Το προσχέδιο για το νέο Υπουργείο Ανώτατης Εκπαίδευσης, Έρευνας και Καινοτομίας παραδόθηκε και επίσημα από την αρμόδια Επιτροπή στον πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη, κατά τη διάρκεια προγραμματισμένης συνάντησης στο Μέγαρο Μαξίμου.
Οι επίσημες ανακοινώσεις προγραμματίζονται από τον πρωθυπουργό στην κεντρική ομιλία του στη Διεθνή Έκθεση Θεσσαλονίκης, με στόχο την πλήρη λειτουργία του νέου κυβερνητικού σχήματος από το 2027.
Η μεταρρύθμιση έρχεται να θεραπεύσει τον διαχρονικό διοικητικό κατακερματισμό και την πολυδιάσπαση φορέων και πόρων που υπάγονται σήμερα σε διαφορετικά υπουργεία, προκαλώντας καθυστερήσεις στην αξιολόγηση και την απορρόφηση κονδυλίων.
Όπως έχει χαρακτηριστικά υπογραμμίσει ο υφυπουργός Παιδείας αρμόδιος για την Τριτοβάθμια Εκπαίδευση, κ. Νίκος Παπαϊωάννου, «σήμερα, στα 22 από τα 27 μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης υπάρχει υπουργείο Έρευνας και Καινοτομίας».
Ο ίδιος προσθέτει ότι «σήμερα η έρευνα στην Ελλάδα προέρχεται από τα πανεπιστήμια, τα ερευνητικά κέντρα, τις νεοφυείς επιχειρήσεις. Όλα αυτά πρέπει να βρίσκονται κάτω από μία ομπρέλα, έτσι ώστε να γίνεται σωστός προγραμματισμός και σωστή κατανομή των κονδυλίων, είτε μιλάμε για βασικές επιστήμες είτε για εφαρμοσμένη έρευνα».
Στην ίδια κατεύθυνση, ο πρύτανης του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, Καθηγητής Κυριάκος Αναστασιάδης, χαρακτήρισε στρατηγική επιλογή τη συνένωση της ανώτατης εκπαίδευσης με την έρευνα, καθώς τα πανεπιστήμια συνιστούν τον βασικό ερευνητικό πυλώνα της χώρας.
Υπενθυμίζεται ότι στο Οικονομικό Φόρουμ των Δελφών, ο Υπουργός Επικρατείας Άκης Σκέρτσος –ο οποίος επιβλέπει την τελική διαμόρφωση της πρότασης– είχε περιγράψει το νέο σχήμα ως «στρατηγείο» ανάπτυξης για τη μετάβαση σε οικονομία γνώσης, απομακρύνοντας την Ελλάδα από το στάδιο της «μέτριας καινοτομίας» στην Ε.Ε. Τον συντονισμό της επιστημονικής εισήγησης ανέλαβε ο ομότιμος καθηγητής του Χάρβαρντ, Σπύρος Αρταβάνης-Τσάκωνας.
Οι τέσσερις βασικοί πυλώνες του νέου Υπουργείου Έρευνας
Σύμφωνα με τον τελικό σχεδιασμό, η δομή του νέου υπουργείου εδράζεται σε τέσσερις άξονες:
- Γενική Γραμματεία Ανώτατης Εκπαίδευσης: Αναλαμβάνει τον σχεδιασμό και την εποπτεία της πανεπιστημιακής πολιτικής, των ΑΕΙ, των προγραμμάτων σπουδών και των θεμάτων τριτοβάθμιας εκπαίδευσης.
- Γενική Γραμματεία Έρευνας και Καινοτομίας: Συγκεντρώνει τον στρατηγικό σχεδιασμό της ερευνητικής πολιτικής και αρμοδιότητες που σήμερα είναι κατανεμημένες σε πολλαπλά υπουργεία.
- Νέος Οργανισμός Έρευνας (στα πρότυπα του ΕΛΙΔΕΚ): Αναλαμβάνει τη διαχείριση κρίσιμων χρηματοδοτικών εργαλείων, την προκήρυξη ερευνητικών δράσεων και τη συγκέντρωση των κατακερματισμένων κονδυλίων.
- Οργανισμός Καινοτομίας Α.Ε.: Ένα εταιρικό σχήμα με μετόχους το νέο υπουργείο και το Υπερταμείο, με αποστολή τη διασύνδεση της έρευνας, της επιχειρηματικότητας και των επενδύσεων.
Παράλληλα, προβλέπεται η υπαγωγή των δημόσιων ερευνητικών κέντρων (όπως ο «Δημόκριτος») στον νέο φορέα, ώστε πανεπιστήμια και ερευνητικά κέντρα να εποπτεύονται από την ίδια πολιτική ηγεσία.
Ο Εθνικός Οργανισμός Έρευνας θα διαθέτει διοικητική αυτοτέλεια και θα στοχεύει στη σταθερή και προβλέψιμη χρηματοδότηση, βάζοντας τέλος στις χρονικές ασυνέχειες που πλήττουν τους νέους ερευνητές.
