Κάθε μέρα χιλιάδες άνθρωποι διασχίζουν την πλατεία Συντάγματος, χωρίς να φαντάζονται τι κρύβεται λίγα μέτρα κάτω από τα πόδια τους. Εκεί όπου σήμερα χτυπά η καρδιά της σύγχρονης Αθήνας, κάποτε υπήρχε ένας εντελώς διαφορετικός κόσμος: δρόμοι, νερά, ταφές και ίχνη ανθρώπων που έζησαν στην πόλη πριν από χιλιάδες χρόνια.
Η κατασκευή του μετρό αποτέλεσε μια απρόσμενη «βουτιά» στο παρελθόν. Καθώς οι εργασίες προχωρούσαν, οι αρχαιολόγοι βρέθηκαν μπροστά σε σημαντικά ευρήματα, αποκαλύπτοντας μια Αθήνα που είχε θαφτεί κάτω από τη σύγχρονη πόλη.
Ένα νεκροταφείο στην καρδιά της πόλης
Οι ανασκαφές στην περιοχή του Συντάγματος έφεραν στο φως ένα μεγάλο αρχαίο νεκροταφείο, το οποίο φαίνεται πως χρησιμοποιούνταν ήδη από τον 11ο αιώνα π.Χ. και παρέμεινε σε χρήση για πολλούς αιώνες, φτάνοντας έως τα ρωμαϊκά και βυζαντινά χρόνια.
Συνολικά εντοπίστηκαν σχεδόν 300 τάφοι, μαζί με αντικείμενα και αφιερώματα που συνόδευαν τους νεκρούς στο ταξίδι τους προς τον άλλο κόσμο.
Ανάμεσα στα ευρήματα ξεχώρισε και ένας σκελετός ανθρώπου, ο οποίος σύμφωνα με τις αρχαιολογικές έρευνες ανήκε σε έναν άνδρα περίπου 25 ετών όταν πέθανε. Σήμερα, αντίγραφο του σκελετού βρίσκεται στον σταθμό του μετρό Συντάγματος, υπενθυμίζοντας στους επιβάτες ότι κάτω από τη σύγχρονη πόλη υπάρχει μια πολύ παλαιότερη ιστορία.
Εκεί όπου κυλούσε ο Ηριδανός
Το αρχαίο νεκροταφείο δεν ήταν το μοναδικό εύρημα που αποκάλυψαν οι εργασίες.
Η αρχαιολογική σκαπάνη έφερε στο φως τμήματα του Πεισιστράτειου υδραγωγείου, αλλά και την κοίτη του Ηριδανού, ενός αρχαίου ποταμού που διέσχιζε την Αθήνα και σήμερα βρίσκεται σε μεγάλο μέρος της υπόγειος.
Η παρουσία του νερού έκανε την αρχαιολογική έρευνα ακόμη πιο ιδιαίτερη. Η αρχαιολόγος Όλγα Ζαχαριάδου έχει περιγράψει χαρακτηριστικά πως, όταν έβρεχε, το σημείο γέμιζε νερά και οι εργαζόμενοι μπορούσαν να αντιληφθούν ακόμη πιο έντονα ότι βρίσκονταν δίπλα στην παλιά κοίτη του ποταμού.
Από τον Λόφο του Αγίου Αθανασίου στο Σύνταγμα
Η περιοχή που σήμερα γνωρίζουμε ως πλατεία Συντάγματος δεν είχε πάντα τη σημερινή της μορφή.
Το σημείο όπου βρίσκεται η Βουλή ήταν γνωστό παλαιότερα ως Λόφος του Αγίου Αθανασίου. Το υψηλότερο τμήμα του λόφου ισοπεδώθηκε προκειμένου να δημιουργηθεί ο χώρος για την ανέγερση των ανακτόρων του Όθωνα.
Την ίδια στιγμή, ο Ηριδανός συνέχιζε την υπόγεια διαδρομή του, περνώντας κάτω από την περιοχή του Μνημείου του Αγνώστου Στρατιώτη και της σημερινής πλατείας.
Έτσι, κάτω από ένα από τα πιο πολυσύχναστα σημεία της Αθήνας συνυπάρχουν διαφορετικές εποχές της πόλης: η αρχαία Αθήνα, η Αθήνα των ρωμαϊκών και βυζαντινών χρόνων, η νεότερη πρωτεύουσα και, πάνω από όλα, η σύγχρονη μεγαλούπολη.
Ανάμεσα στα ευρήματα υπήρχε και ένας τάφος που δεν ανήκε σε άνθρωπο αλλά σε σκύλο. Και σε αυτή την περίπτωση είχαν τοποθετηθεί τα απαραίτητα αφιερώματα, δείχνοντας ότι ακόμη και πριν από χιλιάδες χρόνια οι άνθρωποι συνόδευαν τα ζώα τους με τελετουργίες και συμβολικές πράξεις.
Η ανακάλυψη αυτή προσθέτει μια διαφορετική, πιο ανθρώπινη διάσταση στην εικόνα της αρχαίας Αθήνας.
Η αρχαιολογία μέσα στο μετρό
Η ιδέα του αρχαιολόγου Μανώλη Κορρέ ήταν τα ευρήματα που αποκαλύφθηκαν κατά τη διάρκεια των έργων να μη χαθούν από το βλέμμα των σημερινών Αθηναίων, αλλά να ενταχθούν στον ίδιο τον σταθμό του μετρό.
Έτσι, το Σύνταγμα έγινε ένα από τα χαρακτηριστικά σημεία όπου η καθημερινότητα συναντά την αρχαιολογία. Οι επιβάτες κατεβαίνουν για να πάρουν το μετρό και, χωρίς να απομακρύνονται από τον σύγχρονο αστικό ιστό, μπορούν να έρθουν σε επαφή με αντικείμενα και ίχνη μιας Αθήνας χιλιάδων ετών.
Και ίσως αυτό να είναι το πιο εντυπωσιακό στοιχείο της ιστορίας: η αρχαία πόλη δεν βρίσκεται κάπου μακριά από τη σημερινή Αθήνα. Βρίσκεται ακριβώς από κάτω της.
Η πλατεία Συντάγματος μπορεί να είναι σήμερα ένας από τους πιο πολυσύχναστους χώρους της πρωτεύουσας, όμως λίγα μέτρα κάτω από την άσφαλτο εξακολουθούν να υπάρχουν τα ίχνη ανθρώπων που έζησαν, πέθαναν και άφησαν πίσω τους ένα κομμάτι της δικής τους Αθήνας.
