Μια εντυπωσιακή αρχαιολογική ανακάλυψη ήρθε στο φως στην αρχαία Άσπενδο, στη σημερινή Αττάλεια της Τουρκίας, φέρνοντας ξανά στο προσκήνιο μία από τις σημαντικότερες μορφές της αρχαίας ελληνικής παράδοσης: τον Ασκληπιό, θεό της ιατρικής και της θεραπείας.
Κατά τη διάρκεια των συνεχιζόμενων ανασκαφών οι αρχαιολόγοι εντόπισαν ένα μαρμάρινο γλυπτικό σύμπλεγμα ύψους περίπου 2,20 μέτρων, το οποίο απεικονίζει τον Ασκληπιό μαζί με τον Τελεσφόρο. Το εύρημα χρονολογείται περίπου πριν από 1.800 χρόνια, δηλαδή στη ρωμαϊκή αυτοκρατορική περίοδο, και ανακοινώθηκε στις 7 Αυγούστου.
Η ανακάλυψη δεν έχει μόνο καλλιτεχνική αξία. Προσφέρει ένα ακόμη σημαντικό τεκμήριο για το πώς η έννοια της υγείας, της ίασης και της αποκατάστασης ήταν βαθιά ενσωματωμένη τόσο στη θρησκευτική όσο και στη δημόσια ζωή των πόλεων της ελληνορωμαϊκής αρχαιότητας.
Ασκληπιός και Τελεσφόρος: Ολόκληρος ο κύκλος της θεραπείας σε ένα γλυπτό
Η επιλογή των δύο μορφών στο ίδιο σύμπλεγμα έχει ιδιαίτερο συμβολισμό.
Ο Ασκληπιός αποτελούσε στην αρχαία ελληνική θρησκεία τη θεότητα που συνδεόταν κατεξοχήν με την ιατρική και τη θεραπεία. Η χαρακτηριστικότερη παράστασή του τον παρουσιάζει γενειοφόρο, κρατώντας ή στηριζόμενο σε ράβδο γύρω από την οποία ελίσσεται φίδι – ένα σύμβολο που, με διαφορετικές μορφές, έχει φτάσει μέχρι σήμερα ως παγκόσμιο έμβλημα της ιατρικής.
Δίπλα του εμφανίζεται ο Τελεσφόρος, μικρότερη μορφή, συνήθως με καλυμμένο σώμα και κουκούλα. Στην εικονογραφική παράδοση συνδέθηκε με την ολοκλήρωση της θεραπείας και την ανάρρωση. Αντίστοιχα σωζόμενα αρχαία συμπλέγματα παρουσιάζουν τις δύο μορφές μαζί, επιβεβαιώνοντας ότι η σύνδεσή τους ήταν καθιερωμένη στη λατρεία της ύστερης ελληνιστικής και ρωμαϊκής εποχής.
Με έναν τρόπο, λοιπόν, το νέο εύρημα συμπυκνώνει σε μάρμαρο ολόκληρη την ανθρώπινη προσδοκία της θεραπείας: την ασθένεια, την ιατρική παρέμβαση και τελικά την επιστροφή στην υγεία.
Ένα άγαλμα 2,20 μέτρων που περίμενε σχεδόν δύο χιλιετίες
Το μέγεθος του συμπλέγματος είναι από μόνο του εντυπωσιακό. Με ύψος περίπου 2,20 μέτρα, δεν πρόκειται για ένα μικρό λατρευτικό αντικείμενο, αλλά για μνημειακή γλυπτική σύνθεση, σχεδιασμένη ώστε να είναι ορατή και να προκαλεί εντύπωση στον δημόσιο χώρο.
Το γεγονός ότι επέζησε επί σχεδόν δύο χιλιετίες και σήμερα αποκαλύπτεται ξανά από την αρχαιολογική σκαπάνη προσδίδει ιδιαίτερη βαρύτητα στην ανακάλυψη.
Ο Τούρκος υπουργός Πολιτισμού και Τουρισμού Μεχμέτ Νουρί Ερσόι παρουσίασε την ανακάλυψη με αναφορά στην «επιστροφή της θεραπείας στο φως», υπογραμμίζοντας τον ισχυρό συμβολισμό του ευρήματος.
Η θέση όπου βρέθηκε ίσως είναι εξίσου σημαντική με το ίδιο το άγαλμα
Το γλυπτό εντοπίστηκε σε περιοχή με έντονο δημόσιο χαρακτήρα στην αρχαία πόλη, κοντά σε μνημειακές κατασκευές και στον οδικό άξονα που συνέδεε το θέατρο με την ακρόπολη.
Οι ανασκαφές στην Άσπενδο έχουν ήδη αποκαλύψει περίπου 300 μέτρα της αρχαίας οδού του θεάτρου, μαζί με καταστήματα, μνημειακή πύλη, ψηφιδωτά και σειρά γλυπτών, μεταξύ των οποίων παραστάσεις του Ερμή, της Αρτέμιδος, της Αφροδίτης, του Έρωτα και της Νέμεσης.
