Πίσω από τα «λαμπερά φώτα» της θερινής περιόδου και τους οικονομικούς δείκτες που καταγράφουν νέα ρεκόρ στον τουριστικό τομέα, διαμορφώνεται μια ζοφερή καθημερινότητα για χιλιάδες εργαζομένους. Πρόσφατο περιστατικό βιαιοπραγίας διευθυντή ξενοδοχειακής μονάδας στη Χερσόνησο Κρήτης σε βάρος 16χρονου υπαλλήλου φέρνει στο προσκήνιο τα ακραία φαινόμενα αυθαιρεσίας, την καταστρατήγηση των δικαιωμάτων και τις υποβαθμισμένες συνθήκες διαβίωσης που αντιμετωπίζουν οι εποχικά απασχολούμενοι.
Έλλειψη προσωπικού και καταγγελίες
Η τουριστική βιομηχανία βρίσκεται αντιμέτωπη με περίπου 80.000 κενές θέσεις εργασίας, καθώς οι επιχειρήσεις αδυνατούν να στελεχώσουν καίρια πόστα. Σύμφωνα με στοιχεία της Πανελλήνιας Ομοσπονδίας Ξενοδόχων, το 55% των ξενοδοχειακών επιχειρήσεων καταγράφει ελλείψεις, με το οξύτερο πρόβλημα να εστιάζεται στην καθαριότητα των δωματίων (73%), την κουζίνα και το σέρβις (64%), την τεχνική υποστήριξη (41%) και την υποδοχή (30%).
Για να καλυφθούν τα κενά αυτά, πολλοί εργοδότες επιστρατεύουν συγγενικά πρόσωπα, ενώ η εργασία ανηλίκων κατέγραψε αύξηση 50% σε σχέση με το προηγούμενο έτος. Την ίδια στιγμή, η Πανελλήνια Ομοσπονδία Εργαζομένων στον Επισιτισμό-Τουρισμό (ΠΟΕΕΤ) καταγγέλλει συστηματική παραβίαση των κλαδικών συμβάσεων εργασίας και παράκαμψη των θεσμοθετημένων μέτρων προστασίας για τους ανηλίκους.
Αδήλωτη υπερεργασία και... τρικ με την ψηφιακή κάρτα
Οι συνθήκες εργασίας χαρακτηρίζονται από εξαντλητικά ωράρια, τα οποία συχνά φτάνουν τις 10 έως 16 ώρες ημερησίως, χωρίς την παραχωρούμενη εβδομαδιαία ανάπαυση. Παρά την είσοδο της ψηφιακής κάρτας εργασίας -η οποία αποκάλυψε τεράστια αύξηση στις αδήλωτες υπερωρίες- παρατηρούνται νέες μέθοδοι εισφοροδιαφυγής. Εργοδότες φέρονται να χρησιμοποιούν παράνομα λογισμικά για την αλλοίωση των δεδομένων στο σύστημα ΕΡΓΑΝΗ, να υποβάλλουν οι ίδιοι την κάρτα των υπαλλήλων ή να εξαναγκάζουν το προσωπικό να αποκρύπτεται κατά τη διάρκεια επιθεωρήσεων.
Η συνεχής καταπόνηση και η έλλειψη απαραίτητων μέτρων ασφαλείας έχουν οδηγήσει σε έξαρση των εργατικών ατυχημάτων, με την Κρήτη να θρηνεί ήδη δύο απώλειες εργαζομένων στον τομέα του τουρισμού από την αρχή της θερινής περιόδου.
Οι μαρτυρίες των εργαζομένων αποτυπώνουν μια χαοτική διαφορά ανάμεσα στις πολυτελείς υποδομές που προορίζονται για τους επισκέπτες και στους χώρους διαμονής του προσωπικού. Νέοι εργαζόμενοι περιγράφουν διαμονή σε υπόγειους χώρους, δωμάτια με υγρασία και μούχλα, καθώς και ανεπαρκείς εγκαταστάσεις υγιεινής.
Παράλληλα, πολλοί εργαζόμενοι στρέφονται σε δημοφιλείς προορισμούς, όπως η Μύκονος, με βασικό κίνητρο τα υψηλά φιλοδωρήματα και τις «μαύρες» αποδοχές, προκειμένου να ανταπεξέλθουν στο αυξημένο κόστος διαβίωσης. Η κυβερνητική απόφαση για αύξηση του αφορολόγητου ορίου στα φιλοδωρήματα στις 6.000 ευρώ ετησίως προσφέρει μια σχετική ανακούφιση, ωστόσο δεν επιλύει το δομικό πρόβλημα των χαμηλών βασικών αμοιβών.
Η στροφή στις μετακλήσεις και το αυξημένο κόστος διαβίωσης
Η αδυναμία εύρεσης εγχώριου δυναμικού —καθώς πολλοί Έλληνες επιλέγουν πλέον να εργαστούν σε τουριστικές σεζόν στο εξωτερικό αναζητώντας καλύτερες απολαβές— έχει εντείνει την ανάγκη για μετακλήσεις εργαζομένων από τρίτες χώρες. Στα Δωδεκάνησα, οι σχετικές αιτήσεις ξεπέρασαν τις 15.000, ενώ μόνο στη Ρόδο ο αριθμός των μετακλητών προσεγγίζει τις 9.000. Αν και σε ορισμένες περιοχές εξασφαλίζεται αξιοπρεπής στέγαση μέσω τοπικών συμβάσεων, η ΠΟΕΕΤ εκφράζει ανησυχίες για τα επίπεδα αμοιβών και τον κίνδυνο εκμετάλλευσης των αλλοδαπών εργαζομένων.
Στελέχη των συνδικαλιστικών φορέων επισημαίνουν ότι το εισόδημα της θερινής απασχόλησης εξανεμίζεται από την ακρίβεια και δεν επαρκεί για την κάλυψη των αναγκών ολόκληρου του έτους. Ως μόνη βιώσιμη λύση προβάλλεται η υπογραφή συλλογικών συμβάσεων εργασίας με ουσιαστικές αυξήσεις μισθών, οι οποίες θα ανταποκρίνονται στα πραγματικά δεδομένα της αγοράς και στη ραγδαία ανάπτυξη των επιχειρηματικών επενδύσεων στον κλάδο.
