"Σβέρκος": Μια λέξη με αλβανική ρίζα
Για τον λαιμό χρησιμοποιούμε φυσικά τη λέξη "τράχηλος", ιδιαίτερα σε πιο επίσημο λόγο. Στην καθημερινή επικοινωνία, όμως, είναι πολύ συνηθισμένο να λέμε "σβέρκος".
Η συγκεκριμένη λέξη δεν έχει ελληνική ετυμολογία. Συνδέεται με την αλβανική λέξη zverk, η οποία αναφέρεται στο πίσω μέρος του λαιμού.
Έτσι, μια λέξη που σήμερα θεωρούμε απολύτως οικεία και ελληνική στην καθημερινή χρήση έχει στην πραγματικότητα προέλευση από μια γειτονική γλώσσα.
"Μπαμπέσης": Από τον "λόγο τιμής"
Ακόμη πιο ενδιαφέρουσα είναι η ιστορία της λέξης "μπαμπέσης".
Η προέλευσή της βρίσκεται στην αλβανική λέξη besa, που συνδέεται με την έννοια της τιμής και της τήρησης μιας υπόσχεσης. Η λέξη συνδέθηκε ιστορικά με τον "λόγο τιμής" και την υποχρέωση τήρησης μιας συμφωνίας.
Στα ελληνικά, ο "μπαμπέσης" κατέληξε να χαρακτηρίζει τον άνθρωπο που δεν κρατά τον λόγο του, τον άτιμο ή τον προδότη. Από την ίδια ρίζα προέρχεται και το "μπαμπέσικα", όπως στη φράση "με έφαγε μπαμπέσικα".
"Παράδεισος": Ένα ελληνικότατο δάνειο
Η λέξη "παράδεισος" μοιάζει τόσο βαθιά ενσωματωμένη στην ελληνική γλώσσα, ώστε δύσκολα περνά από το μυαλό μας ότι έχει ξένη προέλευση.
Η ετυμολογία της ανάγεται στα περσικά και στη ρίζα pardēz, η οποία σχετιζόταν με έναν περιφραγμένο κήπο ή έναν ιδιαίτερα πλούσιο κήπο, συχνά συνδεδεμένο με την κατοικία ενός ηγεμόνα.
Με το πέρασμα των αιώνων η λέξη ταξίδεψε σε διαφορετικές γλώσσες και απέκτησε τη σημασία που γνωρίζουμε σήμερα.
"Παπούτσι": Δεν είναι ελληνική λέξη
Μπορεί να χρησιμοποιούμε καθημερινά το "παπούτσι", όμως η λέξη δεν προέρχεται από τα ελληνικά.
Η αρχαιότερη ελληνική απόδοση για το συγκεκριμένο είδος ενδύματος είναι το "υπόδημα", λέξη που εξακολουθεί να χρησιμοποιείται, κυρίως σε πιο επίσημο ή γενικό πλαίσιο.
Το "παπούτσι" προέρχεται από το τουρκικό pabuç, το οποίο με τη σειρά του ανάγεται σε περσική λέξη.
Η ξένη προέλευση, ωστόσο, έχει πλέον χαθεί εντελώς μέσα στην καθημερινή χρήση της ελληνικής.
"Γάμπα": Από τα ιταλικά και ακόμη πιο πίσω
Η "γάμπα" είναι μία ακόμη λέξη που χρησιμοποιούμε χωρίς να σκεφτόμαστε την προέλευσή της.
Πρόκειται για δάνειο από την ιταλική λέξη gamba, η οποία χρησιμοποιείται για το ανθρώπινο πόδι αλλά και για το τμήμα του ρούχου που καλύπτει το αντίστοιχο σημείο του ποδιού.
Η ιστορία της, όμως, δεν σταματά στα ιταλικά. Η ιταλική λέξη συνδέεται με το λατινικό camba, που αναφερόταν στο πόδι του αλόγου.
"Γαρμπίλι": Μια λέξη με σλαβική καταγωγή
Λέξεις που έχουν σχέση με την καθημερινή ζωή και τη δουλειά μπορούν επίσης να κρύβουν ενδιαφέρουσες γλωσσικές διαδρομές.
Το "γαρμπίλι", λέξη που συναντάται και στον χώρο των φούρνων, έχει καταγραφεί στη μεσαιωνική ελληνική ως "γαρβέλιν".
Η προέλευσή του συνδέεται με σλαβική λέξη, συγκεκριμένα με το karvalj.
"Σατανάς": Η διαδρομή από τα εβραϊκά
Η λέξη "σατανάς" αποτελεί επίσης δάνειο και έχει μακρά ιστορία.
Προέρχεται από την εβραϊκή λέξη śāṭān, η οποία συνδέεται με την έννοια του αντιπάλου ή του κατηγόρου.
Μέσω της θρησκευτικής παράδοσης η λέξη πέρασε σε άλλες γλώσσες και τελικά ενσωματώθηκε πλήρως στην ελληνική. Όπως και αρκετοί άλλοι όροι που συνδέονται με τη θρησκευτική ορολογία, έτσι και αυτή έχει τις ρίζες της σε γλώσσες της αρχαίας Ανατολής.
"Σπίτι": Από τα λατινικά στα ελληνικά
Μια από τις πιο συνηθισμένες λέξεις της καθημερινότητάς μας είναι το "σπίτι". Κι όμως, ούτε αυτή είναι αρχαιοελληνική.
Στα αρχαία ελληνικά υπήρχαν οι λέξεις "οἰκία" και "κατοικία", οι οποίες εξακολουθούν να χρησιμοποιούνται και σήμερα.
Η σημερινή λέξη "σπίτι" συνδέεται με την ελληνιστική μορφή "οσπίτιον", η οποία ανάγεται στο λατινικό hospes.
Με την πάροδο του χρόνου η λέξη προσαρμόστηκε στη φωνολογία και τη μορφολογία της ελληνικής και έγινε μία από τις πιο συνηθισμένες λέξεις της καθημερινής ομιλίας.
"Παρέα": Ένα δάνειο από τα ισπανικά
Ακόμη μία λέξη που θεωρούμε αυτονόητα ελληνική είναι η "παρέα".
Η λέξη έχει ισπανική προέλευση και συνδέεται με το pareja, που σημαίνει "ζευγάρι" ή "δύο άνθρωποι που βρίσκονται μαζί".
Στα ελληνικά η σημασία εξελίχθηκε και η "παρέα" κατέληξε να δηλώνει μια ομάδα ανθρώπων που περνούν χρόνο μαζί, συντροφιά ή φιλικό κύκλο.