Το εύρημα του Ασκληπιού προσθέτει τώρα ένα ακόμη κομμάτι στο παζλ.
Εφόσον το γλυπτό ήταν πράγματι τοποθετημένο σε τόσο κεντρικό σημείο, η παρουσία του υποδηλώνει ότι η θεραπεία και η λατρεία των σχετικών θεοτήτων δεν αποτελούσαν μια απομονωμένη θρησκευτική πρακτική. Ήταν ορατές μέσα στην καθημερινότητα της πόλης και πιθανότατα αποτελούσαν μέρος της δημόσιας ταυτότητάς της.
Η Άσπενδος ήταν κάτι πολύ περισσότερο από το περίφημο θέατρό της
Η Άσπενδος βρίσκεται στην αρχαία Παμφυλία της Μικράς Ασίας, περίπου 40 χιλιόμετρα ανατολικά της σημερινής Αττάλειας.
Υπήρξε μία από τις σημαντικότερες πόλεις της περιοχής και απέκτησε μεγάλη οικονομική και εμπορική δύναμη χάρη στη θέση της κοντά στον ποταμό Ευρυμέδοντα και στις εμπορικές διαδρομές της ανατολικής Μεσογείου.
Σήμερα είναι γνωστή κυρίως για το εξαιρετικά διατηρημένο ρωμαϊκό θέατρό της, ένα από τα σημαντικότερα μνημεία του είδους του στον κόσμο. Η κατασκευή του χρονολογείται στον 2ο αιώνα μ.Χ., στην ίδια περίπου περίοδο κατά την οποία τοποθετείται και το νέο άγαλμα του Ασκληπιού.
Στην αρχαία πόλη σώζονται ακόμη το εντυπωσιακό υδραγωγείο, η αγορά, το νυμφαίο, η βασιλική και άλλα δημόσια οικοδομήματα, ενώ η Άσπενδος, μαζί με το θέατρο και το υδραγωγείο της, βρίσκεται στον προσωρινό κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO.
Οι ανασκαφές αλλάζουν την εικόνα που είχαμε για την πόλη
Τα τελευταία χρόνια η αρχαιολογική έρευνα στην Άσπενδο έχει επιταχυνθεί και τα ευρήματα είναι συνεχόμενα.
Μόνο οι πρόσφατες έρευνες στην αρχαία οδό του θεάτρου αποκάλυψαν καταστήματα, ένα αρτοποιείο, μνημειακές κατασκευές, γλυπτά και αντικείμενα που σχετίζονται με το εμπόριο. Ανάμεσά τους έχει βρεθεί ακόμη και φοινικικό νόμισμα, στοιχείο που ενισχύει την εικόνα της Άσπενδου ως σημαντικού κόμβου των εμπορικών δικτύων της ανατολικής Μεσογείου.
Η εικόνα που σχηματίζεται πλέον είναι εκείνη μιας πλούσιας, κοσμοπολίτικης πόλης με έντονη δημόσια ζωή, εμπορική δραστηριότητα και ιδιαίτερα ανεπτυγμένη καλλιτεχνική παραγωγή.
Ένα εύρημα που μιλά και στη σύγχρονη εποχή
Υπάρχει, ωστόσο, κάτι ακόμη που κάνει το άγαλμα του Ασκληπιού ξεχωριστό.
Δεν πρόκειται απλώς για ακόμη ένα αρχαίο γλυπτό που προστίθεται σε έναν κατάλογο ευρημάτων.
Η μορφή του Ασκληπιού αφορά έναν από τους διαχρονικότερους φόβους και ταυτόχρονα μία από τις μεγαλύτερες ελπίδες του ανθρώπου: την ασθένεια και την επιθυμία για θεραπεία.
Πριν από 1.800 χρόνια, κάτοικοι μιας ακμάζουσας πόλης της Παμφυλίας περνούσαν μπροστά από αυτή τη μορφή και αναγνώριζαν σε αυτήν την ελπίδα της ίασης. Σήμερα, σχεδόν δύο χιλιετίες αργότερα, το ίδιο μάρμαρο επιστρέφει στο φως.
Και ίσως γι' αυτό η συγκεκριμένη ανακάλυψη αποκτά μια δύναμη που υπερβαίνει την αρχαιολογία: μας θυμίζει ότι αλλάζουν οι πόλεις, οι αυτοκρατορίες και οι εποχές, αλλά ο άνθρωπος εξακολουθεί να αναζητά ακριβώς το ίδιο πράγμα – υγεία, θεραπεία και την ελπίδα ότι μετά την ασθένεια μπορεί να υπάρξει αποκατάσταση.
