"Συν Αθηνά και χείρα κίνει"
Η Αθηνά αποτελεί μία από τις σημαντικότερες συμμάχους του Οδυσσέα και βρίσκεται συχνά στο πλευρό του κατά τη διάρκεια της περιπλάνησής του. Παρά τη θεϊκή βοήθεια που δέχεται, όμως, ο ήρωας δεν περιμένει παθητικά από τη θεά να λύσει τα προβλήματά του. Παίρνει και ο ίδιος πρωτοβουλίες και αγωνίζεται για να πετύχει τον στόχο του.
Από αυτή την αντίληψη προέρχεται η παραινετική φράση "Συν Αθηνά και χείρα κίνει", που αποδίδεται ως "μαζί με τη βοήθεια της Αθηνάς, κούνα και το χέρι σου".
Σήμερα χρησιμοποιείται για να υπενθυμίσει ότι δεν αρκεί να περιμένουμε τη βοήθεια της τύχης, του Θεού ή κάποιου άλλου. Χρειάζεται να κάνουμε και εμείς ό,τι μπορούμε, αναλαμβάνοντας δράση και ευθύνη για την επίτευξη του στόχου μας.
Οι "Λωτοφάγοι"
Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά επεισόδια της Οδύσσειας είναι εκείνο με τους Λωτοφάγους. Όταν ο Οδυσσέας και οι σύντροφοί του φτάνουν στη χώρα τους, δοκιμάζουν τον καρπό του λωτού.
Η επίδρασή του είναι τέτοια ώστε όποιος τον τρώει ξεχνά την πατρίδα και τους δικούς του ανθρώπους και χάνει την επιθυμία να επιστρέψει. Έτσι, η επιστροφή στην Ιθάκη παύει να αποτελεί στόχο.
Στη σύγχρονη χρήση, η λέξη "Λωτοφάγοι" χρησιμοποιείται συμβολικά για ανθρώπους που αφήνονται στη λήθη, στην αδράνεια και στην καλοπέραση, ξεχνώντας τις υποχρεώσεις ή τους αρχικούς τους στόχους.
Η "χώρα των Λωτοφάγων" έχει επομένως μετατραπεί σε σύμβολο μιας κατάστασης όπου η ευφορία και η αδιαφορία μπορούν να κάνουν κάποιον να εγκαταλείψει όσα πραγματικά επιθυμεί.
Τι σημαίνει "Νόστος"
Ο "νόστος" είναι μία από τις κεντρικές έννοιες της Οδύσσειας. Σημαίνει την επιστροφή στην πατρίδα, τον γυρισμό στον τόπο από τον οποίο κάποιος έχει απομακρυνθεί.
Η λέξη συνδέεται ετυμολογικά με το αρχαίο ρήμα "νέομαι", που σημαίνει "επιστρέφω" ή "γυρίζω πίσω στην πατρίδα".
Για τον Οδυσσέα, ο νόστος αποτελεί τον μεγάλο σκοπό ολόκληρου του ταξιδιού του. Παρά τις δυσκολίες, τους κινδύνους και τους πειρασμούς που συναντά, επιθυμεί να επιστρέψει στην Ιθάκη. Μάλιστα, η επιστροφή στην πατρίδα αποδεικνύεται για εκείνον τόσο σημαντική, ώστε προτιμά τη θνητή ζωή και την Ιθάκη από την αθανασία.
Από τη λέξη "νόστος" συνδέονται και μεταγενέστερες λέξεις, όπως το "νόστιμος" και η "νοσταλγία". Η τελευταία σχηματίζεται από τον νόστο και το "άλγος", δηλαδή τον πόνο, και εκφράζει τον ψυχικό καημό που προκαλεί η επιθυμία για επιστροφή σε έναν αγαπημένο τόπο ή σε μια παλαιότερη κατάσταση.
Η ίδια η Οδύσσεια αποτυπώνει με μοναδικό τρόπο αυτή τη βαθιά ανθρώπινη ανάγκη για επιστροφή. Για τον Οδυσσέα, η στιγμή που επιτέλους επιστρέφει στην πατρίδα του είναι το "νόστιμον ήμαρ", δηλαδή η πολυπόθητη ημέρα του γυρισμού.
Οι συγκεκριμένες εκφράσεις δείχνουν έτσι πως η Οδύσσεια δεν έμεινε μόνο στην ιστορία της αρχαίας γραμματείας. Οι συμβολισμοί και οι έννοιές της πέρασαν στη γλώσσα και εξακολουθούν να περιγράφουν ανθρώπινες συμπεριφορές και συναισθήματα που παραμένουν διαχρονικά.
