμμή παραγωγής.
Η μάθηση δεν μετριέται μόνο σε ταχύτητα
Ένα από τα βασικά επιχειρήματα αυτών των μοντέλων είναι ότι οι μαθητές μπορούν να μάθουν περισσότερα σε λιγότερο χρόνο.
Αντί για ένα πολύωρο παραδοσιακό σχολικό πρόγραμμα, ένα μεγάλο μέρος της βασικής διδασκαλίας μπορεί να ολοκληρώνεται σε περίπου δύο ώρες, με τη βοήθεια προσαρμοστικών ψηφιακών εργαλείων.
Η λογική φαίνεται απλή: εάν ο αλγόριθμος γνωρίζει πού δυσκολεύεται κάθε μαθητής, μπορεί να του προσφέρει ακριβώς ό,τι χρειάζεται χωρίς καθυστερήσεις.
Όμως εδώ υπάρχει μια κρίσιμη σύγχυση.
Άλλο πράγμα είναι να ολοκληρώνεις μια ενότητα και άλλο να την έχεις πραγματικά κατανοήσει.
Άλλο να απαντάς σωστά και άλλο να μπορείς να εξηγήσεις γιατί.
Άλλο να κατακτάς μια τεχνική και άλλο να οικοδομείς βαθιά γνώση.
Η μάθηση δεν είναι πάντα γραμμική, ούτε μπορεί να συμπυκνωθεί σε μια διαδρομή από σωστές απαντήσεις και ολοκληρωμένα επίπεδα.
Συχνά χρειάζεται καθυστέρηση, αμφιβολία, απορία, αντιπαράθεση, λάθος, επανάληψη.
Χρειάζεται χρόνο.
Όταν ό,τι δεν μετριέται αρχίζει να θεωρείται ασήμαντο
Η μεγάλη δύναμη των ψηφιακών συστημάτων είναι ότι μπορούν να μετρήσουν σχεδόν τα πάντα.
Χρόνο απόκρισης, ποσοστά επιτυχίας, επίπεδα δυσκολίας, συχνότητα λαθών, ρυθμό προόδου.
Αυτό όμως δημιουργεί και έναν πειρασμό: να θεωρήσουμε σημαντικό μόνο ό,τι μπορεί να καταγραφεί σε έναν πίνακα δεδομένων.
Εκεί αρχίζει το πρόβλημα.
Πώς μετριέται η στιγμή που ένας μαθητής αλλάζει άποψη επειδή άκουσε έναν συμμαθητή του;
Πώς καταγράφεται η αμφιβολία;
Πόσους πόντους αξίζει μια καλή ερώτηση;
Σε ποιο διάγραμμα φαίνεται η δημιουργικότητα;
Πώς αξιολογείται η παιδαγωγική σχέση;
Όσο περισσότερο η εκπαίδευση μετατρέπεται σε σύνολο δεικτών, τόσο μεγαλύτερος είναι ο κίνδυνος να εξαφανίζονται από το οπτικό μας πεδίο όλα εκείνα που δεν μπορούν να αποτυπωθούν εύκολα σε αριθμούς.
Από μαθητής, χρήστης
Υπάρχει και μια βαθύτερη αλλαγή.
Σε ένα πλήρως ψηφιοποιημένο μαθησιακό περιβάλλον, το παιδί κινδυνεύει να αντιμετωπίζεται περισσότερο ως χρήστης παρά ως μαθητής.
Ένας χρήστης λαμβάνει περιεχόμενο, ολοκληρώνει δραστηριότητες, κερδίζει πόντους, περνά σε επόμενο επίπεδο.
Ένας μαθητής, όμως, συμμετέχει σε μια σχέση.
Αμφισβητεί.
Ρωτά.
Παρεξηγεί.
Συνεργάζεται.
Αποτυγχάνει μπροστά στους άλλους.
Μαθαίνει να διαφωνεί.
Μαθαίνει να ακούει.
Αυτές οι πλευρές της εκπαίδευσης δύσκολα μεταφέρονται αυτούσιες σε μια πλατφόρμα.
Και ο δάσκαλος τι γίνεται;
Σε ορισμένα νέα εκπαιδευτικά μοντέλα, ο παραδοσιακός ρόλος του εκπαιδευτικού περιορίζεται και στη θέση του εμφανίζεται ο «guide», ο καθοδηγητής.
Ο άνθρωπος παραμένει στην αίθουσα, αλλά δεν είναι πια εκείνος που έχει την κύρια ευθύνη για τη μετάδοση και την οικοδόμηση της γνώσης.
Αυτό δεν είναι μια μικρή αλλαγή ορολογίας.
Είναι αλλαγή φιλοσοφίας.
Ο δάσκαλος δεν είναι απλώς εκείνος που μεταφέρει πληροφορίες.
Είναι εκείνος που ερμηνεύει.
Που συνδέει την ύλη με την εμπειρία.
Που αντιλαμβάνεται ότι ο μαθητής απάντησε σωστά αλλά δεν κατάλαβε.
Που αλλάζει το μάθημα επειδή βλέπει την τάξη κουρασμένη.
Που σταματά για να εξηγήσει κάτι που δεν υπήρχε στο σχέδιο.
Που γνωρίζει πότε πρέπει να επιμείνει και πότε να σωπάσει.
Αυτή η παιδαγωγική κρίση δεν είναι εύκολο να μεταφραστεί σε κώδικα.
