Η ψηφιακότητα είναι πλέον μια νέα πραγματικότητα. Όπως είναι φυσικό ως προς αυτή έχουν αναπτυχθεί ποικίλες αντιδράσεις και συμπεριφορές, οι ακραίες εκφράσεις της άκριτης αποδοχής και της εξ ορισμού απόρριψής της και πιο πολύ οι κριτικές θεωρήσεις της. Σύνηθες, σε καθετί καινούργιο και έντονα επιδραστικό, πάντα οι άνθρωποι και η κοινωνία ταλαντεύονται.
Παρόλα αυτά λείπει ο διάλογος, κοινωνικός και πολιτικός, όσον αφορά την πορεία των πραγμάτων για την πληθωρική και έντονη εισαγωγή του ψηφιακού κόσμου στη ζωή μας. Εκείνο που κυρίως συμβαίνει είναι το εξής. Μεγάλες καπιταλιστικές επιχειρήσεις διαμορφώνουν το όλο σκηνικό με βάση τις δικές τους στοχεύσεις, το οικονομικό κέρδος και μια νέα μορφή εξουσίας, που αφορά τον έλεγχο των πληροφοριών ακόμα και σε απόλυτα προσωπικό επίπεδο.
Οι κυβερνήσεις, τα πολιτικά κόμματα, τα κοινωνικά κινήματα, οι διάφοροι δημόσιοι θεσμοί δεν έχουν επεξεργαστεί μια στρατηγική ως προς αυτές τις νέες εξελίξεις. Απλά παρακολουθούν ασμένως την πορεία των πραγμάτων και επιδίδονται σε επιμέρους κριτικές.
Το βασικό ερώτημα που τίθεται είναι, κατά τη γνώμη μου, το εξής. Η ψηφιακότητα φέρνει περισσότερη δημοκρατία, ελευθερία και δικαιοσύνη, μειώνει τις ανισότητες ή διαμορφώνει μια νέα πηγή πλούτου για τη διεθνή οικονομική ολιγαρχία;
Ο διάλογος, που δεν γίνεται, δεν αφήνει μόνο ένα κεφαλαιώδες κενό, αλλά υποκαθίσταται από τις προσωπικές συμπεριφορές, οι οποίες δεν έχουν την όλη εικόνα των εξελίξεων. Λειτουργώντας ως καταναλωτές απολαμβάνουμε νέες τεχνολογικές δυνατότητες, επιδιδόμαστε “ψυχή” και φυσικά όχι “σώματι” – αντίθετα το αχρηστεύουν – και με παιγνιώδη τρόπο σε μια μορφή ψηφιακής ενσωμάτωσης. Και έτσι, εκεί που είχαμε στην προηγούμενη φάση τα παιδιά και τους νέους να αφομοιώνονται σε μεγάλο βαθμό ή και να εθίζονται στα ηλεκτρονικά παιχνίδια, τώρα είμαστε και οι υπόλοιποι να συμπλέουμε με τους νέους σε έναν κοινό και εν πολλοίς άγνωστο ψηφιόκοσμο.
Βέβαια υπάρχουν δικαιολογίες. Γιατί να μην σερφάρω στο ίντερνετ, αφού εδώ είναι ο κόσμος όλος, όλη η γνώση και η πληροφορία και μάλιστα δωρεάν; Γιατί να μην ασχοληθώ με τα κοινωνικά μέσα δικτύωσης, αφού μου δίνουν νέες δυνατότητες γνωριμίας και επικοινωνίας; Τι μπορώ να κάνω εγώ, αν οι ψηφιακές πλατφόρμες χρησιμοποιούν τα προσωπικά μου δεδομένα, αφού δεν έχω γνώση και δυνατότητα παρέμβασης ως προς το που πάει όλη αυτή η ιστορία;
Σωστά ερωτήματα. Η απάντηση σε όλα αυτά είναι η ορθολογική χρήση της ψηφιακής πραγματικότητας, για ένα μέρος της καθημερινότητάς μας. Η ζωή δεν είναι εδώ. Υπήρξαν και υπάρχουν κοινωνίες, συλλογικοί θεσμοί, κινήματα, κοινωνικοί φορείς, η εργασία, η οικογένεια, τα επαγγέλματα μέσα από τα οποία γράφαμε τις αφηγήσεις μας και την ιστορία μας και διαμορφώναμε το μέλλον μας. Θα μπορούσε ποτέ μια νέα τεχνολογική δυνατότητα του ανθρώπου να αντικαταστήσει όλη την προηγούμενη ιστορική του διαδρομή;
Ο άνθρωπος και οι κοινωνίες δεν μπορούν να νοηθούν χωρίς την εκάστοτε τεχνολογία τους. Αλλά είναι οι πολίτες και οι πολιτείες, η πολιτική και οι κοινωνίες που ανοίγουν τους βασικούς δρόμους του πολιτισμού. Όχι, η Μηχανή.
Δεν μπορεί να είμαστε πριμιτιβιστές. Δεν επιδιώκουμε κάποια μορφή αθωότητας στην αρχέγονη φύση. Αντίθετα, αναζητούμε όλο και πιο νέους δρόμους, όλο και πιο ευρείς ορίζοντες στην έννοια της προόδου. Και το τι είναι πρόοδος, όσον αφορά τον βασικό της πυρήνα, η ιστορία μας έχει δώσει το περιεχόμενο της και αφορά τον άνθρωπο: ελευθερία, δικαιοσύνη, χειραφέτηση, αλληλεγγύη, αυτοπραγμάτωση. Δεν αφορά τα τεχνολογικά μας συμπληρώματα. Αυτά συμβάλλουν στην καλύτερη ποιότητα της ζωής, στη βελτίωση των συνθηκών των κοινωνιών.
Έχουν γίνει και άλλες φορές τεχνολογικά άλματα στην μακρά πορεία του ανθρώπου, από τότε που κατέκτησε την ανθρώπινη φύση του. Η φωτιά, η Αγροτική Επανάσταση, η Βιομηχανική Επανάσταση, ο ατμός, ο ηλεκτρισμός ήταν κορυφαίες επινοήσεις και κατακτήσεις. Αλλά οι ανισότητες συνεχίστηκαν, οι ποικίλες μορφές της εξουσίας ενισχύθηκαν…
Υπήρξαν πιο κορυφαία γεγονότα: ο Ορθολογισμός, ο Ουμανισμός, οι Διαφωτισμοί, η Αναγέννηση, οι Κοινωνικές Επαναστάσεις, η Επιστημονική Επανάσταση, που γίνεται όλο και πιο ελπιδοφόρα.
Το κρίσιμο ερώτημα. Ως ενθυλακωμένοι στον ψηφιόκοσμο και χωρίς συμμετοχή και δράση στην πολιτική και στους κοινωνικούς αγώνες μπορούμε να βελτιώνουμε τη ζωή μας;
