Η συστηματική άσκηση και η φροντίδα της φυσικής κατάστασης αποτελούν θετικές συνήθειες για την ανάπτυξη ενός νέου. Ωστόσο, όταν η προσπάθεια για τη διαμόρφωση ενός πιο μυώδους σώματος μετατρέπεται σε καταναγκασμό, η συνήθεια αυτή παύει να είναι υγιής. Στο πεδίο της ψυχικής υγείας, η κατάσταση αυτή περιγράφεται με τον όρο «bigorexia», που αποδίδει ανεπίσημα τη μυϊκή δυσμορφία (muscle dysmorphia) - μια ειδική μορφή της σωματικής δυσμορφικής διαταραχής.
Τα άτομα που εμφανίζουν τη συγκεκριμένη διαταραχή διακατέχονται από τη σταθερή, αλλά διαστρεβλωμένη πεποίθηση ότι το σώμα τους είναι ανεπαρκές, αδύναμο ή μικρόσωμο. Η πεποίθηση αυτή διατηρείται ακόμη και σε περιπτώσεις όπου η μυϊκή τους μάζα είναι αντικειμενικά ιδιαίτερα ανεπτυγμένη.
Οι επιβαρυντικοί παράγοντες
Η μυϊκή δυσμορφία καταγράφεται με μεγαλύτερη συχνότητα σε εφήβους και νεαρούς ενήλικες, καθώς σε αυτή την ηλικιακή φάση η εικόνα του σώματος επηρεάζει καθοριστικά την αυτοεκτίμηση. Η εκτεταμένη χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, μέσω των οποίων προβάλλονται διαρκώς μη ρεαλιστικά πρότυπα σωματικής διάπλασης, συντελεί στην επιδείνωση του φαινομένου.
Παράλληλα, στους παράγοντες αυξημένου κινδύνου περιλαμβάνονται:
- Η συστηματική ενασχόληση με την άρση βαρών ή το bodybuilding.
- Βιώματα εκφοβισμού (bullying).
- Η ύπαρξη υποκείμενων ψυχικών διαταραχών.
Τα προειδοποιητικά σημάδια για τους γονείς
Το διαχωριστικό όριο ανάμεσα στην αθλητική αφοσίωση και τη διαταραχή δεν εντοπίζεται στη συχνότητα των προπονήσεων, αλλά στον βαθμό που η εικόνα του σώματος ορίζει την καθημερινότητα του ατόμου. Οι γονείς καλούνται να εστιάσουν την προσοχή τους σε συγκεκριμένες συμπεριφορές:
- Υπερβολική και επικίνδυνη άσκηση: Γυμναστική που συνεχίζεται ακόμη και υπό καθεστώς σωματικής εξάντλησης ή τραυματισμού.
- Καταναγκαστικός έλεγχος: Συνεχής εξέταση του σώματος στον καθρέφτη και συγκρίσεις με τρίτους.
- Διατροφικοί περιορισμοί: Αυστηρές δίαιτες, εμμονική καταμέτρηση θερμίδων, αλόγιστη χρήση πρωτεϊνικών συμπληρωμάτων ή προσφυγή σε αναβολικά στεροειδή.
- Κοινωνική απόσυρση: Αποφυγή φίλων, εξόδων και εκδηλώσεων λόγω αισθήματος ανεπάρκειας για τη σωματική διάπλαση.
Σε προχωρημένο στάδιο, η μυϊκή δυσμορφία μπορεί να εκδηλωθεί με έντονο άγχος, ξεσπάσματα θυμού, κατάθλιψη, έως και αυτοκτονικό ιδεασμό.
Ο ρόλος της οικογένειας και η θεραπευτική αντιμετώπιση
Η στάση του οικογενειακού περιβάλλοντος διαδραματίζει κομβικό ρόλο στην εξέλιξη της διαταραχής. Η επίδειξη ειρωνείας, αλλά και η συνεχής επιβεβαίωση της σωματικής εικόνας του εφήβου, ενδέχεται να τροφοδοτήσουν τον φαύλο κύκλο της εμμονής. Σύμφωνα με ερευνητικά δεδομένα, η τάση των γονέων να προσαρμόζονται στις ανησυχίες του παιδιού γύρω από την εμφανισιακή του εικόνα συχνά συντηρεί το πρόβλημα αντί να το λύνει.
Όταν η ενασχόληση με το σώμα αρχίζει να απορρυθμίζει τη σχολική, κοινωνική και συναισθηματική ζωή του νέου, κρίνεται αναγκαία η συνδρομή ειδικού ψυχικής υγείας. Η γνωσιακή - συμπεριφορική θεραπεία αποτελεί την ενδεδειγμένη μέθοδο αντιμετώπισης της σωματικής δυσμορφικής διαταραχής, ενώ η ενεργός συμμετοχή της οικογένειας στη θεραπευτική διαδικασία θεωρείται καθοριστική για την αποκατάσταση του εφήβου.