Το κοινωνικό πλαίσιο δεν μπορεί να εξαφανιστεί
Υπάρχει ακόμη ένα πρόβλημα στις θριαμβευτικές συγκρίσεις ανάμεσα σε καινοτόμα ιδιωτικά σχολεία και στο μέσο δημόσιο εκπαιδευτικό σύστημα.
Τα σχολεία υψηλών διδάκτρων δεν λειτουργούν σε κοινωνικό κενό.
Οι μαθητές τους συχνά προέρχονται από οικογένειες με μεγαλύτερους οικονομικούς και μορφωτικούς πόρους, έχουν πρόσβαση σε τεχνολογία, υποστήριξη, εξωσχολικές δραστηριότητες και ένα περιβάλλον που μπορεί να επενδύσει πολύ περισσότερο στην εκπαίδευσή τους.
Όταν λοιπόν τα αποτελέσματα ενός τέτοιου σχολείου συγκρίνονται απευθείας με έναν εθνικό μέσο όρο, χρειάζεται μεγάλη προσοχή.
Γιατί διαφορετικά κινδυνεύουμε να αποδώσουμε στην τεχνολογία αποτελέσματα που μπορεί να σχετίζονται σε σημαντικό βαθμό και με το κοινωνικό προφίλ των μαθητών.
Η καινοτομία χρειάζεται και αποδείξεις
Κάθε νέο εκπαιδευτικό μοντέλο δικαιούται να δοκιμαστεί.
Δεν δικαιούται όμως να αυτοανακηρύσσεται επιτυχημένο χωρίς ανεξάρτητη αξιολόγηση.
Όταν δεν υπάρχουν επαρκή δημόσια δεδομένα, όταν τα αποτελέσματα δεν μπορούν να ελεγχθούν από ανεξάρτητους ερευνητές και όταν οι συγκρίσεις γίνονται με όρους που δεν είναι απολύτως ισοδύναμοι, η συζήτηση μετακινείται από την επιστήμη στην πίστη.
Και η εκπαίδευση δεν μπορεί να βασίζεται στην πίστη προς μια πλατφόρμα, μια εταιρεία ή έναν αλγόριθμο.
Χρειάζεται τεκμηρίωση.
Και το άγχος των μαθητών;
Ιδιαίτερη σημασία έχουν και οι μαρτυρίες γονέων ή μαθητών που περιγράφουν πίεση, άγχος ή γνωστικά κενά.
Αυτές οι εμπειρίες δεν πρέπει να απορρίπτονται ως απλές δυσκολίες προσαρμογής.
Αν ένα εκπαιδευτικό σύστημα υπόσχεται μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα αλλά παράλληλα δημιουργεί έντονη ψυχική πίεση σε ορισμένα παιδιά, τότε η αποτελεσματικότητα αυτή πρέπει να εξεταστεί ξανά.
Γιατί η εκπαίδευση δεν αφορά μόνο το πόσο γρήγορα καλύφθηκε η ύλη.
Αφορά και το πώς αισθάνθηκε το παιδί όσο μάθαινε.
Το πραγματικό δίλημμα δεν είναι «τεχνολογία ή δάσκαλος»
Ίσως τελικά το μεγαλύτερο λάθος είναι ότι η συζήτηση παρουσιάζεται σαν μάχη ανάμεσα στην τεχνολογία και στον άνθρωπο.
Δεν χρειάζεται να επιλέξουμε.
Η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να κάνει τον εκπαιδευτικό καλύτερο.
Μπορεί να του δώσει εργαλεία για εξατομίκευση, καλύτερη ανατροφοδότηση, εντοπισμό δυσκολιών και δημιουργία εκπαιδευτικού υλικού.
Μπορεί να του εξοικονομήσει χρόνο.
Μπορεί να του επιτρέψει να ασχοληθεί περισσότερο με εκείνο που καμία μηχανή δεν κάνει καλά: τη σχέση με τον μαθητή.
Το πρόβλημα αρχίζει όταν η τεχνολογία δεν έρχεται να ενισχύσει τον δάσκαλο αλλά να τον καταστήσει περιττό.
Το σχολείο δεν είναι εφαρμογή
Το σχολείο είναι ένας από τους τελευταίους χώρους όπου διαφορετικοί άνθρωποι αναγκάζονται να συνυπάρξουν, να συνεργαστούν, να διαφωνήσουν και να μάθουν ο ένας από τον άλλον.
Αν μετατραπεί σε μια σειρά από εξατομικευμένες διαδρομές μπροστά σε οθόνες, μπορεί να γίνει πολύ αποτελεσματικό στην παράδοση περιεχομένου.
Αλλά ίσως πάψει να είναι σχολείο.
Η πραγματική πρόοδος δεν θα έρθει όταν ο αλγόριθμος πάρει τη θέση του δασκάλου.
Θα έρθει όταν η τεχνολογία αναλάβει όσα μπορεί να κάνει καλύτερα και αφήσει στον άνθρωπο εκείνα που απαιτούν κρίση, συναίσθημα, σχέση και ευθύνη.
Γιατί το μεγάλο ερώτημα της εποχής της τεχνητής νοημοσύνης δεν είναι αν οι μηχανές μπορούν να διδάξουν.
Είναι τι είδους σχολείο θέλουμε να δημιουργήσουμε όταν πλέον μπορούν.
