Ένα από τα θεσμικά εγχειρήματα της κυβέρνησης που αφορούν την Ανώτατη Εκπαίδευση και το ερευνητικό οικοσύστημα της χώρας εισέρχεται στην τελική φάση της προετοιμασίας του. Η αρμόδια Επιτροπή που έχει αναλάβει την επεξεργασία του νέου υπουργείου Ανώτατης Εκπαίδευσης, Έρευνας και Καινοτομίας αναμένεται μέσα στο β΄ 15νθήμερο του Ιουλίου να παραδώσει στον πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη το ολοκληρωμένο προσχέδιο της πρότασής της, ανοίγοντας τον δρόμο για μία νέα διοικητική αλλαγή στον χώρο της εκπαίδευσης και της έρευνας.
Η δημιουργία του νέου υπουργείου αποτελεί κεντρική κυβερνητική επιλογή με στόχο να συγκεντρωθούν σε έναν ενιαίο φορέα η Ανώτατη Εκπαίδευση, η ερευνητική πολιτική, η καινοτομία και η αξιοποίηση των επιστημονικών αποτελεσμάτων, οι οποίες σήμερα βρίσκονται κατανεμημένες σε διαφορετικά υπουργεία και δημόσιους οργανισμούς.
Οι τέσσερις πυλώνες του νέου υπουργείου
Το προσχέδιο που έχει διαμορφώσει η Επιτροπή προβλέπει ότι το νέο υπουργείο θα οργανωθεί γύρω από τέσσερις βασικούς πυλώνες:
• Γενική Γραμματεία Ανώτατης Εκπαίδευσης, η οποία θα αναλάβει τη συνολική εποπτεία των πανεπιστημίων και τη χάραξη της πολιτικής για τα Ανώτατα Εκπαιδευτικά Ιδρύματα.
• Γενική Γραμματεία Έρευνας και Καινοτομίας, που θα συγκεντρώσει τις αρμοδιότητες για την εθνική ερευνητική πολιτική.
• Οργανισμό Έρευνας, στα πρότυπα του Ελληνικού Ιδρύματος Έρευνας και Καινοτομίας (ΕΛΙΔΕΚ), ο οποίος θα αποτελέσει τον βασικό φορέα διαχείρισης των χρηματοδοτήσεων της έρευνας. Στον οργανισμό θα συγκεντρωθούν οι διάσπαρτοι σήμερα ερευνητικοί πόροι από διάφορα υπουργεία, ενώ θα έχει την ευθύνη της προκήρυξης των εθνικών δράσεων χρηματοδότησης.
• Οργανισμό Καινοτομίας Α.Ε., με μετόχους το νέο υπουργείο και το Υπερταμείο, ο οποίος θα λειτουργήσει ως ο επιχειρησιακός βραχίονας για τη μεταφορά τεχνογνωσίας, την αξιοποίηση της έρευνας και τη διασύνδεση πανεπιστημίων, ερευνητικών κέντρων και επιχειρήσεων.
Με αυτό το μοντέλο η κυβέρνηση επιδιώκει να δημιουργήσει έναν ενιαίο μηχανισμό που θα καλύπτει ολόκληρη τη διαδρομή: από την πανεπιστημιακή εκπαίδευση και τη βασική έρευνα έως την εφαρμοσμένη καινοτομία και την παραγωγή.
Γιατί δημιουργείται νέο υπουργείο
Σήμερα οι αρμοδιότητες για την Ανώτατη Εκπαίδευση, την έρευνα και την καινοτομία είναι κατακερματισμένες. Τα πανεπιστήμια υπάγονται στο υπουργείο Παιδείας, ενώ η Γενική Γραμματεία Έρευνας και Καινοτομίας υπάγεται στο υπουργείο Ανάπτυξης, με αποτέλεσμα πολλές χρηματοδοτήσεις, ερευνητικά προγράμματα και αναπτυξιακές δράσεις να υλοποιούνται χωρίς ενιαίο σχεδιασμό.
Η φιλοσοφία του νέου υπουργείου είναι ότι η πανεπιστημιακή εκπαίδευση, η επιστημονική έρευνα και η καινοτομία αποτελούν πλέον ένα ενιαίο οικοσύστημα, το οποίο πρέπει να σχεδιάζεται και να διοικείται από έναν κοινό φορέα.
Στόχος είναι να μειωθεί η γραφειοκρατία, να επιταχυνθούν οι διαδικασίες χρηματοδότησης, να ενισχυθεί η διεθνής ανταγωνιστικότητα των ελληνικών πανεπιστημίων και να αξιοποιούνται αποτελεσματικότερα τα αποτελέσματα της ελληνικής έρευνας.
Καθοριστικός ο ρόλος της Επιτροπής
Την επεξεργασία του σχεδίου έχει αναλάβει ειδική Επιτροπή υψηλού επιστημονικού κύρους, στην οποία συμμετέχουν πανεπιστημιακοί, ερευνητές, επικεφαλής δημόσιων οργανισμών και κυβερνητικά στελέχη.
Καθοριστικό ρόλο στην επιτάχυνση των εργασιών διαδραμάτισε ο ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Χάρβαρντ Σπύρος Αρταβάνης-Τσάκωνας, ο οποίος συντόνισε τις εργασίες της Επιτροπής.
Από κυβερνητικής πλευράς, τον συνολικό συντονισμό της πρωτοβουλίας έχει αναλάβει ο υπουργός Επικρατείας Άκης Σκέρτσος.
Στην Επιτροπή συμμετέχουν, μεταξύ άλλων:
- ο πρόεδρος της Εθνικής Αρχής Ανώτατης Εκπαίδευσης Περικλής Μήτκας,
- ο πρόεδρος του ΕΣΕΤΕΚ Γιώργος Νούνεσης,
- ο καθηγητής Αχιλλέας Γραβάνης,
- η πρύτανης του Παντείου Πανεπιστημίου Χριστίνα Κουλούρη,
- ο πρώην πρύτανης του ΕΜΠ Ανδρέας Μπουντουβής,
- η πρόεδρος του ΕΚΚΕ Βασιλική Γεωργιάδου,
- ο διακεκριμένος ερευνητής Ιωάννης Ταλιανίδης,
- ο γενικός διευθυντής της Endeavor Greece Παναγιώτης Καραμπίνης,
καθώς και οι υφυπουργοί Νίκος Παπαϊωάννου, Σταύρος Καλαφάτης και ανώτατα στελέχη της δημόσιας διοίκησης και της Προεδρίας της Κυβέρνησης.
Η σύνθεση της Επιτροπής αποτυπώνει την πρόθεση της κυβέρνησης να συνδυάσει την ακαδημαϊκή εμπειρία με τη γνώση της δημόσιας διοίκησης και της αναπτυξιακής πολιτικής.
Η επόμενη ημέρα
Η παράδοση του προσχεδίου στον πρωθυπουργό δεν σηματοδοτεί την άμεση ίδρυση του υπουργείου. Θα ακολουθήσει η πολιτική αξιολόγηση των προτάσεων, η οριστικοποίηση των αρμοδιοτήτων, η νομοθετική επεξεργασία και η σταδιακή προετοιμασία της διοικητικής μετάβασης.
Εφόσον εγκριθεί ο σχεδιασμός, η πλήρης λειτουργία του νέου υπουργείου τοποθετείται χρονικά στο 2027.
