Μόλις ο ήλιος αρχίζει να δύει και το φως της ημέρας υποχωρεί, ένα ιδιαίτερα λαμπρό ουράνιο σώμα μπορεί να τραβήξει το βλέμμα. Είναι η Αφροδίτη, ο πλανήτης που όταν εμφανίζεται στον δυτικό ουρανό τις απογευματινές και βραδινές ώρες έχει πάρει στην ελληνική παράδοση το όνομα «Αποσπερίτης».
Η λέξη προέρχεται από τη σύνδεσή της με την εσπέρα, δηλαδή το βράδυ, και χρησιμοποιείται για την Αφροδίτη όταν αυτή είναι ορατή μετά τη δύση του Ήλιου. Όταν ο ίδιος πλανήτης εμφανίζεται πριν από την ανατολή του Ήλιου, είναι γνωστός ως Αυγερινός ή «άστρο της αυγής». Πρόκειται, φυσικά, για το ίδιο ουράνιο σώμα, την Αφροδίτη, η οποία ανάλογα με τη θέση της στον ουρανό έχει αποκτήσει διαφορετικές ονομασίες.
Γιατί ξεχωρίζει τόσο στον ουρανό
Η Αφροδίτη είναι το πιο φωτεινό αντικείμενο στον ουρανό μετά τον Ήλιο και τη Σελήνη, γι' αυτό και εδώ και αιώνες έχει συνδεθεί με μύθους, παραδόσεις και ποιητικές αναφορές.
Δεν είναι τυχαίο ότι ο Αποσπερίτης έχει μια τόσο έντονη παρουσία στην ελληνική γλώσσα. Η εικόνα του φωτεινού πλανήτη που εμφανίζεται την ώρα που η ημέρα παραδίδει τη θέση της στη νύχτα έχει δώσει στη λέξη έναν έντονα ποιητικό χαρακτήρα.
Αυτός ο συμβολισμός πέρασε και στη νεότερη ελληνική μουσική, με χαρακτηριστικό παράδειγμα το τραγούδι «Αποσπερίτης» του Θανάση Παπακωνσταντίνου, από το άλμπουμ Της Αγάπης Γερακάρης, που κυκλοφόρησε το 1996.
Ο «Αποσπερίτης» του Θανάση Παπακωνσταντίνου
Στο τραγούδι, ο Αποσπερίτης γίνεται μια ποιητική φιγούρα που συνοδεύει το πέρασμα από τη μέρα στη νύχτα. Ο Παπακωνσταντίνου συνδέει το άστρο με το σούρουπο, την αναμονή και τη μνήμη, δημιουργώντας μια εικόνα που ταιριάζει απόλυτα με τη συμβολική σημασία της λέξης.
Η χαρακτηριστική φράση «Κι εσύ αποσπερίτη μου» γίνεται έτσι κάτι περισσότερο από μια αναφορά σε ένα ουράνιο σώμα: λειτουργεί σαν προσφώνηση σε μια φωτεινή παρουσία που στέκεται ανάμεσα στο φως και στο σκοτάδι.
Το τραγούδι έχει τη δική του θέση στη δισκογραφία του δημιουργού, με τον ίδιο τον Θανάση Παπακωνσταντίνου να υπογράφει τόσο τους στίχους όσο και τη μουσική.
Από την καθημερινή λέξη στην ποίηση
Ο «Αποσπερίτης» είναι τελικά ένα ωραίο παράδειγμα του τρόπου με τον οποίο η ελληνική γλώσσα μετατρέπει ένα αστρονομικό φαινόμενο σε εικόνα. Μια λέξη που ξεκίνησε από την απλή παρατήρηση του ουρανού απέκτησε με τον χρόνο πολιτιστική και ποιητική διάσταση.
Και ίσως γι' αυτό παραμένει τόσο όμορφη: ο Αποσπερίτης είναι το φως που εμφανίζεται όταν η μέρα φεύγει — ένα μικρό λαμπερό σημάδι ανάμεσα στο τέλος της ημέρας και την αρχή της νύχτας.