Ως προς το καθεστώς του ΕΛΙΔΕΚ, ο κ. Παπαϊωάννου διευκρινίζει «όσο για το ΕΛΙΔΕΚ και άλλους φορείς, θα δούμε ποιοι θα ενσωματωθούν στο νέο υπουργείο και πώς, καθώς και ποιοι θα διατηρηθούν».
Από την πλευρά του, ο Ελληνικός Οργανισμός Καινοτομίας Α.Ε. θα λειτουργήσει ως Ανώνυμη Εταιρεία, συνδυάζοντας δημόσιο έλεγχο και ιδιωτικά κεφάλαια.
Όπως συνοψίζει ο υφυπουργός, η κατεύθυνση είναι η δημιουργία «ειδικών δομών εντός του υπουργείου», όπως ο Εθνικός Οργανισμός Έρευνας και ο Οργανισμός Καινοτομίας, οι οποίες θα επιτρέψουν την αποφυγή του κατακερματισμού. «Θα ανήκουν στο υπουργείο, έτσι ώστε να αποφύγουμε τον πολυκερματισμό και την πολυδιάσπαση».
Τα ονόματα στην Επιτροπή για το νέο υπουργείο Ανώτατης Εκπαίδευσης, Έρευνας και Καινοτομίας
Τον συντονισμό της επιστημονικής εισήγησης έχει αναλάβει ο Σπύρος Αρταβάνης-Τσάκωνας (Ομότιμος Καθηγητής Χάρβαρντ), ενώ την τελική διαμόρφωση της πρότασης επιβλέπει ο Υπουργός Επικρατείας, Άκης Σκέρτσος.
Το επιστημονικό σκέλος της ομάδας:
- Σπύρος Αρταβάνης-Τσάκωνας: Καθηγητής Κυτταρικής Βιολογίας, Πανεπιστήμιο Χάρβαρντ.
- Γιώργος Νούνεσης: Πρόεδρος ΕΣΕΤΕΚ και πρώην Διευθυντής του ΕΚΕΦΕ «Δημόκριτος».
- Περικλής Μήτκας: Πρόεδρος της Εθνικής Αρχής Ανώτατης Εκπαίδευσης (ΕΘΑΑΕ).
- Αχιλλέας Γραβάνης: Καθηγητής Φαρμακολογίας στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Κρήτης.
- Χριστίνα Κουλούρη: Πρύτανης του Παντείου Πανεπιστημίου και διακεκριμένη ιστορικός.
- Ανδρέας Μπουντουβής: Τέως Πρύτανης ΕΜΠ και Καθηγητής στη Σχολή Χημικών Μηχανικών.
- Βασιλική Γεωργιάδου: Καθηγήτρια Πολιτικής Επιστήμης στο Πάντειο και Πρόεδρος του ΕΚΚΕ.
- Ιωάννης Ταλιανίδης: Διευθυντής Ερευνών και κάτοχος της έδρας AXA στην Επιγενετική.
- Παναγιώτης Καραμπίνης: Γενικός Διευθυντής της Endeavor Greece
Το κυβερνητικό επιτελείο:
- Βιβή Χαραλαμπογιάννη: Υφυπουργός Εσωτερικών.
- Νίκος Παπαϊωάννου: Υφυπουργός Παιδείας.
- Σταύρος Καλαφάτης: Υφυπουργός αρμόδιος για θέματα Έρευνας και Καινοτομίας.
- Τάσος Γαϊτάνης: Γενικός Γραμματέας Έρευνας και Καινοτομίας.
- Παυλίνα Καρασιώτου: Γενική Γραμματέας Δημοσιονομικής Πολιτικής.
- Βασιλική Παντελοπούλου: Γενική Γραμματέας Κοινοτικών Πόρων.
- Στέλιος Κουτνατζής: Γενικός Γραμματέας του Πρωθυπουργού.
- Γιάννης Μαστρογεωργίου: Ειδικός Γραμματέας Μακροπρόθεσμου Σχεδιασμού.
- Απόστολος Δημητρόπουλος: Ειδικός Σύμβουλος στην Προεδρία της Κυβέρνησης.
Χρηματοδότηση, ΕΛΚΕ, γραφειοκρατία και αξιολόγηση
Παρά τις επισημάνσεις για την ανάγκη ευελιξίας στους Ειδικούς Λογαριασμούς Κονδυλίων Έρευνας (ΕΛΚΕ), δεν εξετάζεται εξαίρεση της έρευνας από το ισχύον ευρωπαϊκό και εθνικό πλαίσιο δημοσίων συμβάσεων. Η εστίαση αφορά στην απλούστευση επιμέρους διαδικασιών χωρίς έκπτωση στη διαφάνεια.
Οι αξιολογήσεις προτάσεων θα πραγματοποιούνται κατά προτεραιότητα από επιστήμονες του εξωτερικού και Έλληνες της διασποράς μέσω διεθνούς μητρώου υψηλού κύρους, με στόχο την αντικειμενικότητα, την παραγωγή πατεντών, τεχνοβλαστών (spin-offs) και τη σύνδεση με τη βιομηχανία.
Ως θεμέλιο λειτουργεί η αύξηση των εξαγωγών υψηλής τεχνολογίας από 13% (2019) σε 15% (2023) σύμφωνα με την Παγκόσμια Τράπεζα.
